Öncesilik geçmişi, geçmişte gerçekleşen iki olaydan daha önce olanı açıkça belirtmek için kullanılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. İki geçmiş olay arasındaki sıra
Öncesilik geçmişi, geçmişteki iki olaydan daha önce gerçekleşen olayı anlatır. Daha sonra gerçekleşen olay ise çoğunlukla geçmiş zamanla anlatılır. Böylece konuşan kişi, yalnızca olayların geçmişte olduğunu değil, aralarındaki zaman sırasını da gösterir.
Bu yapının adı Fransızcada le plus-que-parfait olarak geçer. Kuruluşu, yardımcı fiilin imparfait biçimi ile temel fiilin geçmiş ortaç biçiminden oluşur. Türkçedeki “-mişti” anlamına çoğu zaman yakındır; ancak çeviri yaparken cümlenin bütün anlamına bakmak gerekir.
Örnek
Quand je suis arrivé, le cours avait déjà commencé. Ben geldiğimde ders çoktan başlamıştı. Burada avait commencé daha önce gerçekleşen olayı, suis arrivé ise daha sonra gerçekleşen olayı anlatır.
2. Yapının kuruluşu
Çoğu fiilde yapı, avoir yardımcı fiilinin imparfait biçimi ile temel fiilin geçmiş ortaç biçiminden kurulur. Örneğin j’avais parlé, “konuşmuştum”; nous avions terminé, “bitirmiştik” anlamına gelir. Yardımcı fiil kişiye göre değişir; avoir ile kurulan cümlelerde geçmiş ortaç genellikle özneye göre değişmez.
Hareket veya durum değişikliği bildiren bazı fiillerde être kullanılır. Bu durumda geçmiş ortaç, özneye göre uyum gösterebilir. Örneğin kadın bir özne için elle était partie denir; burada geçmiş ortaçta dişil uyum görülür.
Örnek
J’avais lu le document avant la réunion. Toplantıdan önce belgeyi okumuştum. Ils étaient partis avant notre arrivée. Bizim varışımızdan önce ayrılmışlardı. İlk cümlede yardımcı fiil avoir, ikinci cümlede ise être kullanılmıştır.
3. Toplumsal değişimleri anlatma
Toplum ve güncel tartışmalarla ilgili metinlerde bir kurumun, şehrin veya tarihî yapının önceki durumunu anlatmak için öncesilik geçmişi sıkça kullanılır. Bir değişimin sonucunu açıklarken önceki koşulları belirtmek, neden-sonuç ilişkisini daha anlaşılır yapar. Bu kullanım, yalnızca kişisel anılarla sınırlı değildir.
Bir kale restore edilmeden önce uzun süre kapalı kalmış olabilir. Bir şehir yeni ulaşım düzenlemeleri başlamadan önce ciddi trafik sorunları yaşamış olabilir. Bu cümlelerde öncesilik geçmişi, değişimden önceki durumu gösterir; geçmiş zaman ise sonraki değişimi anlatabilir.
Örnek
Avant la restauration, le château était resté longtemps fermé. Restorasyondan önce kale uzun süre kapalı kalmıştı. Après les travaux, les habitants ont pu visiter le site. Çalışmalardan sonra bölge halkı alanı ziyaret edebildi. İlk cümle önceki durumu, ikinci cümle daha sonra gerçekleşen sonucu anlatır.
4. Önceki alışkanlık ve durumları karşılaştırma
Öncesilik geçmişi, geçmişteki bir durumun daha sonraki bir tarihten önce var olduğunu belirtir. Bisiklet kullanımı, ulaşım alışkanlıkları veya gençlerin boş zaman etkinlikleri gibi konularda geçmişteki değişimleri anlatırken bu yapı kullanılabilir. Ancak alışkanlıklar çoğu zaman imparfait ile anlatılır; bir alışkanlığın başka bir geçmiş zaman noktasından önce oluştuğunu veya sona erdiğini vurgulamak için öncesilik geçmişi kullanılabilir.
Bir cümlede belirli bir geçmiş zaman noktası varsa, o noktadan daha önceki alışkanlık veya durum öncesilik geçmişiyle anlatılabilir. Avant que gibi bazı bağlaçlardan sonra farklı bir fiil yapısı kullanılır; B1 düzeyinde öncelikle açık zaman ifadeleriyle çalışmak daha güvenlidir. Avant, déjà ve quand gibi kelimeler zaman sırasını anlamaya yardımcı olur.
Örnek
Avant 2020, beaucoup de jeunes avaient pris l’habitude d’utiliser leur vélo seulement le week-end. 2020'den önce birçok genç bisikletini yalnızca hafta sonunda kullanma alışkanlığı edinmişti. Ensuite, ils ont commencé à l’utiliser pour aller à l’école. Daha sonra onu okula gitmek için kullanmaya başladılar. Burada ilk cümle daha eski alışkanlığın oluştuğunu, ikinci cümle ise sonraki değişimi verir.
5. Aile anıları ve olayların sıralanması
Aile albümleri, kişinin çocukluk ve ergenlik dönemlerini anlatırken öncesilik geçmişi kullanmak için doğal bir bağlam sağlar. Bir fotoğraftaki olay, başka bir fotoğraftaki olaydan daha önce gerçekleşmişse bu zaman ilişkisi açıkça kurulabilir. Böylece anlatıcı, anılarını yalnızca sıralamaz; geçmişteki bir olaydan da önceki olayı vurgular.
Cümleleri bağlarken önce zaman ifadesini belirlemek yararlıdır. Önce gerçekleşen olay için öncesilik geçmişini, daha sonra gerçekleşen olay için çoğunlukla geçmiş zamanı kullanırız. Her iki olayın da aynı dönemde devam ettiğini anlatmak istiyorsak farklı bir geçmiş zaman seçmemiz gerekebilir; bu nedenle yalnızca “önce” anlamına bakmak yeterli değildir.
Örnek
Quand j’ai commencé le lycée, j’avais déjà déménagé dans cette ville. Liseye başladığımda bu şehre çoktan taşınmıştım. Ma sœur avait gardé ces photos avant notre déménagement. Kız kardeşim bu fotoğrafları taşınmamızdan önce saklamıştı. Bu örneklerde daha eski olaylar avais déjà déménagé ve avait gardé ile gösterilmiştir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Öncesilik geçmişi, geçmişteki her olay için kullanılır. Doğrusu: Bu yapı, özellikle iki geçmiş olaydan daha önce olanı belirtmek için kullanılır. Tek bir geçmiş olay anlatılıyorsa çoğu zaman geçmiş zaman yeterlidir.
- Yanlış: Yardımcı fiil her zaman avoir olur. Doğrusu: Bazı hareket ve durum değişikliği fiilleri être ile kurulur. Bu fiillerde geçmiş ortaç, özneyle uyum gösterebilir: Elle était partie. O ayrılmıştı.
- Yanlış: Türkçedeki “-mişti” görülen her yerde Fransızcada aynı yapı kullanılmalıdır. Doğrusu: Çeviri, cümlenin zaman ilişkisine göre yapılır. Fransızcada önemli olan, bir geçmiş olayın başka bir geçmiş olaydan daha önce gerçekleştiğinin anlaşılmasıdır.
- Yanlış: Geçmiş ortaç kişiye göre her zaman değişir. Doğrusu: avoir ile kurulan çoğu cümlede geçmiş ortaç değişmez: ils avaient parlé. être ile kurulan cümlelerde ise özneyle uyum gerekebilir.
- Yanlış: Öncesilik geçmişinde yardımcı fiil şimdiki zamanda çekilir. Doğrusu: Yardımcı fiil, geçmişteki biçimiyle kullanılır: j’avais, tu avais, il avait veya j’étais, nous étions. Ardından geçmiş ortaç gelir.
Bir adım ileri
Bir üst düzeyde bu yapı, yalnızca iki olayı sıralamak için değil, anlatının geçmişindeki nedenleri ve arka planı kurmak için de kullanılacaktır. Öğrenciler, dolaylı anlatımda ve daha uzun haber metinlerinde zaman uyumuna dikkat etmeyi öğreneceklerdir. Ayrıca depuis, pendant ve avant que gibi zaman ifadelerinin farklı kullanımları karşılaştırılacaktır. Sonraki adımda, öncesilik geçmişi ile geçmişte süreklilik bildiren diğer yapıların anlam farkı üzerinde çalışmak yararlı olur.
Özet
Öncesilik geçmişi, geçmişteki iki olaydan daha önce olanı anlatır. Genellikle yardımcı fiilin imparfait biçimi ve geçmiş ortaçla kurulur; çoğu fiilde avoir, bazı fiillerde être kullanılır. Zaman çizelgesi çizmek ve cümledeki olayları önce-sonra diye ayırmak, bu yapıyı doğru kullanmayı kolaylaştırır.