Geçmiş bir tatili Rusça anlatmak için zamanı, olayların sırasını ve kişisel duyguları açık ve bağlantılı cümlelerle ifade ederiz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Tatil paragrafının planını oluşturma
İyi bir tatil paragrafı genellikle dört soruya cevap verir: Nereye gittin, ne zaman gittin, neler yaptın ve nasıl hissettin? Önce yer ve zamanı tanıtmak, sonra olayları sıraya koymak, en sonda da genel bir duygu veya değerlendirme yazmak anlaşılmayı kolaylaştırır. A2 düzeyinde kısa ve doğru cümleler, çok uzun ve karmaşık cümlelerden daha kullanışlıdır.
Rusçada geçmiş zaman kullanırken fiilin öznenin cinsiyetine ve sayısına göre değiştiğine dikkat ederiz. Erkek konuşmacı için Я ездил (Ya yezdil), kadın konuşmacı için Я ездила (Ya yezdila) denir. Geçmişte bir yerde bulunmayı anlatırken de Я был (Ya bıl) veya Я была (Ya bıla) kullanılır. Paragrafı yazmadan önce anahtar kelimeleri küçük bir taslak hâlinde belirlemek hata yapmayı azaltır.
Örnek
Önce plan: yer: Antalya; zaman: geçen yaz; etkinlik: denizde yüzmek ve müze gezmek; duygu: çok mutlu olmak. Bu planı Rusça kısa bir paragrafa dönüştürelim: Прошлым летом я ездил в Анталью. Я был там семь дней. Я плавал в море и посетил музей. Мне очень понравилась эта поездка. (Proşlım letom ya yezdil v Antalyu. Ya bıl tam syem dney. Ya plaval v more i posetil muzey. Mne oçen ponravilas eta poyezdka.) Türkçesi: Geçen yaz Antalya’ya gittim. Orada yedi gün kaldım. Denizde yüzdüm ve müze ziyaret ettim. Bu geziyi çok beğendim. Burada cümleler zaman, yer, etkinlik ve duygu sırasını izler.
2. Olayları zaman sırasına koyma
Bir anıyı anlaşılır anlatmak için olayların sırasını belirtmek gerekir. Bunun için Rusçada сначала (snaçala: önce), потом (patom: sonra), после этого (posle etava: bundan sonra) ve вечером (veçeram: akşamleyin) gibi zaman ifadeleri kullanılabilir. Bu kelimeler cümleleri birbirine bağlar ve dinleyenin anlatımı takip etmesine yardım eder.
Konuşma tekrarında öğrenciler önce kısa notlara bakabilir, sonra notları azaltarak anlatımı sürdürür. Her cümleyi ezberlemek yerine olay sırasını hatırlamak daha doğaldır. Bir öğrenci soru sorarken Что ты делал на каникулах? (Şto tı delal na kanikulah? — Tatilde ne yaptın?) diyebilir. Cevap veren öğrenci de önce zaman ve yeri söyleyip ardından iki veya üç etkinlik anlatabilir.
Örnek
Tahtadaki zaman çizelgesi şöyle olsun: cuma günü varış, cumartesi plaj, pazar müze. Kısa konuşma örneği: Сначала я приехал в Измир в пятницу. Потом я отдыхал на пляже. В воскресенье я посетил музей. Мне было интересно. (Snaçala ya priyehal v İzmir v pyatnitsu. Patom ya atdıkhal na plyazhe. V vaskresenye ya posetil muzey. Mne bıla interesna.) Türkçesi: Önce cuma günü İzmir’e geldim. Sonra plajda dinlendim. Pazar günü müze ziyaret ettim. İlginçti. Konuşma tekrarı sırasında bir öğrenci Когда ты приехал? (Kagda tı priyehal? — Ne zaman geldin?) diye sorabilir; cevap Я приехал в пятницу. (Ya priyehal v pyatnitsu. — Cuma günü geldim.) olabilir.
3. Tatil etkinliklerini ve duyguları anlatma
Tatil anısı yalnızca gidilen yeri söylemekten oluşmaz; orada ne yaptığımızı ve ne hissettiğimizi de anlatırız. A2 düzeyinde отдыхать (atdıkhat: dinlenmek), плавать (plavat: yüzmek), гулять (gulyat: yürüyüş yapmak), смотреть (smatret: izlemek) ve посетить (posetit: ziyaret etmek) gibi fiiller işe yarar. Geçmiş zamanda erkek konuşmacı için отдыхал (atdıkhal), kadın konuşmacı için отдыхала (atdıkhala) biçimleri kullanılır.
Duyguları anlatmak için Мне было весело (Mne bıla vesela: Eğlenceliydi), Мне было интересно (Mne bıla interesna: İlginçti) ve Я устал (Ya ustal: Yoruldum) gibi kalıplar kullanılabilir. Rusçada Мне понравилось (Mne panravilos: Hoşuma gitti) yapısında kişi, Türkçedeki gibi doğrudan özne olarak kurulmaz. Bu nedenle tatilin veya gezinin adını söylemek istersek Мне понравилась поездка (Mne panravilas poyezdka: Gezi hoşuma gitti) diyebiliriz.
Örnek
Fotoğraflara bakarak yapılan kısa diyalog: — Что ты делал на море? (Şto tı delal na more? — Denizde ne yaptın?) — Я плавал, играл в волейбол и гулял вечером. (Ya plaval, igral v valeybol i gulyal veçeram. — Yüzdüm, voleybol oynadım ve akşam yürüyüş yaptım.) — Тебе понравился отдых? (Tebe panravilsya atdıkh? — Tatili beğendin mi?) — Да, мне очень понравился отдых. (Da, mne oçen panravilsya atdıkh. — Evet, tatili çok beğendim.) Bu diyalogda soru, etkinlikler ve değerlendirme birlikte yer alır.
4. Kelime kartlarıyla doğru kalıpları seçme
Tatil anılarında yer, ulaşım, yemek ve hediyelik eşya kelimeleri sık kullanılır. Örneğin сувенир (suvenir: hediyelik eşya), открытка (atkırtka: kartpostal), подарок (padarok: hediye) ve фотография (fatografiya: fotoğraf) kelimeleri bir anıyı ayrıntılandırabilir. Ancak yalnızca kelime listesi yazmak yerine bu kelimeleri basit cümlelerde kullanmak daha etkilidir.
Bir nesneyi nereden aldığımızı anlatırken Я купил сувенир в музее (Ya kupil suvenir v muzeye: Müzede bir hediyelik aldım) diyebiliriz. Birlikte yapılan etkinlikleri anlatırken Мы купили открытки (Mı kupili atkırtki: Kartpostallar aldık) kalıbı kullanılabilir. Konuşma tekrarında öğrenciler bir kart seçip bu kartla geçmiş zaman cümlesi kurabilir; ardından arkadaşları cümleye bir zaman veya yer bilgisi ekleyebilir.
Örnek
Kart eşleştirme etkinliğinde kartlarda şu ifadeler bulunuyor: музей (muzey: müze), открытка (atkırtka: kartpostal) ve купил (kupil: satın aldım). Öğrenci bunları birleştirerek Я купил открытку в музее. (Ya kupil atkırtku v muzeye. — Müzede bir kartpostal satın aldım.) der. Sonra cümleye zaman ekler: В субботу я купил открытку в музее. (V subbotu ya kupil atkırtku v muzeye. — Cumartesi günü müzede bir kartpostal satın aldım.) Böylece tek tek kelimeler, anlamlı bir anıya dönüşür.
5. Yazılı paragrafı sözlü anlatıma dönüştürme
Bir paragrafı konuşmaya dönüştürürken metni kelimesi kelimesine okumak gerekmez. Önce pasaport, harita veya fotoğraf gibi görsel ipuçları seçilir; sonra yer, tarih, ulaşım ve etkinlikler kısa notlarla hatırlanır. Konuşmaya başlarken Летом я ездил в... (Letam ya yezdil v...: Yazın ... gittim) ya da В прошлом году я был в... (V proşlam gadu ya bıl v...: Geçen yıl ...'daydım) kalıpları kullanılabilir.
A2 düzeyinde konuşma için dört veya beş cümle yeterlidir. Öğrenci takılırsa Секунду, пожалуйста (Sekundu, pajalusta: Bir saniye, lütfen) diyerek düşünmek için zaman kazanabilir. Dinleyen kişi Где ты был? (Gde tı bıl? — Neredeydin?), Что ты делал? (Şto tı delal? — Ne yaptın?) veya Тебе понравилось? (Tebe panravilas? — Beğendin mi?) gibi kısa sorular sorabilir. Böylece yazma ve konuşma becerileri aynı konu üzerinden tekrar edilir.
Örnek
Örnek tam paragraf: Прошлым летом я ездил в Бодрум с семьёй. Сначала мы приехали в отель и отдыхали. Потом мы плавали в море и гуляли по городу. Я сделал много фотографий. Мне очень понравилась наша поездка. (Proşlım letom ya yezdil v Bodrum s semyoy. Snaçala mı priyehali v atel i atdıkhali. Patom mı plavali v more i gulyali pa goradu. Ya sdelal mnoga fotografiy. Mne oçen ponravilas naşa poyezdka.) Türkçesi: Geçen yaz ailemle Bodrum’a gittim. Önce otele geldik ve dinlendik. Sonra denizde yüzdük ve şehirde yürüdük. Çok fotoğraf çektim. Gezimiz çok hoşuma gitti. Sözlü anlatımda öğrenci bu paragrafı beş anahtar kelimeyle hatırlayabilir: Bodrum, aile, otel, deniz, fotoğraf.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Geçmiş zamanda bütün kişiler için fiilin aynı biçimi kullanılır. Doğrusu: Rusçada geçmiş zaman fiilleri öznenin cinsiyetine ve tekil-çoğul olmasına göre değişebilir. Erkek için Я ездил (Ya yezdil), kadın için Я ездила (Ya yezdila), çoğul için Мы ездили (Mı yezdili) denir.
- Yanlış: Türkçedeki “Tatile gittim” cümlesi doğrudan Я пошёл на каникулы (Ya paşyol na kanikuli) şeklinde söylenir. Doğrusu: Bir geziye veya tatil yerine gitmeyi anlatırken çoğu durumda Я ездил в Анталью (Ya yezdil v Antalyu) daha uygundur. Bu cümle “Antalya’ya gittim” anlamına gelir ve ulaşım içeren bir geziyi anlatır.
- Yanlış: “Hoşuma gitti” demek için her zaman Я понравил (Ya panravil) denir. Doğrusu: Bu yapı Rusçada farklı kurulur: Мне понравилась поездка (Mne panravilas poyezdka: Gezi hoşuma gitti). Burada geziyi ifade eden kelimenin cinsiyetine göre fiil biçimi değişir.
- Yanlış: Bir paragrafta bütün cümleleri И (i: ve) ile bağlamak gerekir. Doğrusu: Aşırı и kullanımı anlatımı tekdüze yapabilir. Olay sırasını göstermek için сначала (snaçala), потом (patom) ve после этого (posle etava) gibi farklı bağlayıcılar kullanılabilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta öğrenciler geçmişteki olayları daha ayrıntılı anlatmaya ve farklı geçmiş zaman fiillerini karşılaştırmaya başlayabilir. Tatil paragrafı, e-posta veya kısa gezi günlüğü biçimine dönüşebilir. Öğrenciler neden-sonuç kurmak için потому что (patamu şto: çünkü) ve karşılaştırma yapmak için но (no: ama) gibi bağlayıcıları daha çok kullanabilir. Ayrıca bir arkadaşının tatilini soru sorarak öğrenme ve kendi deneyimiyle karşılaştırma çalışmaları yapılabilir.
Özet
Tatil anısı yazarken önce zaman ve yeri belirtir, sonra etkinlikleri sıraya koyar ve son olarak duygularımızı anlatırız. Rusçada geçmiş zaman fiillerinin özneye göre değişmesine, zaman bağlayıcılarına ve Мне понравилось (Mne panravilos: Hoşuma gitti) gibi kalıplara dikkat ederiz. Yazılı paragrafı anahtar kelimelerle desteklemek, aynı bilgileri daha rahat ve anlaşılır biçimde konuşmamızı sağlar.