Rusçada bir eşyanın ya da kişinin nerede bulunduğunu söylemek için çoğunlukla в (v) ve на (na) edatlarını, ardından bulunma hâlindeki adı kullanırız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Где? (Gde?) sorusu: Bir şey nerede?
Rusçada bir eşyanın veya kişinin yerini sormak için Где? (Gde?) kullanılır. Bu soru “Nerede?” anlamındadır. Cevap verirken yerin içinde bulunmayı anlatmak için çoğunlukla в (v), bir yüzeyin üstünde veya belirli bir alanın üzerinde bulunmayı anlatmak için на (na) kullanılır.
Evin bölümlerini anlatırken в доме (v dome) “evde” veya “evin içinde”, в комнате (v komnate) “odada” ve в прихожей (v prihojey) “girişte” demektir. Bir eşyanın yüzeyde durduğunu söylerken на столе (na stole) “masanın üstünde”, на полке (na polke) “rafta” ve на стене (na stene) “duvarda” ifadelerini kullanırız.
Örnek
Soru: Где ключ? (Gde klyuç?) — Anahtar nerede? Cevap: Ключ в прихожей. (Klyuç v prihojey.) — Anahtar girişte. Burada giriş bölümünün içinde olma anlamı bulunduğu için в kullanılmıştır.
2. В (v): Bir yerin içinde bulunma
В (v), bir kişinin veya eşyanın bir yerin içinde bulunduğunu anlatır. Türkçedeki “-de, -da” ekiyle benzer bir anlam verir; ancak Rusçada bu anlamı vermek için isimden önce ayrıca bir edat bulunur. Örneğin в доме (v dome) “evde”, в комнате (v komnate) “odada” ve в кухне (v kuhne) “mutfakta” demektir.
Bulunma hâlinde birçok tekil isim -е (ye) veya benzer bir son ek alır. дом (dom) sözcüğü в доме (v dome), шкаф (şkaf) sözcüğü в шкафе (v şkafe) olur. Bu düzeyde en önemli amaç, sözcüğün sonunu tek tek ezberlemekten önce в (v) edatının “içinde” anlamını tanımaktır.
Kapı girişindeki bir çanta, dolap veya ayakkabı gibi eşyalar bir alanın içinde ya da o alanın bulunduğu bölümdeyse в kullanılır. Örneğin Сумка в прихожей. (Sumka v prihojey.) “Çanta girişte.” demektir. Rusçada cümle sırası bazen değişebilir; В прихожей сумка. (V prihojey sumka.) da “Girişte çanta var.” anlamına gelebilir.
Örnek
Çözümlü örnek: “Lamba odada.” cümlesinde oda, eşyanın içinde bulunduğu mekândır. Bu nedenle cevap Лампа в комнате. (Lampa v komnate.) olur. “Lamba odanın içinde.” anlamı в (v) ile verilir.
3. На (na): Bir yüzeyin üstünde veya üzerinde bulunma
На (na), bir eşyanın bir yüzeyin üstünde bulunduğunu anlatır. на столе (na stole) “masanın üstünde”, на кровати (na kravati) “yatağın üstünde” ve на полке (na polke) “rafta” demektir. Bu kullanımlarda eşya, bir yüzeyle temas hâlindedir veya o yüzey üzerinde durur.
Bazı yerlerde Türkçe konuşan öğrenciler yalnızca “içinde” ve “üstünde” ayrımına bakar; fakat Rusçada yerin kullanım biçimini de düşünmek gerekir. Duvarın üzerinde bulunan saat için на стене (na stene), pencerenin üzerinde bulunan bir bitki için на окне (na okne) denir. Bitki pencere pervazındaysa на подоконнике (na podokonnike) denir. Buradaki на (na), eşyanın bir yüzey ya da belirli bir konum üzerinde olduğunu gösterir.
Yatak odanın içinde olduğu için Кровать в комнате. (Krovat v komnate.) diyebiliriz. Lamba sehpanın üstündeyse Лампа на столике. (Lampa na stolike.) deriz. İki cümlede de yer bildirimi vardır; ancak birincide mekânın içi, ikincide yüzey veya eşyanın üstü vurgulanır.
Örnek
Çözümlü örnek: “Kedi masanın üstünde.” cümlesinde kedi, masanın yüzeyindedir. Doğru cümle Кот на столе. (Kot na stole.) olur. Кот в столе. (Kot v stole.) ise “Kedi masanın içinde.” gibi farklı ve bu resim için yanlış bir anlam verir.
4. Mutfakta konum anlatma: в (v) ve на (na) karşılaştırması
Mutfakta birçok farklı konum aynı anda bulunabilir. Tencere ocak üzerindeyse Кастрюля на плите. (Kastrülya na plite.) denir. Saat duvarın üzerindeyse Часы на стене. (Çası na stene.) deriz. Masa mutfağın içinde bulunuyorsa Стол в кухне. (Stol v kuhne.) cümlesi uygundur.
Bu cümleleri karşılaştırırken önce “Nerede?” sorusunu sorun, sonra eşyanın hangi tür yerde bulunduğuna bakın. Eşya bir odanın veya kapalı bölümün içindeyse в (v), bir yüzeyin üzerinde ya da duvara, ocağa ve masaya bağlı bir konumdaysa на (na) kullanılır. Rusçada edatın ardından gelen isim de bulunma hâline girer: плита (plita) sözcüğü на плите (na plite) olur.
Kısa bir konuşmada biri sorabilir: Где кастрюля? (Gde kastrülya?) Diğeri Кастрюля на плите. (Kastrülya na plite.) diye cevap verir. Bu cevapta tencerenin mutfakta bulunması değil, özellikle ocağın üzerinde durması anlatılır.
Örnek
Somut örnek: Mutfakta üç bilgi verelim: “Masa mutfakta.” — Стол в кухне. (Stol v kuhne.); “Tencere ocakta.” — Кастрюля на плите. (Kastrülya na plite.); “Saat duvarda.” — Часы на стене. (Çası na stene.). İlkinde kapalı bölüm, diğer ikisinde yüzey veya sabit alan öne çıkar.
5. Konumu pekiştirme: Birden fazla eşyayı tarif etme
Bir resmi tarif ederken aynı cümle kalıbını birçok kez kullanabilirsiniz. Önce eşyanın adını, sonra в (v) veya на (na) edatını, ardından konum bildiren ismi söylersiniz. Örneğin Стол в кухне. (Stol v kuhne.), Часы на стене. (Çası na stene.) ve Цветок на подоконнике. (Tsvetok na podokonnike.) cümleleri aynı temel yapıyı izler.
Saksı veya bitki pencere pervazında bulunuyorsa başlangıç düzeyinde на подоконнике (na podokonnike) ifadesi kullanılabilir. Bu ifade “pencere pervazında” anlamına gelir. на окне (na okne) ise daha çok pencerenin üzerinde bulunan bir şeyi anlatır. Daha sonra Rusçada konumların bağlama göre değişebildiğini ve bazı kelimelerin farklı edatlarla özel kullanımlarının bulunduğunu öğreneceksiniz.
Bu yapıyı öğrenirken yalnızca tek tek kelimeleri değil, kalıpları da sesli tekrar etmek yararlıdır: Где стол? (Gde stol?) — Стол в кухне. (Stol v kuhne.). Где часы? (Gde çası?) — Часы на стене. (Çası na stene.). Soru-cevap biçimi, hem kelime sırasını hem de doğru edatı hatırlamanıza yardım eder.
Örnek
Kısa diyalog: — Где стол? (Gde stol?) — Masa nerede? — Стол в кухне. (Stol v kuhne.) — Masa mutfakta. — А где цветок? (A gde tsvetok?) — Peki çiçek nerede? — Цветок на подоконнике. (Tsvetok na podokonnike.) — Çiçek pencere pervazında.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçede “-de, -da” eki tek başına yeterli olduğu için Rusçada da yalnızca isim söylenebilir. Doğrusu: Rusçada yer bildiren bu temel yapılarda çoğunlukla edat açıkça söylenir: в доме (v dome) veya на столе (na stole). Edatı atlamak cümleyi eksik ya da yanlış yapabilir.
- Yanlış: в (v) her zaman doğrudur; çünkü bütün eşyalar bir yerin içindedir. Doğrusu: в (v) kapalı bir yerin veya bölümün içini anlatır. Bir eşya masa, duvar, raf ya da ocak gibi bir yüzeyin üzerindeyse çoğunlukla на (na) kullanılır.
- Yanlış: на столе (na stole) ifadesi “masanın içinde” demektir. Doğrusu: на столе (na stole) “masanın üstünde” demektir. “Masanın içinde” anlamı için в столе (v stole) denir; ancak bu, eşyanın masanın iç bölümünde bulunduğunu anlatır.
- Yanlış: Edat doğru olsa bile isim aynı biçimde kalır: в дом (v dom). Doğrusu: Bulunma anlamında isim çoğu zaman değişir: в доме (v dome). в дом (v dom) ise genellikle “evin içine veya eve doğru” anlamındaki başka bir yapıdır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta в (v) ve на (na) yalnızca bulunma hâliyle değil, hareket yönüyle de karşılaştırılacaktır. Örneğin bir yere gitme anlamında в школу (v školu) ve на работу (na rabotu) gibi yapılar öğrenilecektir. Ayrıca bulunma hâlinde tekil ve çoğul isimlerin farklı son ekleri, özel yer adları ve daha ayrıntılı konum ifadeleri ele alınacaktır. Böylece yalnızca “Nerede?” sorusuna değil, “Nereye?” ve “Nereden?” sorularına da cevap verebileceksiniz.
Özet
Bir şey kapalı bir yerin içindeyse в (v), bir yüzeyin veya belirli bir alanın üzerindeyse на (na) kullanılır. Bu edatlardan sonra isim çoğu zaman bulunma hâlinde değişir: в доме (v dome), на столе (na stole). Konum anlatırken önce Где? (Gde?) sorusunu sorun, sonra içeri mi yoksa yüzeye mi odaklanıldığını belirleyin.