İtalyancada edatlar, belirli artikellerle birleşerek yer, yön ve ayrılma anlamlarını daha doğal biçimde anlatır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Edatlı artikel nedir?
İtalyancada bazı kısa edatlar, kendilerinden sonra gelen belirli artikelle birleşir. Örneğin in + il birleşince nel olur; a + la birleşince alla olur. Bu birleşmiş biçimlere edatlı artikel denir.
Edatın anlamı cümleye göre değişebilir. Nel forno “fırında” veya “fırının içinde”, alla farmacia “eczane<strong>ye</strong>” ve dal forno “fırından” anlamına gelir. Yer ve yön anlatırken ismin cinsiyetine ve tekil-çoğul olmasına dikkat ederiz.
Örnek
L’uomo cammina dal forno a casa. — Adam fırından eve yürüyor. Burada dal, da + il birleşimidir; a casa ise kalıplaşmış biçimde artikelsiz kullanılır.
2. In ve a ile kullanılan biçimler
In edatı, bir yerin içinde bulunmayı veya bir yere gitmeyi anlatabilir. Belirli artikel il ile birleşince nel, lo ile nello, la ile nella olur. Çoğul biçimler ise sırasıyla nei, negli ve nelle şeklindedir.
A edatı yönelme ve bulunma anlamlarında kullanılır. A + il = al, a + lo = allo, a + la = alla ve a + i = ai olur. A + gli birleşince agli, a + le birleşince alle kullanılır.
Örnek
La donna entra nella farmacia. — Kadın eczaneye giriyor. Vado alla farmacia. — Eczaneye gidiyorum. İlk cümlede nella, in + la birleşimidir; ikinci cümlede alla, a + la birleşimidir.
3. Da ile ayrılma ve kişi kaynağı
Da edatı bir yerden ayrılmayı veya bir kişinin, dükkânın ya da kurumun yanından gelmeyi anlatabilir. Belirli artikelle birleşince da + il = dal, da + lo = dallo, da + la = dalla olur. Çoğul biçimler dai, dagli ve dalle şeklindedir.
Dagli, da + gli birleşimidir ve çoğul eril isimlerle kullanılır. Örneğin dagli amici “arkadaşlardan” veya bağlama göre “arkadaşların yanından” demektir. Satıcıdan alışveriş yaparken kişi için dal venditore, bir yerden çıkarken ise dal mercato diyebiliriz.
Örnek
La donna compra le verdure dal venditore. — Kadın sebzeleri satıcıdan alıyor. I ragazzi tornano dagli amici. — Çocuklar arkadaşlarının yanından dönüyor. Burada dal ve dagli farklı artikel türlerine göre seçilmiştir.
4. Da, alla ve dal ile mahallede yön tarifi
Mahallede yön tarif ederken bir yerden ayrılmayı anlatmak için dal parco veya dalla piazza diyebiliriz. Dal parco, da + il parco birleşimidir. Bir yere yönelmeyi anlatırken alla piazza, al supermercato ve alle case gibi biçimler kullanılır.
İtalyancada bazı yer adları artikelsiz de kullanılabilir: Vado a casa ve Vado in farmacia gibi. Ancak belirli bir bina veya kurumu vurguluyorsak edatlı artikel daha uygun olabilir: Vado alla farmacia vicino a casa. Anlamı “Evin yakınındaki eczaneye gidiyorum”dur.
Örnek
La ragazza torna dal parco alla strada del quartiere. — Kız parktan mahalle yoluna dönüyor. Dal parco çıkış noktasını, alla strada ise yönelinen yeri gösterir.
5. Dalla biblioteca ve all’appartamento
Dalla biblioteca, da + la biblioteca birleşimidir ve “kütüphaneden” demektir. All’appartamento ise a + l’appartamento birleşimidir. Belirli artikel lo veya la, sesli harfle başlayan kelimelerden önce l’ biçimine kısalabilir; bu nedenle l’appartamento kullanılır.
Bir cümlede hem çıkış noktasını hem de varış yerini söyleyebiliriz. Önce da ile nereden ayrıldığımızı, sonra a ile nereye gittiğimizi belirtiriz. Bu düzen, yürüyüş ve ulaşım tariflerinde çok kullanışlıdır.
Örnek
La mamma e la figlia vanno dalla biblioteca all’appartamento. — Anne ve kız kütüphaneden apartmana gidiyor. Dalla, da + la; all’ ise a + l’ birleşimidir.
6. Karşılaştırma ve kısa konuşma
Aynı yer farklı edatlarla farklı ilişkiler kazanabilir. Nel mercato “pazarın içinde”, al mercato “pazara veya pazarda” ve dal mercato “pazardan” anlamına gelebilir. Bu nedenle yalnızca artikeli değil, cümledeki hareketi ve yönü de düşünmeliyiz.
Kısa konuşmalarda edatlı artikeller, yolu açık ve kısa biçimde anlatır. Örneğin bir kişi nerede olduğunu, nereye gittiğini ve nereden geldiğini art arda söyleyebilir. A2 düzeyinde önce al, alla, nel, dal ve dalla biçimlerini sağlam öğrenmek yeterlidir.
Örnek
A: Dove vai? — A: Nereye gidiyorsun? B: Vado alla farmacia. Prima ero nel negozio e ora torno dal mercato. — B: Eczaneye gidiyorum. Önce dükkândaydım, şimdi pazardan dönüyorum. Alla yönü, nel bulunulan yeri, dal ise çıkış noktasını gösterir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Her yerde yalnızca a veya da kullanılır; artikel eklenmez. Doğrusu: A ve da, kendilerinden sonra belirli artikel geldiğinde onunla birleşir. Bu yüzden a + la = alla ve da + il = dal demeliyiz.
- Yanlış: Nel, alla ve dal aynı anlama gelir. Doğrusu: Bu biçimler farklı edatlardan oluşur. Nel genellikle “içinde”, alla yönelme veya bulunma, dal ise “-den” ya da “bir yerin yanından” anlamı verir.
- Yanlış: Türkçedeki “eczaneye” ifadesi her zaman in farmacia olur. Doğrusu: Genel bir yer adı olarak in farmacia mümkündür; belirli bir eczaneyi vurgularken alla farmacia da kullanılabilir. Seçimi cümlenin bağlamı ve İtalyancadaki kullanım belirler.
- Yanlış: Da yalnızca insanlardan gelmeyi anlatır. Doğrusu: Da hem kişilerle hem de yerlerle kullanılabilir: dal medico “doktorun yanından/doktordan”, dal mercato “pazardan” demektir.
- Yanlış: All’appartamento ifadesinde iki ayrı a yazılmalıdır. Doğrusu: Doğru biçim all’appartamento şeklindedir. A + l’appartamento birleşirken apostroflu artikel korunur.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta edatlı artikelleri yalnızca yer bildirmek için değil, zaman ve aitlik bildiren cümlelerde de daha ayrıntılı kullanacaksın. Del, al, nel ve sul gibi biçimlerle daha uzun cümleler kurabileceksin. Ayrıca di, a, da, in ve su edatlarının anlam farklarını karşılaştıracaksın. Bir sonraki adım, gerçek yol tariflerini ve kısa mahalle konuşmalarını dinleyerek bu biçimleri bağlam içinde tanımaktır.
Özet
Edatlı artikeller, edat ile belirli artikelin birleşmesinden oluşur: nel, alla, dal, dalla ve dagli bunların yaygın örnekleridir. In genellikle içeride olmayı, a yönelmeyi, da ise bir yerden veya kişiden ayrılmayı anlatır. Doğru biçimi seçmek için ismin cinsiyetini, tekil-çoğul oluşunu ve cümledeki yön ilişkisini kontrol etmeliyiz.