Geçmiş bir tatili anlatırken Rusçada kişinin cinsiyetine göre geçmiş zaman biçimini seçer, gidilen yerleri doğru hâlde söyler ve anıları sırayla aktarırız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Temel kalıp: Nerede bulundum?
Rusçada geçmişte bir yerde bulunduğumuzu anlatmak için en temel kalıp Я был(а) в... (ya bıl(a) v...) ifadesidir. Bunun Türkçe karşılığı “...-deydim” veya “...-da bulundum” şeklindedir. Erkek konuşmacı был (bıl), kadın konuşmacı ise была (bıla) kullanır.
Şehir adları çoğunlukla в (v) edatından sonra değişir. Örneğin Antalya için в Анталье (v Antalye) deriz. Tam cümle Я был в Анталье. (ya bıl v Antalye.) veya Я была в Анталье. (ya bıla v Antalye.) olabilir. İlk cümlenin Türkçesi “Antalya’daydım.”, ikincisinin Türkçesi de “Antalya’daydım.” demektir; fark, konuşanın cinsiyetindedir.
Örnek
Erkek öğrenci için: Я был в Анталье. (ya bıl v Antalye.) — Antalya’daydım. Kadın öğrenci için: Я была в Анталье. (ya bıla v Antalye.) — Antalya’daydım. Burada yer aynı kalır; yalnızca был (bıl) ve была (bıla) değişir.
Geçmiş zamanda kişi ve cinsiyet
Rusçada geçmiş zaman fiilleri konuşanın cinsiyetine göre değişebilir. Erkek için çoğu zaman -л biçimi, kadın için -ла biçimi görülür: Я отдыхал. (ya atdıhal.) “Dinleniyordum/tatil yapıyordum.”, Я отдыхала. (ya atdıhala.) “Dinleniyordum/tatil yapıyordum.” demektir.
Bir tatil anısında был (bıl) ve была (bıla) ile отдыхал (atdıhal) ve отдыхала (atdıhala) birlikte kullanılabilir. Rusya için в России (v Rasii) denir. Bu nedenle erkek öğrenci Я был в России. (ya bıl v Rasii.) diyebilir; kadın öğrenci ise Я была в России. (ya bıla v Rasii.) diyebilir.
Örnek
Kısa diyalog: Где ты был летом? (gde tı bıl letam?) — Yazın neredeydin? Я был в России. (ya bıl v Rasii.) — Rusya’daydım. Kadın konuşmacıya sorulursa soru Где ты была летом? (gde tı bıla letam?) biçiminde olur ve Я была в России. (ya bıla v Rasii.) diye cevap verir. Soru da cevap da hitap edilen veya konuşan kişinin cinsiyetine göre değişebilir.
Yer bildiren yapılar: в ve на
Bir şehir veya ülke içinde bulunmayı anlatırken genellikle в (v) kullanılır: в Турции (v Turtsii) “Türkiye’de”, в России (v Rasii) “Rusya’da” ve в Анталье (v Antalye) “Antalya’da” demektir. Bu kelimelerin sonundaki değişiklik, Rusçada yer bildiren hâlle ilgilidir. A2 düzeyinde en sık kullanılan şehir ve ülke biçimlerini kalıp olarak öğrenmek yararlıdır.
Deniz veya sahil anlatılırken на море (na more) kullanılır. Bu ifade “denizde” veya bağlama göre “deniz kenarında” anlamına gelebilir. Örneğin Я была на море. (ya bıla na more.) “Denizdeydim/deniz kenarındaydım.” demektir. Я собирал ракушки. (ya sabiral rakúşki.) cümlesi ise “Deniz kabukları topladım.” anlamındadır.
Örnek
Somut anlatım: Я был на море. Я собирал ракушки. (ya bıl na more. ya sabiral rakúşki.) — Denizdeydim. Deniz kabukları topladım. Kadın öğrenci söylerse Я была на море. Я собирала ракушки. (ya bıla na more. ya sabirala rakúşki.) — Denizdeydim. Deniz kabukları topladım.
Anıyı sırayla anlatma
Anlaşılır bir tatil anlatısı için olayları zaman sırasına koymak gerekir. Сначала (snaçala) “önce”, потом (patom) “sonra”, там (tam) “orada” ve ещё (işço) “ayrıca” gibi kısa bağlayıcılar kullanılabilir. Bu kelimeler cümleleri birbirine bağlar ve dinleyenin anlatıyı izlemesini kolaylaştırır.
Tatil anlatırken yer, etkinlik ve duygu bilgisi verilebilir. Örneğin Сначала я был в Турции. Потом я гулял по Анталье. (snaçala ya bıl v Turtsii. patom ya gulyal pa Antalye.) cümleleri “Önce Türkiye’deydim. Sonra Antalya’da gezdim.” demektir. Hediyeden söz etmek için Я купил магнит. (ya kupil magnit.) “Bir mıknatıs aldım.” denir; kadın konuşmacı Я купила магнит. (ya kupila magnit.) der.
Örnek
Kısa metin: Сначала я была в Турции. Потом я гуляла по Анталье и купила магнит. Мне понравилось! (snaçala ya bıla v Turtsii. patom ya gulyala pa Antalye i kupila magnit. mnye panravilas!) — Önce Türkiye’deydim. Sonra Antalya’da gezdim ve bir mıknatıs aldım. Hoşuma gitti! Burada и (i) “ve” anlamında iki eylemi bağlar.
Hediyelik eşya ve kısa diyalog
Tatil anılarında hediyelik eşyalardan söz etmek konuşmayı daha somut hâle getirir. Matruşka için матрёшка (matryoşka), mıknatıs için магнит (magnit) ve deniz kabuğu için ракушка (rakúşka) kelimeleri kullanılabilir. “Bunu nereden aldın?” sorusu Где ты это купил? (gde tı eto kupil?) biçiminde söylenir; kadın konuşmacıya sorulursa son kelime купила (kupila) olur.
Bir arkadaşın hediyeyi sorması için Что это? (şto eto?) “Bu nedir?”, nereden geldiğini sorması için Откуда это? (atkúda eto?) “Bu nereden?” denebilir. Cevapta Это подарок из России. (eto padárok iz Rasii.) “Bu, Rusya’dan bir hediye.” cümlesi kullanılabilir. из (iz) edatı “-den/-dan” anlamı verir ve bir yerden gelmeyi anlatır.
Örnek
Diyalog: — Что это? (— şto eto?) — Bu nedir? — Это матрёшка. (— eto matryoşka.) — Bu bir matruşka. — Откуда это? (— atkúda eto?) — Bu nereden? — Это подарок из России. (— eto padárok iz Rasii.) — Bu, Rusya’dan bir hediye.
Tam bir tatil anısı oluşturma
İyi bir A2 anlatısı dört basit soruya cevap verebilir: Neredeydin, ne yaptın, ne gördün ve nasıl hissettin? Bu sorulara kısa cümlelerle cevap vermek yeterlidir. Örneğin yer için Я была в Анталье. (ya bıla v Antalye.), etkinlik için Я плавала в море. (ya plavala v more.) ve duygu için Мне было весело. (mnye bıla vesela.) kullanılabilir.
Konuşurken her ayrıntıyı aynı anda söylemek gerekmez. Önce zaman ve yeri, sonra etkinlikleri, en son da unutulmaz bir ayrıntıyı anlatmak daha kolaydır. Geçmiş zaman biçimlerini kendi cinsiyetimize göre seçmeli, şehir ve ülkelerle kullanılan edatları kalıp hâlinde tekrar etmeliyiz. Dinleyici anlamadığında Повторите, пожалуйста. (pavtaríte, pajáluysta.) “Lütfen tekrar edin.” diyebiliriz.
Örnek
Model metin: Летом я была в Анталье. Я была на море и собирала ракушки. Потом я купила магнит. Мне было очень весело! (letam ya bıla v Antalye. ya bıla na more i sabirala rakúşki. patom ya kupila magnit. mnye bıla oçin vesela!) — Yazın Antalya’daydım. Denizdeydim ve deniz kabukları topladım. Sonra bir mıknatıs aldım. Çok eğlendim! Bu metin yer, etkinlik, hediyelik eşya ve duygu bilgisini sırayla verir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Her konuşmacı Я был (ya bıl) demelidir. Doğrusu: Bu doğru değildir. Erkek konuşmacı Я был (ya bıl), kadın konuşmacı Я была (ya bıla) kullanır. Geçmiş zamanda bu cinsiyet farkı önemlidir.
- Yanlış: Şehir adlarından önce her zaman на (na) kullanılır. Doğrusu: Şehir ve ülkelerle genellikle в (v) kullanılır: в Анталье (v Antalye), в России (v Rasii). Deniz ve bazı yüzeylerle на (na) görülür: на море (na more).
- Yanlış: Я была в Анталья. (ya bıla v Antalya.) cümlesinde şehir adı değişmez. Doğrusu: Yer bildiren yapıda şehir adı değişebilir. Doğru kullanım Я была в Анталье. (ya bıla v Antalye.) biçimindedir.
- Yanlış: Türkçedeki “aldım” biçimi kadın ve erkek için Rusçada da aynıdır. Doğrusu: Rusçada geçmiş zaman fiili konuşanın cinsiyetine göre değişebilir: erkek için Я купил магнит. (ya kupil magnit.), kadın için Я купила магнит. (ya kupila magnit.).
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta tatil anlatımı daha uzun metinlere ve farklı geçmiş zaman fiillerine genişler. Öğrenciler erkek konuşmacı için Когда я был маленьким... (kagda ya bıl malenkim...), kadın konuşmacı için Когда я была маленькой... (kagda ya bıla malenkay...) “Ben küçükken...” gibi zaman ifadeleriyle çocukluk anılarını anlatabilir. Ayrıca hava durumu, ulaşım, konaklama ve karşılaştırma cümleleri eklenebilir. Böylece yalnızca nerede bulunulduğu değil, seyahatin nedenleri ve sonuçları da açıklanır.
Özet
Tatil anlatırken önce Я был(а) в... (ya bıl(a) v...) kalıbıyla yeri söyler, konuşanın cinsiyetine göre geçmiş zaman biçimini seçeriz. Şehir ve ülkelerle çoğunlukla в (v), denizle на (na) kullanılır. Сначала (snaçala), потом (patom) ve kısa etkinlik cümleleriyle anımızı açık ve sıralı biçimde anlatabiliriz.