Japonca uyarı tabelalarını okuyup dinleyerek bir yere girmenin, bir şey yapmanın ya da izin istemenin mümkün olup olmadığını anlayabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Tabelalarda temel yasak ifadesi
Japonca uyarı tabelalarında en sık görülen ifadelerden biri 立入禁止 (tachiiri kinshi) ifadesidir. 立入 (tachiiri) “girme” veya “içeri girme”, 禁止 (kinshi) ise “yasak” anlamına gelir. Birlikte kullanıldığında anlamı “Girmek yasaktır” olur.
Tren platformunun yalnızca görevli bölümüne açılan kapılarda bu tabelayı görebiliriz. İlk kanji olan 立 (tatsu) “ayakta durmak”, 入 (hairu) ise “girmek” ile ilgilidir; ancak tabelalarda sözcüğü bütün olarak öğrenmek daha kolaydır. Telaffuz yaklaşık olarak “taçii-ri kinşi” şeklindedir; し (shi) sesi Türkçedeki “şi” sesine yakındır.
Örnek
立入禁止 (tachiiri kinshi) = Girmek yasaktır. Bir öğrenci platformdaki kapıyı gösterip şöyle der: ここは立入禁止です。 (Koko wa tachiiri kinshi desu.) = Burası girilmesi yasak bir yerdir.
2. “Yasak” anlamındaki kısa tabelaları tanıma
Bazı tabelalar tam cümle yerine isim ve 禁止 (kinshi) biçimini kullanır. Örneğin 入浴禁止 (nyūyoku kinshi) “banyo yapmak yasaktır” anlamına gelir. Hamam veya kaplıca girişinde böyle bir ifade görülürse burada banyo yapılmamalıdır; içeri girme konusunda ise tabeladaki diğer yönergelere veya görevliye bakmak gerekir.
Bu tür tabelaları okurken önce bildiğimiz son sözcüğü arayabiliriz. 禁止 (kinshi) varsa, tabelanın bir şeyi yasakladığını anlarız; başındaki sözcük ise neyin yasak olduğunu gösterir. Dinlemede ise özellikle kinshi bölümünü duymaya çalışmak, bütün kelimeyi anlayamadığımızda bile önemli bir ipucu verir.
Örnek
入浴禁止 (nyūyoku kinshi) = Banyo yapmak yasaktır. Kısa bir konuşma şöyle olabilir: ここで入浴してもいいですか。 (Koko de nyūyoku shite mo ii desu ka.) = Burada banyo yapabilir miyim? いいえ、入浴禁止です。 (Iie, nyūyoku kinshi desu.) = Hayır, banyo yapmak yasaktır.
3. Parkta ve gölet çevresinde yasak
Parklarda güvenlik amacıyla gölet, nehir veya çiçeklik gibi alanlara girilmesi yasak olabilir. Bu durumda tam cümle olarak 池に入ってはいけません。 (Ike ni haitte wa ikemasen.) denebilir. Cümlenin anlamı “Gölete girmemelisiniz” veya daha güçlü biçimde “Gölete girmek yasaktır” demektir.
〜てはいけません (〜te wa ikemasen) yapısı, bir davranışın yapılmaması gerektiğini anlatır. 入る (hairu) fiilinin bu yapıda aldığı biçim 入って (haitte) olur. Telaffuz “haytte”ye yakındır; buradaki küçük duraklamayı ve uzayan t sesini belirgin söylemek dinleme ve konuşmada yararlı olur.
Örnek
Bir öğrenci tabelayı okuyamıyorsa arkadaşına sorar: 池に入ってもいいですか。 (Ike ni haitte mo ii desu ka.) = Gölete girebilir miyim? Arkadaşı cevap verir: いいえ、入ってはいけません。 (Iie, haitte wa ikemasen.) = Hayır, giremezsin; girmek yasaktır.
4. Kütüphanede yiyecek ve içecek kuralları
Kütüphane gibi sessiz ve temiz tutulması gereken yerlerde yiyecek ya da içecek kuralları bulunabilir. 飲食禁止 (inshoku kinshi) “yemek ve içmek yasaktır” anlamına gelir. 飲食 (inshoku) sözcüğü “yeme ve içme”, 禁止 (kinshi) sözcüğü ise “yasak” demektir.
Bir tabelada yalnızca 飲食禁止 (inshoku kinshi) yazıyorsa, bunu kısa ve doğrudan bir uyarı olarak anlayabiliriz. Daha uzun bir cümlede ここで食べてはいけません。 (Koko de tabete wa ikemasen.) “Burada yemek yememelisiniz” anlamına gelir. Dinleme sırasında 食べて (tabete) “yemek” ile 飲んで (nonde) “içmek” sözcüklerinin farklı olduğunu ayırt etmeye çalışmalıyız.
Örnek
Kütüphane girişinde bir öğrenci elindeki sandviçi gösterir: ここで食べてもいいですか。 (Koko de tabete mo ii desu ka.) = Burada yemek yiyebilir miyim? Görevli şöyle cevap verir: すみません。飲食禁止です。 (Sumimasen. Inshoku kinshi desu.) = Üzgünüm. Yemek ve içmek yasaktır.
5. Okul girişinde evcil hayvan yasağı
Okul, müze ve bazı mağaza girişlerinde evcil hayvanlarla ilgili kurallar bulunabilir. ペット禁止 (petto kinshi) “evcil hayvan yasaktır” anlamına gelir. ペット (petto) katakana ile yazılır; yabancı kökenli bir kelime olduğu için katakana kullanılması, A1’de öğrenilen yazı sistemlerinin günlük hayatta nasıl işe yaradığını gösterir.
İzin sormak için ペットと入ってもいいですか。 (Petto to haitte mo ii desu ka.) denebilir. Buradaki 〜てもいいですか (〜te mo ii desu ka) kalıbı “... yapabilir miyim?” anlamındadır. Olumsuz cevapta いいえ、ペットは禁止です。 (Iie, petto wa kinshi desu.) denebilir; anlamı “Hayır, evcil hayvan yasaktır” olur.
Örnek
Bir öğrenci okul kapısındaki tabelayı görür ve öğretmenine sorar: 犬と入ってもいいですか。 (Inu to haitte mo ii desu ka.) = Köpekle girebilir miyim? Öğretmen cevap verir: いいえ、ペットは禁止です。 (Iie, petto wa kinshi desu.) = Hayır, evcil hayvan yasaktır.
6. İzin isteme ve dinleme stratejisi
Bir davranışın serbest olup olmadığını sormanın temel yolu 〜てもいいですか (〜te mo ii desu ka) kalıbıdır. Örneğin 写真を撮ってもいいですか。 (Shashin o totte mo ii desu ka.) “Fotoğraf çekebilir miyim?” demektir. İzin verilirse はい、いいです。 (Hai, ii desu.) yani “Evet, olur” denir; izin yoksa いいえ、いけません。 (Iie, ikemasen.) yani “Hayır, olmaz” denebilir.
Dinleme etkinliğinde önce anahtar sözcükleri yakalamak gerekir: いいです (ii desu) bağlama göre izin verildiğini veya bir şeyin uygun olduğunu gösterebilir; いけません (ikemasen) ise yasak ya da uygun değil anlamı verebilir. Tabelada 禁止 (kinshi) sözcüğünü görürsek bir yasak bulunduğunu; fiilde 〜てはいけません (〜te wa ikemasen) yapısını duyarsak davranışın yapılmaması gerektiğini düşünürüz. Ancak yalnızca tek bir kelimeye değil, cümlenin tamamına ve tabelanın bulunduğu yere de bakmalıyız.
Örnek
Dinleme metni: ここで写真を撮ってもいいですか。 (Koko de shashin o totte mo ii desu ka.) いいえ、写真を撮ってはいけません。 (Iie, shashin o totte wa ikemasen.) Çözüm: İlk cümlede izin soruluyor, ikinci cümlede ise fotoğraf çekmenin yasak olduğu söyleniyor. Öğrenci bu nedenle fotoğraf çekmemelidir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: 禁止 (kinshi) sözcüğü “izin var” anlamına gelir. Doğrusu: 禁止 (kinshi) “yasak” anlamına gelir. İzin istemek için 〜てもいいですか (〜te mo ii desu ka) kalıbı kullanılır.
- Yanlış: 入ってもいいですか (haitte mo ii desu ka) ile 入ってはいけません (haitte wa ikemasen) aynı anlama gelir. Doğrusu: İlk ifade “Girebilir miyim?” diye izin sorar. İkinci ifade “Girmemelisiniz” veya “Girmek yasaktır” anlamına gelir.
- Yanlış: Her tabelada uzun bir cümle bulunur; kısa tabelalar anlaşılmaz. Doğrusu: Japonca tabelalarda 飲食禁止 (inshoku kinshi) veya ペット禁止 (petto kinshi) gibi kısa ifadeler çok kullanılır. 禁止 (kinshi) sözcüğünü tanımak, kısa mesajı anlamaya yardımcı olur.
- Yanlış: 入る (hairu) fiilinin izin kalıbı doğrudan 入るてもいいですか (hairu te mo ii desu ka) olur. Doğrusu: Fiil önce 入って (haitte) biçimine dönüşür: 入ってもいいですか。 (Haitte mo ii desu ka.) Telaffuzda küçük っ işareti, sonraki sesi kısa süre uzatarak gösterir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta öğrenciler yalnızca yasakları değil, rica ve zorunluluk ifadelerini de ayırt etmeye başlar. Örneğin 〜てください (〜te kudasai) “lütfen ... yapın”, 〜なければなりません (〜nakereba narimasen) ise “... yapmak zorundasınız” anlamına gelir. Tabelalarda 右へ行ってください (Migi e itte kudasai.) gibi yönlendirmeler ve マスクをしなければなりません (Masuku o shinakereba narimasen.) gibi zorunluluklar görülebilir. Böylece öğrenciler uyarıları yalnızca yasak veya serbest olarak değil, rica, yönlendirme ve zorunluluk olarak da sınıflandırabilir.
Özet
Japonca uyarı tabelalarında 禁止 (kinshi) “yasak” anlamını verir ve 立入禁止 (tachiiri kinshi), 飲食禁止 (inshoku kinshi) gibi kısa ifadelerde kullanılır. 〜てもいいですか (〜te mo ii desu ka) izin istemek, 〜てはいけません (〜te wa ikemasen) ise bir davranışın yasak olduğunu söylemek için kullanılır. Tabeladaki yer, anahtar sözcük ve dinlemede duyulan olumsuz ifadeler birlikte değerlendirilirse mesaj daha doğru anlaşılır.