Japoncada kibarca izin istemenin A2 iskeleti, fiilin te-formuna もいいですか (mo ii desu ka) eklemektir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
İzin sormak: A2 can-do ve günlük hayat
A2 düzeyinde can-do hedefi şudur: Okul, ev ve sokak gibi tanıdık yerlerde bir eylem için kibarca izin isteyebilir, evet-hayır türü kısa yanıtları anlayabilirsiniz. İngilizcedeki May I ve Türkçedeki Olur mu sorularının Japoncadaki en işlek karşılığı 〜てもいいですか (〜te mo ii desu ka) kalıbıdır. Yapı, fiilin te-formuna もいいですか (mo ii desu ka) eklenerek kurulur. Dünyada başlangıç Japoncası kitaplarının çoğu te-formu öğrettikten hemen sonra izin, rica ve sıra bildirmeyi peş peşe verir; çünkü aynı te-form birkaç kapıyı birden açar.
Günlük hayatta Japonca, küçük işlerde bile karşı tarafın alanına girmeden önce izin sormayı doğal sayar. Sınıfta kalem istemek, teslim tarihini kaydırmak veya vitrin fotoğrafı çekmek bu kalıbın tipik sahneleridir. Türkiye'de bazen jestle veya yeterlilik ekiyle sorarız; Japoncada izin ayrı bir kalıptır. Bu ünitede yalnızca izin sormayı, kısa cevapları ve doğru te-formu çalışırsınız.
Örnek
İskelet: nesne + を (o) + te-form + もいいですか (mo ii desu ka). Örnek: 水を飲んでもいいですか (mizu o nonde mo ii desu ka) Su içsem olur mu? Telaffuz: mizu o nonde mo î desu ka. いい (ii) uzun i ile okunur.
Te-formdan soruya: kalıp nasıl kurulur?
Kurulum üç adımdır. Bir: yapmak istediğiniz fiili bulun. İki: onu te-formuna çevirin. Üç: hemen ardına もいいですか (mo ii desu ka) getirin. A2'de sık fiiller şunlardır: 借りる (kariru) ödünç almak → 借りて (karite); 使う (tsukau) kullanmak → 使って (tsukatte); 見る (miru) bakmak → 見て (mite); 行く (iku) gitmek → 行って (itte); する (suru) yapmak → して (shite). Grup 1 fiillerde te-form ünsüzü değiştirir: 待つ (matsu) → 待って (matte), 撮る (toru) → 撮って (totte), 話す (hanasu) → 話して (hanashite), 出す (dasu) → 出して (dashite).
Nesne varsa を (o) kullanılır; öğretmene 先生 (sensei) diye seslenilir. Telaffuz: もいいですか (mo ii desu ka) içinde いい (ii) î gibi uzar, です (desu) içindeki u çok kısadır, か (ka) soru tonuyla hafif düşer. Sınıfta kalem ödünç almak iskeletin en net örneğidir. Cevap olarak はい、いいです (hai, ii desu) Evet, olur veya どうぞ (dōzo) Buyurun yeterlidir.
Örnek
Diyalog. Öğrenci: すみません、ペンを借りてもいいですか (sumimasen, pen o karite mo ii desu ka) Affedersiniz, kalemi ödünç alsam olur mu? Telaffuz: sumimasen, pen o karite mo î desu ka. Öğretmen: はい、どうぞ (hai, dōzo) Evet, buyurun.
Ödevi geç teslim etmek için izin
Okulda sık sahnelerden biri teslim tarihini bir gün kaydırmaktır. Fiil 出す (dasu) teslim etmek, te-formu 出して (dashite) şeklindedir. Zaman sözcüğü あした (ashita) yarın cümleye eklenebilir. Kibarca başlamak için すみません (sumimasen) veya 先生 (sensei) yeter. A2 söz varlığını aşmadan uzun gerekçe kurmak zorunda değilsiniz; kısa izin sorusu can-do'yu karşılar. Gerekçe ileride から (kara) ile eklenebilir.
Öğretmenin cevabı genelde kısadır: いいですよ (ii desu yo) olur tabii, はい (hai) evet. Nazik bir ret olarak ちょっと… (chotto…) biraz… duyabilirsiniz; tam ret cümlesini bu ünitede ezberlemek zorunda değilsiniz. Türkiye'de hocam yarın versem olur mu diye şart kipiyle sorarız; Japoncada 'versem'deki şart yok, te-form vardır.
Örnek
Diyalog. Öğrenci: 先生、宿題をあした出してもいいですか (sensei, shukudai o ashita dashite mo ii desu ka) Öğretmenim, ödevi yarın teslim etsem olur mu? Telaffuz: sensei, şukudai o aşita daşite mo î desu ka. Öğretmen: はい、いいですよ (hai, ii desu yo) Evet, olur.
Sınıftan erken çıkmak
Erken çıkmak için fiil 出る (deru) çıkmak, te-formu 出て (dete) kullanılır. Biraz erken anlamında A2'de ちょっと早く (chotto hayaku) yeter; 早く (hayaku) erken veya çabuk zarfıdır. Tam cümle: ちょっと早く出てもいいですか (chotto hayaku dete mo ii desu ka) Biraz erken çıksam olur mu? Telaffuz: çotto hayaku dete mo î desu ka. Japonya'da dersten sessizce kaybolmak yerine kısa bir izin cümlesi beklenir.
行く (iku) gitmek ile 出る (deru) çıkmak karışmasın: sınıftan çıkmak 出る (deru), bir yere gitmek 行く (iku) dur. Hitap yine 先生 (sensei) ile başlar. Bu sahne hareket fiilinin te-formunu pekiştirir. Olumlu cevap はい (hai) veya いいです (ii desu) olabilir.
Örnek
Diyalog. Öğrenci: 先生、ちょっと早く出てもいいですか (sensei, chotto hayaku dete mo ii desu ka) Öğretmenim, biraz erken çıksam olur mu? Öğretmen: はい、いいです (hai, ii desu) Evet, olur. Telaffuz: 出て (dete) iki hecedir, de-te.
Aileden izin: arkadaşa gitmek
Evde hitap değişir: お父さん (otōsan) baba, お母さん (okāsan) anne. Fiil 行く (iku) → 行って (itte). Yer に (ni) ile belirtilir. A2 için ともだちのいえ (tomodachi no ie) arkadaşın evi yeter; kanji 友達の家 (tomodachi no ie) kademeli girer. Cümle: ともだちのいえに行ってもいいですか (tomodachi no ie ni itte mo ii desu ka) Arkadaşımın evine gitsem olur mu? Telaffuz: tomodaçi no ie ni itte mo î desu ka. 行って (itte) içindeki çift t kısa duraklatılır.
Aile içinde konuşma daha yumuşak olabilir ama A2 öğrencisi yine です (desu) kalıbını kullansın; düz form sonraki basamağa aittir. Türkiye'de arkadaşa gidebilir miyim yeterlilikle sorulur; 行けますか (ikemasu ka) gidebiliyor musun yetenek sorusudur, izin değildir. Anne-baba いいよ (ii yo) olur veya だめ (dame) olmaz diyebilir; samimi cevabı anlamak dinleme can-do'sudur.
Örnek
Diyalog. Çocuk: お母さん、ともだちのいえに行ってもいいですか (okāsan, tomodachi no ie ni itte mo ii desu ka) Anne, arkadaşımın evine gitsem olur mu? Anne: いいですよ。何時に帰りますか (ii desu yo. nanji ni kaerimasu ka) Olur. Saat kaçta dönersin? Telaffuz: okâsan, uzun o.
Markette fotoğraf ve Türkçeden gelen tuzaklar
Markette veya dükkânda fotoğraf için 撮る (toru) çekmek, te-form 撮って (totte) kullanılır. 写真を撮ってもいいですか (shashin o totte mo ii desu ka) Fotoğraf çeksem olur mu? Telaffuz: şaşin o totte mo î desu ka. Çift t kısa duraklatılır. Bazı yerler fotoğrafa izin verir, bazıları vermez; sormak hem dil hem kültürdür. Görevli はい、どうぞ (hai, dōzo) veya nazik ret verebilir.
Türkçe konuşanların sık tuzakları şunlardır. Fiili ます (masu) halinde bırakmak yanlıştır; te-form şarttır. も (mo) unutulmamalıdır. てください (te kudasai) ricadır, 'lütfen yapın' der; izin 'yapsam olur mu?' diye sorar. Türkçedeki -ebil eki Japoncaya yeterlilik olarak taşınmamalıdır: 撮れますか (toremasu ka) çekebiliyor musunuz yetenektir, izin değildir. 'İzin var mı?' diye あります (arimasu) kurmak da bire bir çeviri hatasıdır. Her seferinde te-form artı もいいですか (mo ii desu ka) tekrar edin.
Örnek
Diyalog. Öğrenci: すみません、写真を撮ってもいいですか (sumimasen, shashin o totte mo ii desu ka) Affedersiniz, fotoğraf çeksem olur mu? Görevli: はい、いいですよ (hai, ii desu yo) Evet, olur.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Fiili masu halinde bırakıp sonuna mo ii desu ka eklemek. Doğrusu: Mutlaka te-form gerekir. 行きます (ikimasu) değil 行って (itte) kullanılır.
- Yanlış: も partikülünü unutup yalnızca te-form artı ii desu ka demek. Doğrusu: A2'de standart kibar soru てもいいですか (te mo ii desu ka) biçimidir; も'yu silmeyin.
- Yanlış: İzin sormayı てください (te kudasai) ile karıştırmak. Doğrusu: てください (te kudasai) karşı taraftan eylem ister; てもいいですか (te mo ii desu ka) sizin eyleminiz için izin ister.
- Yanlış: Türkçedeki -ebil yeterliliğini Japoncaya られる / できます diye çevirmek. Doğrusu: Yetenek ile izin ayrıdır. İzin için てもいいですか (te mo ii desu ka) kullanın.
- Yanlış: 'İzin var mı?' diye 許可がありますか veya あります mı diye bire bir çevirmek. Doğrusu: Günlük A2 Japoncasında işlek yol te-form artı もいいですか (mo ii desu ka) sorusudur.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta olumlu izin てもいいです (te mo ii desu) ve yasak てはいけません (te wa ikemasen) gelir. Daha yumuşak てもかまいません (te mo kamaimasen) ve ettirgen rica させてください (sasete kudasai) B1 civarında görülür. Arkadaş arasında düz form てもいい (te mo ii) kullanılır. Şimdilik A2'de soru formunu doğru kurmak ve kısa cevabı anlamak yeter.
Özet
〜てもいいですか (〜te mo ii desu ka) A2'de kibarca izin istemenin temel can-do'sudur. Fiili te-formuna getirip もいいですか (mo ii desu ka) eklersiniz; okul, ev ve dükkân aynı iskeleti paylaşır. Türkçedeki yeterlilik ve rica kalıplarını bu yapının yerine koymayın.