Dolaylı anlatım, başkasının söylediği, sorduğu veya önerdiği şeyi kendi cümlemizle aktarmaktır; girişimcilikte fikir, geri bildirim ve yatırımcı yorumunu doğru paylaşmanın temelidir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Dolaylı anlatım nedir? Girişimci neden öğrenir?
Doğrudan anlatım, sözleri tırnak içinde olduğu gibi verir. Dolaylı anlatım ise bu sözleri kendi cümlemize katar. İngilizcede buna reported speech (riportıd spiç) denir. CEFR B2 can-do hedefi şudur: bir sunumda veya toplantıda duyduğunuz fikirleri, soruları ve ricaları başkasına doğru aktarabilirsiniz.
Dünyada konu genelde önce zaman kayması, sonra aktarma fiilleriyle öğretilir. Günlük hayatta bir girişimci The mentor said, "Your idea is original." (dı mentır sed, yor aydiı iz oricinıl) cümlesini The mentor said that my idea was original. (dı mentır sed dıt may aydiı vöz oricinıl) diye raporlar. Böylece hem nezaket hem doğruluk korunur. Yazılı basında ve tutanaklarda da aynı yöntem kullanılır.
Örnek
Doğrudan: "We will launch the app next month." (vi vil lonç di ep nekst manth) Kurucu, uygulamayı gelecek ay çıkaracağız dedi. Dolaylı: The founder said that they would launch the app the following month. (dı faundır sed dıt dey vud lonç di ep dı foloving manth) Kurucu, uygulamayı ertesi ay çıkaracaklarını söyledi.
Bildirme cümlelerini aktarma: zaman, zamir ve zaman sözcükleri
Say (sey) ve tell (tel) karışmasın. Say nesnesiz veya say to someone ile kullanılır; tell ise kişi nesnesi ister. She said that the product was ready. (şi sed dıt dı prodakt vöz redi) doğrudur. She told us that the product was ready. (şi told as dıt dı prodakt vöz redi) de doğrudur. She told that... yanlıştır.
Zaman kayması B2'nin kalbidir. Şimdiki zaman geçmişe gider, will (vil) would (vud) olur, can (ken) could (kud) olur, present perfect ise past perfect olur. Zamirler konuşana göre değişir. Zaman sözcükleri de kayar: today (tıdey) that day, tomorrow (tımorov) the next day veya the following day, yesterday (yestırdey) the day before, now (nav) then, here (hiır) there, this that. Hâlâ doğru olan genel gerçekte kayma zorunlu olmayabilir; ama B2 alıştırmalarında genelde kaydırma istenir.
Örnek
Doğrudan: "I have already tested the prototype today." (ay hev olredi testıd dı prototayp tıdey) Adım 1: I kişi he olur. Adım 2: have tested had tested olur. Adım 3: today that day olur. Sonuç: The engineer said that he had already tested the prototype that day. (dı enciınır sed dıt hi hed olredi testıd dı prototayp dıt dey) Mühendis, prototipi o gün zaten test ettiğini söyledi.
Soruları dolaylı anlatıma çevirmek
Evet-hayır sorularında if (if) veya whether (vedır) kullanılır ve yardımcı fiil öne gelmez. Doğrudan: "Do you need a partner?" (du yu niid ı partnır) Aktarım: She asked if I needed a partner. (şi askt if ay niidıd ı partnır) Soru işareti kalkar; cümle düz yargı sırasına döner.
Wh- sorularında soru sözcüğü kalır ama yine düz sıra vardır. "Where did you find this idea?" (ver did yu faynd dis aydiı) cümlesi He asked where I had found that idea. (hi askt ver ay hed faund dıt aydiı) olur. Sık fiiller ask (ask), want to know (vont tu nov) ve wonder (vandır) şeklindedir. Sınıfta öğretmen sunumdan sonra What did she say about the budget? (vat did şi sey ıbaut dı bacit) diye sorar; siz de içeriği dolaylı cümleyle verirsiniz.
Örnek
Yatırımcı sordu: "When will you make a profit?" (ven vil yu meyk ı profit) Ne zaman kâr edeceksiniz? Aktarım: The investor asked when we would make a profit. (dı investır askt ven vi vud meyk ı profit) Yatırımcı, ne zaman kâr edeceğimizi sordu. Dikkat: would gelir ve özne-yüklem sırası düzdür; when would we denmez.
Emir, rica, uyarı ve önerileri aktarma
Emir ve ricalarda tell someone to veya ask someone to artı yalın fiil kullanılır. "Send the slides tonight." (send dı slaydz tunayt) cümlesi She told me to send the slides that night. (şi told mi tu send dı slaydz dıt nayt) olur. Olumsuzda not to gelir: He told us not to share the password. (hi told as nat tu şer dı pasvörd) Rica daha yumuşaktır, bu yüzden asked us to sık seçilir.
Öneride suggest (sıccest) özeldir: suggest artı -ing veya suggest that kullanılır. "Let's test the idea with ten users." (lets test di aydiı vid ten yuzırz) cümlesi She suggested testing the idea with ten users. (şi sıccestıd testing di aydiı vid ten yuzırz) olur. B2 için yeterli diğer fiiller advise (ıdvayz), warn (vorn), invite (invayt), offer (ofır) ve refuse (rıfyuz) şeklindedir.
Örnek
Doğrudan: "Could you prepare a one-minute pitch?" (kud yu priper ı van minit piç) Aktarım: The teacher asked us to prepare a one-minute pitch. (dı tiıçır askt as tu priper ı van minit piç) Öğretmen bizden bir dakikalık sunum hazırlamamızı istedi. Rica olduğu için asked us to seçildi; told us to biraz daha sert kaçardı. Uyarı örneği: He warned us not to launch before the survey. (hi vornd as nat tu lonç bifor dı sırvey)
Girişim ve yenilik dilinde aktarma fiilleri
Say ve tell her şeye yeter ama B2'de çeşitlilik beklenir. Claim (kleym) iddia etmek, admit (ıdmit) kabul etmek, deny (dinay) inkâr etmek, promise (promis) söz vermek, explain (ikspleyn) açıklamak, add (ed) eklemek, mention (menşın) bahsetmek, point out (poynt avt) belirtmek, insist (insist) ısrar etmek, recommend (rekımend) tavsiye etmek demektir. She admitted that the first version had failed. (şi ıdmitıd dıt dı fırst vörjın hed feyld)
Bu fiillerin çoğu that cümlesi alır. Recommend ve suggest hem -ing hem that alabilir. Promise hem that hem to alabilir: He promised to reduce costs. (hi promisıd tu ridyus kosts) veya He promised that they would reduce costs. Yatırımcı sunumunda fiili doğru seçmek, konuşanın tutumunu da aktarır: iddia mı, itiraf mı, söz mü? İş İngilizcesinde her cümleyi yalnız said ile geçiştirmek zayıf kalır.
Örnek
Doğrudan: "We didn't copy anyone. The idea is ours." (vi didnt kopi enivan. di aydiı iz avrz) Aktarım: They denied copying anyone and claimed that the idea was theirs. (dey dinayd kopiing enivan end kleymd dıt di aydiı vöz dez) Başkasını kopyalamadıklarını inkâr ettiler ve fikrin kendilerine ait olduğunu iddia ettiler. Ek bilgi: The founder pointed out that the competitors were slow. (dı faundır poyntıd avt dıt dı kompıtıtörz vör slov)
Türkçe kaynaklı hatalar ve kısa diyalog
Türkçede “dedi ki” çoğu kez aynı kalıptır; İngilizcede fiil ve yapı değişir. En sık hata He said me that... veya He told that... kalıbıdır. Doğrusu He told me that... veya He said that... şeklindedir. İkinci sık hata, soru aktarırken Türkçe söz dizimini korumaktır: She asked what did I want yanlıştır; She asked what I wanted doğrudur.
Üçüncü hata, suggest to do demektir. Türkçe “yapmayı önerdi” sizi to kullanmaya iter; İngilizcede She suggested launching a pilot. (şi sıccestıd lonçing ı paylıt) veya She suggested that we launch a pilot. denir. Dördüncü hata, zaman kaydırmayı unutmaktır. Aşağıdaki diyalog bir girişim dersinden hemen sonra geçer; bildirme, soru ve rica bir aradadır.
Örnek
A: What did the guest speaker say? (vat did dı gest spikır sey) Konuk konuşmacı ne dedi? B: She said that young founders should start small. (şi sed dıt yang faundırz şud start smol) Genç kurucuların küçük başlaması gerektiğini söyledi. A: Did she ask anything about money? (did şi ask eniting ıbaut mani) Para hakkında bir şey sordu mu? B: Yes. She asked if we had a budget and told us not to spend everything in the first month. (yes. şi askt if vi hed ı bacit end told as nat tu spend evriting in dı fırst manth) Evet. Bütçemiz olup olmadığını sordu ve ilk ay her şeyi harcamamamızı söyledi. A: She also suggested joining a start-up camp. (şi olsa sıccestıd coyning ı startap kemp) Bir girişim kampına katılmamızı da önerdi.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: He said me that the idea was good. veya He told that the idea was good. Doğrusu: Said me yoktur. Doğrusu He told me that the idea was good. veya He said that the idea was good. şeklindedir.
- Yanlış: Soru aktarırken She asked where was the office. demek. Doğrusu: Dolaylı soruda düz sıra gerekir: She asked where the office was. Yardımcı fiil öznenin önüne geçmez.
- Yanlış: She suggested us to try a new logo. Doğrusu: Suggest bu yapıda to almaz. Doğrusu She suggested trying a new logo. veya She suggested that we try a new logo. olur.
- Yanlış: tomorrow ve yesterday sözcüklerini dolaylı cümlede olduğu gibi bırakmak. Doğrusu: Zaman sözcükleri de kayar: the next day veya the following day; the day before veya the previous day.
- Yanlış: Her cümlede kaydırmayı hiç yapmamak ya da hâlâ doğru olan genel gerçeği de mutlaka kaydırmak zorunda sanmak. Doğrusu: B2 alıştırmalarında kaydırın. Gerçek hayatta bilgi hâlâ doğruysa şimdiki zaman kalabilir: She said that water boils at 100 degrees. kabul edilir.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta, B2+ ve C1'de, her cümleyi tek tek kaydırmak yerine uzun konuşmayı özetleyerek aktarma beklenir. Haber ve akademik yazıda according to, he argued that, she questioned whether gibi daha soyut fiiller öne çıkar. Konuşma anında hâlâ doğru olan bilgilerde kaymama bilinçli bir seçim olur. Sonraki somut adım, üç dakikalık bir iş sunumunu üç cümlelik dolaylı özete indirmektir.
Özet
Dolaylı anlatım, başkasının sözünü, sorusunu ve ricasını kendi cümlemizle raporlamaktır. Bildirmede zaman ve zamir kayar, soruda düz sıra vardır, emir ve ricada to yapısı kullanılır. Girişimcilikte doğru aktarma fiili, hem bilgiyi hem konuşanın tutumunu taşır.