Rusçada birinin mesleğini sormak ve kendi işini söylemek için kişiye ve günlük iletişim durumuna uygun kısa kalıplar kullanılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Meslek sormanın temel kalıbı
Birinin hangi işi yaptığını sormak için en yaygın günlük kalıp Кем ты работаешь? (kem tı rabotayeş?) cümlesidir. Bu cümle, kelime kelime düşünüldüğünde «Sen kim olarak çalışıyorsun?» anlamına gelir; Türkçede doğal karşılığı «Ne iş yapıyorsun?» veya «Hangi mesleği yapıyorsun?» olur. Cümledeki ты (tı) «sen» demektir ve bu nedenle kalıp, samimi veya yaşıt kişiler arasında kullanılır.
Rusçada soru cümlesinin sonunda ses genellikle yükselir. Кем (kem) sözcüğü mesleği sormaya yarayan özel bir biçimdir; burada «kim» anlamındaki sözcüğün кем biçimi kullanılır. Öğrenci, yeni tanıştığı yaşıtına bu soruyu sorabilir; ancak resmî bir ortamda Вы (vı) kullanılmalıdır.
Örnek
— Кем ты работаешь? (— kem tı rabotayeş?) — Я учитель. (— ya uçityel?) Türkçesi: — Ne iş yapıyorsun? — Öğretmenim.
Meslek adları ve cevap verme
Cevap verirken çoğu temel meslek veya uğraş adıyla birlikte Я (ya) «ben» zamiri kullanılır. Örneğin Я врач. (ya vraç) «Ben doktorum», Я студент. (ya student) «Ben öğrenciyim» ve Я инженер. (ya injener) «Ben mühendisim» demektir. Rusçada Türkçedeki «-im» ekine karşılık gelen ayrı bir ek yoktur; isim cümlede doğrudan kullanılabilir.
Meslek ve kişi adlarının kadın ve erkek biçimleri farklı olabilir. Erkek için учитель (uçityel) «öğretmen», kadın için учительница (uçitelnitsa) «kadın öğretmen» denebilir. Benzer biçimde студент (student) erkek öğrenci, студентка (studentka) kadın öğrenci anlamındadır. A2 düzeyinde önce temel anlamı doğru kurmak, daha sonra bu biçim farklarını öğrenmek önemlidir.
Örnek
Örnek: Кем ты работаешь? (kem tı rabotayeş?) sorusuna Я врач. (ya vraç) veya Я работаю врачом. (ya rabotayu vraçom) diye cevap verilebilir. İlk cevap daha kısa ve doğrudandır; ikinci cevap «Doktor olarak çalışıyorum» anlamını verir.
Günlük konuşmada kısa diyalog
Günlük konuşmada meslek sorusu çoğunlukla tanışma konuşmasının bir parçasıdır. Önce ad sormak, sonra nerede yaşadığını ve ne iş yaptığını öğrenmek doğal bir sıradır. Как тебя зовут? (kak tebya zovut?) «Adın ne?», Где ты работаешь? (gde tı rabotayeş?) «Nerede çalışıyorsun?» ve Кем ты работаешь? (kem tı rabotayeş?) «Ne iş yapıyorsun?» soruları aynı konuşmada kullanılabilir.
«Meslek» ile «çalışılan yer» aynı şey değildir. Кем ты работаешь? (kem tı rabotayeş?) mesleği sorar; Где ты работаешь? (gde tı rabotayeş?) ise kişinin hangi yerde çalıştığını sorar. Bu ayrım, iş ilanlarını ve tanışma diyaloglarını anlamayı kolaylaştırır.
Örnek
— Как тебя зовут? (— kak tebya zovut?) — Меня зовут Анна. (— menya zovut Anna.) — Кем ты работаешь? (— kem tı rabotayeş?) — Я дизайнер. А ты? (— ya dizayner. a tı?) — Я программист. (— ya programmist.) Türkçesi: — Adın ne? — Benim adım Anna. — Ne iş yapıyorsun? — Tasarımcıyım. Ya sen? — Programcıyım.
Resmî ortamda iş sorma
Bir yetişkine, görevliye veya tanımadığımız bir kişiye soru sorarken Вы (vı) zamiri kullanılır. Resmî biçim Кем Вы работаете? (kem vı rabotayete?) cümlesidir. Bu ifade «Ne iş yapıyorsunuz?» anlamına gelir. Buradaki работаете (rabotayete) biçimi, saygılı hitapta kullanılan fiil biçimidir.
İş başvurusu sırasında meslek sormak tek başına yeterli olmayabilir. У Вас есть опыт? (u vas yest opıt?) «Deneyiminiz var mı?», Где Вы работали? (gde vı rabotali?) «Nerede çalıştınız?» ve Я хочу подать заявление. (ya hoçu podat zayavleniye) «Başvuru yapmak istiyorum» gibi kalıplar da kullanılabilir. A2 düzeyinde bu cümleleri bütün ayrıntılarıyla değil, temel anlamlarıyla tanımak yeterlidir.
Örnek
— Кем Вы работаете? (— kem vı rabotayete?) — Я менеджер. (— ya menedjer.) — Где Вы работаете? (— gde vı rabotayete?) — Я работаю в банке. (— ya rabotayu v banke.) Türkçesi: — Ne iş yapıyorsunuz? — Yöneticiyim. — Nerede çalışıyorsunuz? — Bankada çalışıyorum.
İşyerinde başvuru ve görevliye soru sorma
Bir işyerinin resepsiyonunda veya danışmasında konuşurken kısa, açık ve nazik cümleler kullanılır. Здравствуйте. (zdrastvuyte) «Merhaba», Я хочу подать заявление. (ya hoçu podat zayavleniye) «Başvuru yapmak istiyorum» ve Куда мне идти? (kuda mne idti?) «Nereye gitmeliyim?» temel örneklerdir. Спасибо. (spasibo) «Teşekkür ederim» ve До свидания. (do svidaniya) «Hoşça kalın» ifadeleri de konuşmayı uygun biçimde tamamlar.
Meslek sorusuna cevap verirken kişi, yaptığı işi veya başvurduğu işi belirtebilir. Я работаю продавцом. (ya rabotayu prodavtsom) «Satıcı olarak çalışıyorum» cümlesinde meslek, fiilden sonra özel bir biçimde gelir. Başlangıç düzeyinde Я продавец. (ya prodavets) «Ben satıcıyım» gibi daha kısa cevaplar da doğru ve kullanışlıdır.
Örnek
— Здравствуйте. Я хочу подать заявление. (— zdrastvuyte. ya hoçu podat zayavleniye.) — Конечно. Вы кем работаете? (— koneçno. vı kem rabotayete?) — Я продавец. (— ya prodavets.) — Заполните эту форму, пожалуйста. (— zapolnite etu formu, pojaluysta.) Türkçesi: — Merhaba. Başvuru yapmak istiyorum. — Elbette. Ne iş yapıyorsunuz? — Satıcıyım. — Lütfen bu formu doldurun.
Kalıpları karşılaştırma ve uygulama
Bu konuda üç temel yapıyı birlikte ayırt etmek gerekir: Кем ты работаешь? (kem tı rabotayeş?) «Ne iş yapıyorsun?», Кем Вы работаете? (kem vı rabotayete?) «Ne iş yapıyorsunuz?» ve Где ты работаешь? (gde tı rabotayeş?) «Nerede çalışıyorsun?». İlk iki cümle mesleği, üçüncü cümle ise işyerini sorar. Konuşmanın kime yöneldiğine göre ты (tı) veya Вы (vı) seçilir.
Sınıf çalışmasında öğrenciler önce bir meslek kartı seçebilir, sonra eşine uygun soruyu yöneltebilir. Cevap veren öğrenci Я учитель. (ya uçityel), Я врач. (ya vraç), Я инженер. (ya injener) veya Я работаю в школе. (ya rabotayu v şkole) diyebilir. Daha sonra öğrenciler soruyu resmî biçime çevirerek hitap farkını gösterebilir.
Örnek
Somut uygulama: Bir öğrenci kartında «hemşire» anlamındaki медсестра (medsestra) yazıyor. Eşi Кем ты работаешь? (kem tı rabotayeş?) diye sorar; öğrenci Я медсестра. (ya medsestra) diye cevaplar. Eğer konuşma bir görevliyle yapılsaydı soru Кем Вы работаете? (kem vı rabotayete?) olurdu.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: «Ne iş yapıyorsun?» demek için her zaman Где ты работаешь? (gde tı rabotayeş?) kullanılır. Doğrusu: Bu cümle «Nerede çalışıyorsun?» demektir ve işyerini sorar. Mesleği sormak için Кем ты работаешь? (kem tı rabotayeş?) kullanılır.
- Yanlış: Rusçada meslek söylerken mutlaka «olmak» fiili kullanılmalıdır. Doğrusu: Temel cümlede «olmak» fiili çoğunlukla söylenmez: Я врач. (ya vraç) «Ben doktorum» demektir. Bu yapı, Türkçedeki «-im» ekinin Rusçada kullanılmamasına benzer.
- Yanlış: ты (tı) her yetişkine ve görevliye söylenebilir; bu daha samimidir. Doğrusu: Tanımadığımız yetişkinlere ve resmî ortamlarda Вы (vı) kullanmak daha uygundur. Кем Вы работаете? (kem vı rabotayete?) saygılı biçimdir.
- Yanlış: Meslek adı ile işyeri adı aynı soruyla öğrenilir. Doğrusu: Кем ты работаешь? (kem tı rabotayeş?) mesleği, Где ты работаешь? (gde tı rabotayeş?) ise çalışılan yeri sorar.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, geçmişte ve gelecekte yapılan işlerden söz etmeye doğru genişler. Öğrenciler Я работал / Я работала (ya rabotal / ya rabotala) «Çalıştım» ve Я буду работать (ya budu rabotat) «Çalışacağım» gibi zaman yapılarını öğrenebilir. Ayrıca iş deneyimi, görevler, çalışma saatleri ve iş ilanlarının koşulları hakkında daha uzun konuşmalar kurabilirler. Resmî e-posta ve başvuru metinlerinde nazik istek kalıplarını kullanmaları beklenir.
Özet
Meslek sormak için günlük dilde Кем ты работаешь? (kem tı rabotayeş?), resmî dilde Кем Вы работаете? (kem vı rabotayete?) kullanılır. Meslek ile işyeri ayrılmalı; işyeri için Где ты работаешь? (gde tı rabotayeş?) denmelidir. Kısa cevaplarda Я врач. (ya vraç) veya Я работаю в банке. (ya rabotayu v banke) gibi yapılar kullanılabilir.