Rusçada gelecek planlarını sormak için en temel yapı, kişi zamiriyle birlikte çekimlenmiş gelecek yardımcı fiili ve mastarın kullanıldığı soru cümlesidir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Temel soru: Yarın ne yapacaksın?
Rusçada bir kişinin gelecekte ne yapacağını sormak için en sık kullanılan soru şudur: Что ты будешь делать? (Şto tı budiş delat?) Bu cümlenin Türkçesi Ne yapacaksın? anlamına gelir. Günlük konuşmada bu soru, belirli bir planı öğrenmek için kullanılır.
Cümlede что (şto) ne, ты (tı) sen, будешь (budiş) olacaksın ve делать (delat) yapmak anlamındadır. Rusçada bu gelecek zaman yapısında будешь biçiminden sonra fiilin mastar hâli gelir. Soruyu söylerken Что ve будешь kelimelerini anlaşılır biçimde, son kelimeyi ise doğal bir ses tonuyla söyleyin.
Örnek
Что ты будешь делать завтра? (Şto tı budiş delat zavtra?) — Yarın ne yapacaksın? Я буду читать книгу. (Ya budu çitat knigu.) — Kitap okuyacağım. Bu örnekte буду (budu) ben için kullanılan gelecek yardımcı fiilidir; читать (çitat) ise okumak anlamındaki mastardır.
2. Gelecek zamanın temel kalıbı
Rusçada A2 düzeyinde, süregelen, tekrarlanan veya henüz tamamlanmamış bir eylemi gelecek zamanda anlatmanın temel yolu, быть (bıt) fiilinin gelecek zaman biçimi ile mastarı birleştirmektir. Kişiye göre yardımcı fiil değişir: я буду (ya budu) ben yapacağım, ты будешь (tı budiş) sen yapacaksın, он или она будет (on ili ona budet) o yapacak, мы будем (mı budem) biz yapacağız, вы будете (vı budite) siz yapacaksınız ve они будут (ani budut) onlar yapacaklar.
Bu yapıda eylem fiili mastar hâlinde kalır. Örneğin читать (çitat) okumak, смотреть (smatret) izlemek, учиться (uçit'sya) ders çalışmak veya öğrenim görmek, встречаться (vstreçatsya) buluşmak anlamına gelir. Olumsuz cümlede genel olarak не (ne) kelimesi yardımcı fiilden önce gelir: Я не буду работать. (Ya ne budu rabotat.) — Çalışmayacağım.
Telaffuzda будешь (budiş) kelimesinin sonundaki ses Türkçedeki ş sesine yakındır. учиться (uçit'sya) kelimesinde ч ç, и i gibi okunur; sondaki -ся ise yaklaşık olarak sya veya sa biçiminde telaffuz edilir. Bu yapıyı öğrenirken yardımcı fiili kişiye göre değiştirmeyi, asıl fiili ise değiştirmemeyi alışkanlık hâline getirin.
Örnek
Мы будем смотреть фильм. (Mı budem smatret film.) — Film izleyeceğiz. Вы будете учиться в субботу? (Vı budite uçit'sya f subbotu?) — Cumartesi ders çalışacak mısınız? Cevapta yalnızca Да (Da) — Evet veya Нет (Nyet) — Hayır demek mümkündür; ancak kısa bir eylem eklemek daha doğal ve bilgilendiricidir.
3. Soruyu zaman, yer ve kişi bilgisiyle genişletme
Temel soru cümlesine zaman, yer veya kişi bilgisi ekleyebilirsiniz. Когда ты будешь делать домашнее задание? (Kagda tı budiş delat domaşnaye zadaniye?) Ne zaman ödev yapacaksın? demektir. Где ты будешь отдыхать? (Gde tı budiş atdıhat?) Nerede dinleneceksin?; С кем ты будешь встречаться? (S kem tı budiş vstreçatsya?) Kiminle buluşacaksın? anlamına gelir.
Rusçada soru kelimesi çoğunlukla cümlenin başında bulunur. Evet-hayır sorularında ise cümle, soru tonuyla söylenebilir: Ты будешь дома? (Tı budiş doma?) Evde olacak mısın? Burada дома (doma) evde, завтра (zavtra) yarın ve в субботу (f subbotu) cumartesi günü anlamındadır.
Plan sorarken sorunun kime yöneltildiğine dikkat edin. Bir arkadaşınıza ты (tı) biçimini, öğretmene veya birden fazla kişiye daha kibar olan вы (vı) biçimini kullanırsınız. Örneğin Что вы будете делать после уроков? (Şto vı budite delat posle urokov?) cümlesi Derslerden sonra ne yapacaksınız? anlamına gelir.
Örnek
Что вы будете делать в воскресенье? (Şto vı budite delat f voskresenye?) — Pazar günü ne yapacaksınız? Мы будем гулять в парке. (Mı budem gulyat f parke.) — Parkta yürüyeceğiz. Soruya cevap verirken zaman bilgisini tekrar etmek zorunlu değildir; fakat kısa cevabı açık hâle getirmek için tekrar edebilirsiniz.
4. Kısa diyalogla plan sorma ve cevap verme
Gerçek bir konuşmada soru genellikle selamlaşmadan sonra gelir. Bir arkadaşınıza Привет! Что ты будешь делать летом? (Privyet! Şto tı budiş delat letam?) diyebilirsiniz. Bu ifade Merhaba! Yazın ne yapacaksın? anlamındadır. Cevap verirken planınızı bir yer, zaman veya etkinlikle açıklayabilirsiniz.
Diyaloglarda aynı soruyu her zaman uzun biçimde tekrarlamak gerekmez. Örneğin А ты? (A tı?) Peki ya sen? veya А вы? (A vı?) Peki ya siz? diyerek soruyu karşı tarafa yöneltebilirsiniz. Böylece konuşma doğal biçimde devam eder ve gelecek planları karşılıklı paylaşılır.
Bir plan kesin değilse bunu da belirtebilirsiniz. Я, наверное, буду дома. (Ya, navernaye, budu doma.) cümlesi Galiba evde olacağım anlamına gelir. Наверное (navernaye) sözcüğü kesin olmayan, tahmini bir planı anlatır; A2 düzeyinde planların her zaman kesin olmayabileceğini ifade etmek için kullanışlıdır.
Örnek
— Привет! Что ты будешь делать летом? (Privyet! Şto tı budiş delat letam?) — Merhaba! Yazın ne yapacaksın? — Я буду отдыхать у моря. А ты? (Ya budu atdıhat u morya. A tı?) — Deniz kenarında dinleneceğim. Peki ya sen? — Я буду навещать бабушку. (Ya budu naveşçat babuşku.) — Büyükannemi ziyaret edeceğim. Bu diyalogda her cevapta буду kullanıldığı için konuşan kişiler kendi planlarını anlatmaktadır.
5. Günlük kullanım, olumsuzluk ve uygulama
Plan soruları yalnızca tatil veya hafta sonu için kullanılmaz. Okuldan sonra, akşam, yarın sabah ve gelecek hafta için de aynı yapı kullanılır. Что ты будешь делать после школы? (Şto tı budiş delat posle şkolı?) Okuldan sonra ne yapacaksın? demektir. Я буду делать домашнее задание. (Ya budu delat domaşnaye zadaniye.) — Ödev yapacağım cevabı verilebilir.
Bir etkinliği yapmayacağınızı söylemek için не буду kalıbını kullanın. Я не буду играть в компьютерные игры. (Ya ne budu igrat f kompyuternıye igrı.) — Bilgisayar oyunları oynamayacağım. Burada не olumsuzluk sözcüğü, буду yardımcı fiilinden önce gelir; asıl eylem yine mastar hâlindedir.
Kendi cümlenizi kurarken üç adım izleyebilirsiniz: önce kişi zamirini, sonra uygun gelecek biçimini, son olarak eylemin mastarını seçin. Ardından zaman veya yer bilgisini ekleyin. Örneğin ben, yarın arkadaşlarla buluşmak için Я буду встречаться с друзьями завтра. (Ya budu vstreçatsya s druz'yami zavtra.) cümlesi kurulabilir.
Örnek
— Что ты будешь делать после школы? (Şto tı budiş delat posle şkolı?) — Okuldan sonra ne yapacaksın? — Я буду читать и отдыхать. А ты? (Ya budu çitat i atdıhat. A tı?) — Okuyup dinleneceğim. Peki ya sen? — Я не буду отдыхать. Я буду делать домашнее задание. (Ya ne budu atdıhat. Ya budu delat domaşnaye zadaniye.) — Dinlenmeyeceğim. Ödev yapacağım. Bu örnekte iki öğrenci aynı konu hakkında hem olumlu hem olumsuz gelecek planı söylemektedir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki yapıya bakarak Rusçada gelecek zaman için yalnızca mastarı kullanmak yeterlidir: Я делать завтра. (Ya delat zavtra.) Doğrusu: Bu буду + mastar yapısında cümle yanlıştır; gelecek zaman planında kişiyle uyumlu yardımcı fiil gerekir. Doğrusu Я буду делать это завтра. (Ya budu delat eta zavtra.) — Bunu yarın yapacağım biçimindedir.
- Yanlış: Что ты будешь делать? (Şto tı budiş delat?) sorusuna cevap verirken asıl fiili kişiyle çekimlemek gerekir. Doğrusu: Bu yapıda kişi bilgisi буду, будешь, будем gibi yardımcı fiilde bulunur. Asıl fiil mastar kalır: Я буду читать. (Ya budu çitat.) — Okuyacağım.
- Yanlış: Olumsuzluk için не kelimesi asıl fiilden sonra getirilir: Я буду не читать. (Ya budu ne çitat.) Doğrusu: Bu yapıda genel olumsuzluk için не, yardımcı fiilden önce gelir. Doğru biçim Я не буду читать. (Ya ne budu çitat.) — Okumayacağım cümlesidir.
- Yanlış: Arkadaşla konuşurken her durumda kibar çoğul biçim olan вы (vı) kullanılmalıdır. Doğrusu: Yakın arkadaşlar ve yaşıtlar arasında genellikle ты (tı) kullanılır. Öğretmen, tanımadığınız yetişkin veya birden fazla kişi için вы (vı) daha uygundur.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta gelecek planlarını yalnızca буду yapısıyla değil, tamamlanmış veya tamamlanmamış eylem farkıyla birlikte inceleyeceksiniz. Örneğin bir planın süreç olarak mı, yoksa tamamlanacak tek bir iş olarak mı anlatıldığına dikkat edeceksiniz. Ayrıca zaman zarfları, bağlaçlar ve daha uzun neden-sonuç cümleleriyle planlarınızı açıklayabileceksiniz. Bu konu, davet etme, söz verme ve kesinlik derecesini anlatma çalışmalarına da temel oluşturur.
Özet
Gelecek planı sormanın temel kalıbı Что ты будешь делать? (Şto tı budiş delat?) — Ne yapacaksın? cümlesidir. Gelecek yardımcı fiili kişiye göre değişir, ardından gelen eylem ise mastar hâlinde kalır. Zaman, yer, kişi ve olumsuzluk bilgilerini ekleyerek kısa ve doğal diyaloglar kurabilirsiniz.