Japoncada い-sıfatları, evdeki eşyaların ve odaların boyutunu kısa ve anlaşılır biçimde betimlememizi sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Büyük ve küçük anlamını tanıma
Japoncada büyük demek için おおきい (ookii), küçük demek için ちいさい (chiisai) denir. Bu iki sözcük い-sıfatıdır; çünkü temel biçimleri い sesiyle biter. İlk aşamada bu sözcükleri tek başına söyleyerek bir eşyanın boyutu hakkında bilgi verebiliriz.
Örneğin resimdeki pencereyi ve masayı karşılaştırırken önce sözcükleri doğru telaffuz etmek önemlidir. おおきい (ookii) sözcüğünde おお bölümü uzun o, きい bölümü ise uzun i gibi okunur. ちいさい (chiisai) sözcüğünde ちい bölümünde uzun i sesi duyulur; son bölüm さい (sai) ise say şeklinde okunur. Türkçe konuşan öğrenciler bazen bu uzun sesleri kısaltır; ancak yavaş ve açık söylemek anlamın doğru anlaşılmasına yardımcı olur.
Örnek
おおきい。 (Ookii.) — Büyük. ちいさい。 (Chiisai.) — Küçük. まどは おおきいです。 (Mado wa ookii desu.) — Pencere büyüktür. つくえは ちいさいです。 (Tsukue wa chiisai desu.) — Masa küçüktür.
2. Yazım ve telaffuz: kana ile çalışma
Bu konunun ilk öğrenme aşamasında sözcükleri kana ile okumak yeterlidir. おおきい (ookii) sözcüğü dört kana karakteriyle yazılır; ilk iki お birlikte uzun bir o gibi okunur. ちいさい (chiisai) sözcüğünde ちい bölümü uzun çi değil, ç sesinden sonra uzatılan bir i gibi okunur; son bölüm さい (sai) ise say şeklinde okunur.
Romaji, kana okumaya yardımcı olan bir yazı biçimidir; fakat Japonca yazımın yerine geçmez. Öğrenci önce kana biçimini görmeli, sonra romajiye bakmalı ve en son sözcüğü romajiye ihtiyaç duymadan okumayı denemelidir. Tahtadaki büyük çanta ve küçük kalemlik, sözcükleri tekrar etmek için uygun günlük örneklerdir.
Örnek
かばんは おおきいです。 (Kaban wa ookii desu.) — Çanta büyüktür. ふでばこは ちいさいです。 (Fudebako wa chiisai desu.) — Kalemlik küçüktür. Kısa diyalog: かばんは おおきいですか。 (Kaban wa ookii desu ka.) — Çanta büyük mü? はい、おおきいです。 (Hai, ookii desu.) — Evet, büyüktür.
3. Sıfatı ismin önünde kullanma
Japoncada bir sıfat, nitelediği ismin önüne gelir. Bu nedenle büyük oda demek için おおきい へや (ookii heya), küçük oda demek için ちいさい へや (chiisai heya) denir. Türkçede de sıfat çoğunlukla isimden önce geldiği için bu yapı Türkçe konuşan öğrenciler için anlaşılırdır.
Sıfat ile isim arasında ayrıca bir ek kullanılmaz. Sıfat temel biçimde kalır ve doğrudan ismin önüne gelir. Evdeki farklı eşyaları anlatırken bu kalıp, tek tek cümle kurmadan kısa ve anlaşılır tanımlamalar yapmamızı sağlar.
Örnek
おおきい へやです。 (Ookii heya desu.) — Büyük bir odadır. ちいさい いえです。 (Chiisai ie desu.) — Küçük bir evdir. これは おおきい つくえです。 (Kore wa ookii tsukue desu.) — Bu, büyük bir masadır. これは ちいさい いすです。 (Kore wa chiisai isu desu.) — Bu, küçük bir sandalyedir.
4. Cümle sonunda olumlu ve olumsuz kullanım
Bir eşyanın boyutunu cümle sonunda söylemek için isimden sonra は, sıfattan sonra da です kullanılabilir. は burada konuyu gösterir; yazılışı ha olsa da bu kullanımda wa diye okunur. Böylece おおきい です (ookii desu) büyük, ちいさい です (chiisai desu) ise küçük anlamındaki kibar cümle sonları olur.
Olumsuz cümlede い-sıfatının sonundaki い düşer ve yerine くない eklenir. Böylece おおきくないです (ookikunai desu) büyük değil, ちいさくないです (chiisakunai desu) küçük değil anlamına gelir. Başlangıç düzeyinde bu yapıları gerçek eşyalarla karşılaştırarak çalışmak, kuralı ezberlemekten daha kalıcıdır.
Örnek
たなは おおきいです。 (Tana wa ookii desu.) — Dolap büyüktür. とけいは ちいさいです。 (Tokei wa chiisai desu.) — Saat küçüktür. とけいは おおきくないです。 (Tokei wa ookikunai desu.) — Saat büyük değildir. Kısa diyalog: たなは ちいさいですか。 (Tana wa chiisai desu ka.) — Dolap küçük mü? いいえ、おおきいです。 (Iie, ookii desu.) — Hayır, büyüktür.
5. Renk ve boyutu birlikte söyleme
Evdeki bir eşyayı anlatırken boyutun yanında renk de söyleyebiliriz. Kırmızı için あかい (akai), mavi için あおい (aoi) kullanılır. Birden fazla い-sıfatı ismin önünde bulunduğunda sıfatlar art arda gelebilir. Başlangıç düzeyinde bu örneklerde önce büyük veya küçük, sonra renk, en son isim söylenir.
Bu yapı öğrencinin tek bir özelliği değil, iki özelliği aynı anda anlatmasını sağlar. Ancak başlangıçta cümleyi gereksiz yere uzatmamak gerekir. Önce büyük kapı ve küçük pencere gibi kısa örnekler kurulmalı, daha sonra renk eklenmelidir.
Örnek
おおきい あかい ドアです。 (Ookii akai doa desu.) — Büyük, kırmızı bir kapıdır. ちいさい あおい まどです。 (Chiisai aoi mado desu.) — Küçük, mavi bir penceredir. ドアは おおきいです。まどは ちいさいです。 (Doa wa ookii desu. Mado wa chiisai desu.) — Kapı büyüktür. Pencere küçüktür.
6. Günlük yaşamda karşılaştırma ve kısa konuşma
Bu sıfatlar yalnızca ders kitabındaki resimlerde kullanılmaz. Bir ev gösterirken odanın, kapının veya pencerenin boyutunu; alışverişte bir çantanın ya da kutunun ölçüsünü; sınıfta masa ve tahtanın özelliklerini anlatırken de kullanılır. Öğrenci, çevresindeki iki eşyayı seçip önce adlarını, sonra boyutlarını söyleyerek kısa bir gözlem yapabilir.
Soru cümlesi kurmak için cümlenin sonuna か eklenir. Cevapta はい (hai) evet, いいえ (iie) hayır anlamına gelir. Kısa konuşmalarda aynı sıfatı tekrar etmek doğaldır; amaç, konuşmayı karmaşıklaştırmadan karşıdakinin sorusuna açık cevap vermektir.
Örnek
Kısa diyalog: へやは おおきいですか。 (Heya wa ookii desu ka.) — Oda büyük mü? はい、おおきいです。 (Hai, ookii desu.) — Evet, büyüktür. つくえは おおきいですか。 (Tsukue wa ookii desu ka.) — Masa büyük mü? いいえ、ちいさいです。 (Iie, chiisai desu.) — Hayır, küçüktür.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Öğrenci, sıfatı isimden sonra söyleyerek Türkçedeki ve bazı yabancı dillerdeki sırayı genelleştirir. Doğrusu: Japoncada isimden önce kullanılan temel sıra sıfat + isimdir: おおきい へや (ookii heya) — büyük oda. Cümle sonunda ise へやは おおきいです (Heya wa ookii desu.) — Oda büyüktür denir.
- Yanlış: Öğrenci, bütün sıfatların olumsuzunda yalnızca ない ekini kullanır ve おおきいないです (ookiinai desu) der. Doğrusu: い-sıfatlarında son い düşer ve くない gelir: おおきくないです (ookikunai desu) — büyük değildir. Aynı kural ちいさくないです (chiisakunai desu) — küçük değildir biçiminde görülür.
- Yanlış: Öğrenci, は (ha) işaretini her zaman ha diye okur. Doğrusu: Konu belirteci olarak kullanıldığında は (wa) diye okunur: まどは おおきいです (Mado wa ookii desu.) — Pencere büyüktür.
- Yanlış: Öğrenci, おおきい (ookii) ve ちいさい (chiisai) sözcüklerini kısa seslerle okuyarak uzunluk farkını yok sayar. Doğrusu: おおきい (ookii) içinde おお ve きい bölümlerinde uzun sesler, ちいさい (chiisai) içinde ise ちい bölümünde uzun i duyulur. Telaffuzda bu sesleri biraz uzatmak, sözcükleri daha anlaşılır kılar.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta い-sıfatlarının geçmiş zaman ve daha gelişmiş olumsuz biçimleri öğrenilebilir. Öğrenciler ayrıca birden fazla özelliği bağlamak için くて yapısını kullanarak daha uzun betimlemeler kurabilir. Boyutun yanında yeni sıfatlarla odaları, eşyaları ve insanları karşılaştırmaya başlayabilirler. İlerleyen düzeylerde bu yapılar kısa ev tanıtımları ve betimleyici paragraflar içinde kullanılabilir.
Özet
おおきい (ookii) büyük, ちいさい (chiisai) küçük demektir ve ikisi de い-sıfatıdır. Sıfat ismin önünde doğrudan kullanılır; cümle sonunda ise は ve です ile temel bir tanımlama yapılabilir. Olumsuz biçimde son い düşer ve くない gelir: おおきくないです (ookikunai desu).