Japoncada 〜ています (〜te imasu), konuşma anında devam eden eylemleri ve bağlama göre düzenli ya da sürmekte olan durumları anlatır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Sürerlik biçiminin temel anlamı
Japoncada bir eylemin konuşma anında devam ettiğini anlatmak için fiilin て biçimine います (imasu) eklenir. Bu yapı Türkçedeki “-yor” anlamına çoğu zaman karşılık gelir. Örneğin “ders çalışıyorum” demek için 勉強しています (benkyō shite imasu) denir.
Kalıbın genel biçimi şöyledir: fiilin て biçimi + います (imasu). Özne çoğu zaman cümlede söylenmez; çünkü konuşmanın bağlamından anlaşılabilir. Soru sormak için cümlenin sonuna か (ka) getirilir.
Örnek
Örnek: 今、勉強しています。 (Ima, benkyō shite imasu.) = Şimdi ders çalışıyorum. Soru: 今、何をしていますか。 (Ima, nani o shite imasu ka.) = Şimdi ne yapıyorsun? Cevap: 本を読んでいます。 (Hon o yonde imasu.) = Kitap okuyorum.
2. Fiili て biçimine dönüştürme
Sürerlik biçimini kurmadan önce fiili て biçimine çevirmek gerekir. Fiil 食べる (taberu) gibi “る” ile biten bir gruptaysa çoğunlukla 食べて (tabete) olur. 見る (miru) fiili de 見て (mite) biçimine dönüşür.
Bazı fiillerde son sese göre değişiklik yapılır. 読む (yomu) fiili 読んで (yonde), 書く (kaku) fiili 書いて (kaite), 話す (hanasu) fiili 話して (hanashite) olur. Önemli düzensiz örnekler する (suru) → して (shite) ve 来る (kuru) → 来て (kite) biçimleridir.
Örnek
Çözümlü örnek: “yemek yemek” anlamındaki 食べる (taberu) fiilini sürerlik biçimine çevirelim. Önce て biçimi yapılır: 食べる (taberu) → 食べて (tabete). Sonra います (imasu) eklenir: 食べています (tabete imasu) = yemek yiyor. Başka bir örnek: 読む (yomu) → 読んで (yonde) → 読んでいます (yonde imasu) = okuyor.
3. Günlük durumlarda soru ve cevap
Sınıfta bir etkinlik devam ederken bu yapı hem öğretmen hem de öğrenciler için kullanılabilir. Örneğin öğretmen tahtaya yazı yazıyorsa 先生は黒板に書いています。 (Sensei wa kokuban ni kaite imasu.) denir. Öğrenciler ders kitabını okuyorsa 学生は教科書を読んでいます。 (Gakusei wa kyōkasho o yonde imasu.) denebilir.
Bir kişinin ne yaptığını sormak için 何をしていますか (nani o shite imasu ka) kalıbı kullanılabilir. Daha kısa ve günlük bir soru olan 何をしているの？ (Nani o shite iru no?) da vardır; ancak başlangıç düzeyinde kibar biçim olan 何をしていますか。 (Nani o shite imasu ka.) tercih edilmelidir.
Örnek
Kısa diyalog: A: 今、何をしていますか。 (Ima, nani o shite imasu ka.) = Şimdi ne yapıyorsunuz? B: 日本語を勉強しています。 (Nihongo o benkyō shite imasu.) = Japonca çalışıyorum. A: 先生も勉強していますか。 (Sensei mo benkyō shite imasu ka.) = Öğretmen de çalışıyor mu? B: いいえ、黒板に書いています。 (Iie, kokuban ni kaite imasu.) = Hayır, tahtaya yazıyor.
4. Olumsuz ve geçmiş sürerlik
Devam eden bir eylemin yapılmadığını söylemek için ています (te imasu) yerine ていません (te imasen) kullanılır. Örneğin テレビを見ていません。 (Terebi o mite imasen.) “Televizyon izlemiyorum.” anlamına gelir. Kibar soru biçimiyle 見ていませんか。 (Mite imasen ka.) “İzlemiyor musunuz?” demektir.
Geçmişte belirli bir anda devam eden eylemler için ていました (te imashita) kullanılır. Örneğin dün saat sekizde kitap okuyorsanız 八時に本を読んでいました。 (Hachi-ji ni hon o yonde imashita.) denir. Burada eylemin geçmişte o anda sürmekte olduğu vurgulanır.
Örnek
Somut olay: Bir arkadaşınız sizi aradığında not alıyorsunuz, fakat televizyon izlemiyorsunuz. Şöyle cevap verebilirsiniz: 今、本を読んで、ノートを書いています。テレビは見ていません。 (Ima, hon o yonde, nōto o kaite imasu. Terebi wa mite imasen.) = Şimdi kitap okuyup not yazıyorum. Televizyon izlemiyorum. Dün aynı saat için: 昨日の八時に本を読んでいました。 (Kinō no hachi-ji ni hon o yonde imashita.) = Dün saat sekizde kitap okuyordum.
5. Alışkanlıklar ve devam eden durumlar
ています (te imasu) yapısı yalnızca tam konuşma anındaki eylemlerle sınırlı değildir. Bağlama göre düzenli yapılan bir işi veya hâlen devam eden bir durumu da anlatabilir. Örneğin 毎朝、植物に水をやっています。 (Maiasa, shokubutsu ni mizu o yatte imasu.) “Her sabah bitkileri suluyorum.” anlamına gelir ve bir alışkanlık bildirir.
Bazı fiillerde yapı, bir eylemin sonucunda ortaya çıkan ve süren bir durumu anlatır. 住んでいます (sunde imasu) “oturuyorum/ikamet ediyorum”, 知っています (shitte imasu) ise “biliyorum” anlamına gelebilir. Bu nedenle yapı her zaman Türkçeye yalnızca “-yor” ekiyle çevrilmez; cümlenin zaman ve anlam bağlamına dikkat etmek gerekir.
Örnek
Karşılaştırma: 今、水をやっています。 (Ima, mizu o yatte imasu.) = Şimdi su veriyorum; eylem şu anda sürüyor. 毎日、水をやっています。 (Mainichi, mizu o yatte imasu.) = Her gün su veriyorum; bu bir alışkanlık. 東京に住んでいます。 (Tōkyō ni sunde imasu.) = Tokyo’da yaşıyorum; bu, devam eden bir durumdur.
6. Cümle kurma ve telaffuz çalışması
Cümlede zaman ifadesi, konu ve nesne bulunabilir. Temel sıra çoğunlukla konu + nesne + fiil biçimindedir; fiil cümlenin sonunda yer alır. Örneğin 今、母は料理を作っています。 (Ima, haha wa ryōri o tsukutte imasu.) cümlesinde “şimdi”, “annem”, “yemek” ve “hazırlıyor” bilgileri vardır.
Telaffuzda uzun ünlülere dikkat edilmelidir: 勉強 (benkyō) sözcüğündeki “ō” sesi uzatılarak söylenir. しています (shite imasu) yaklaşık olarak “şite imasu” biçiminde okunur; Japoncadaki し (shi) sesi Türkçedeki “şi” sesine yakındır. Konuşmada ています (te imasu) bazen daha kısa duyulabilir; öğrenirken açık ve tam biçimi kullanmak uygundur.
Örnek
Cümle kurma: “Şimdi annem mutfakta yemek yapıyor.” ifadesinde “şimdi” 今 (ima), “anne” 母 (haha), “yemek” 料理 (ryōri), “yapıyor” ise 作っています (tsukutte imasu) olur. Sonuç: 今、母は台所で料理を作っています。 (Ima, haha wa daidokoro de ryōri o tsukutte imasu.) = Şimdi annem mutfakta yemek yapıyor.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Her ています (te imasu) cümlesi yalnızca konuşma anında gerçekleşen bir eylemi anlatır. Doğrusu: ています (te imasu) çoğu zaman “-yor” anlamındadır; ancak alışkanlık veya devam eden durum da anlatabilir. Zaman ifadesi ve bağlam doğru anlamı gösterir.
- Yanlış: Fiilin sonuna doğrudan います (imasu) eklenir: 食べいます (tabe imasu). Doğrusu: Önce fiilin て biçimi yapılır, sonra います (imasu) eklenir. Doğru biçim 食べています (tabete imasu) şeklindedir.
- Yanlış: 読む (yomu) fiilinin て biçimi 読いて (yoite) olur. Doğrusu: む (mu) ile biten bu tür fiillerde son bölüm んで (nde) olur: 読む (yomu) → 読んで (yonde) → 読んでいます (yonde imasu).
- Yanlış: Olumsuz yapmak için yalnızca ません (masen) kullanılır: 食べませんいます (tabemasen imasu). Doğrusu: Sürerlik biçiminin olumsuzu ていません (te imasen) ile yapılır. Doğru örnek 食べていません。 (Tabete imasen.) = Yemiyorum.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu yapı, daha uzun cümlelerde ve farklı zaman ifadeleriyle kullanılacaktır. Öğrenciler birden fazla eylemi bağlamak için 〜て (〜te) biçimini ve neden-sonuç ilişkilerini çalışacaktır. Ayrıca alışkanlık, tamamlanmış durum ve hareket fiilleri arasındaki anlam farkları daha ayrıntılı ele alınacaktır. Sonraki adım, günlük bir günü anlatırken ています (te imasu) ile geçmiş ve gelecek zaman yapılarını birlikte kullanabilmektir.
Özet
ています (te imasu), çoğunlukla konuşma anında devam eden eylemleri anlatır. Yapı, fiilin て biçimine います (imasu) eklenerek kurulur; olumsuzu ていません (te imasen), geçmiş sürerlik biçimi ise ていました (te imashita) olur. Bağlama göre bu yapı alışkanlıkları ve devam eden durumları da ifade edebilir.