Dün yaptığımız etkinlikleri sıralı ve anlaşılır biçimde anlatmak için İtalyancada özellikle passato prossimo yapısını kullanırız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Geçmişteki bir günü planlama ve zaman sırası
Bir günü anlatmaya başlamadan önce olayları sabah, öğleden sonra ve akşam olarak sıralamak anlatımı kolaylaştırır. İtalyancada dün için ieri, sabah için la mattina, öğleden sonra için il pomeriggio ve akşam için la sera denir. Olayları bağlamak için prima önce, poi sonra ve infine son olarak sözcüklerini kullanabiliriz.
İlk hedef, dün yapılan üç veya dört temel etkinliği sıralı biçimde söyleyebilmektir. Örneğin sabah okula gitmek, öğleden sonra ödev yapmak ve akşam film izlemek gibi günlük eylemler seçilebilir. Her cümlede zaman sözcüğünü kullanmak zorunlu değildir; ancak başlangıçta bu sözcükler düşünceleri düzenlemeye yardımcı olur.
Örnek
Ieri, la mattina, sono andato a scuola. Poi ho fatto i compiti. La sera ho guardato un film. Türkçesi: Dün sabah okula gittim. Sonra ödev yaptım. Akşam bir film izledim. Telaffuz ipucu: ieri yaklaşık olarak “yeri”, poi “poy”, scuola “skuola” diye söylenir. Bu örnekte olaylar önce sabah, sonra genel olarak ve en sonunda akşam şeklinde ilerler.
2. Temel yapı: yardımcı fiil ve geçmiş ortaç
İtalyancada yakın geçmişte tamamlanmış eylemleri anlatmak için çoğunlukla passato prossimo kullanılır. Bu yapı, bir yardımcı fiil ile geçmiş ortaçtan oluşur. En sık kullanılan yardımcı fiiller avere ve essere fiilleridir. A1 düzeyinde önce bu yapıyı hazır kalıplar ve sık kullanılan fiillerle tanımak yararlıdır.
Birçok eylem avere ile kurulur: ho mangiato yemek yedim, hai studiato ders çalıştın ve abbiamo visto gördük. Bazı hareket veya durum değişikliği bildiren fiiller essere ile kullanılır: sono andato gittim ve sono arrivato geldim. Essere ile kullanılan geçmiş ortaç, konuşanın cinsiyet ve sayısına göre değişebilir; bu nedenle erkek bir öğrenci sono andato, kız bir öğrenci sono andata diyebilir.
Örnek
Ho studiato italiano. Türkçesi: İtalyanca çalıştım. Sono andata a casa. Türkçesi: Eve gittim. Konuşan kişi kızdır. Sono andato a casa. Türkçesi: Eve gittim. Konuşan kişi erkektir. Sık fiil örnekleri: mangiare → mangiato yemek yemek, studiare → studiato çalışmak, guardare → guardato izlemek, fare → fatto yapmak, vedere → visto görmek. Telaffuzda ho çoğu zaman “o”, sono “sono”, fatto ise yaklaşık “fatto” şeklinde söylenir.
3. Günlük olayları cümlelere dönüştürme
Bir günü anlatırken önce özneyi, sonra geçmiş zaman yapısını ve eylemin tamamlayıcısını kurabiliriz. İtalyancada kişi zamiri çoğu zaman söylenmez; çünkü yardımcı fiilin biçimi kişiyi gösterir. Bu yüzden Ho fatto colazione cümlesi, kahvaltı yaptım anlamına gelir ve başına mutlaka io eklemek gerekmez.
Geçmişteki bir günü anlatmak için kısa ve doğru cümleler uzun ve karmaşık cümlelerden daha uygundur. Mi sono svegliato uyandım, ho fatto colazione kahvaltı yaptım, sono uscito dışarı çıktım ve ho incontrato un amico bir erkek arkadaşla karşılaştım gibi kalıplar kullanılabilir. Bir erkek öğrenci svegliato, kız öğrenci svegliata biçimine dikkat etmelidir.
Örnek
Somut olay: Öğrenci cumartesi günü saat dokuzda uyandı, kahvaltı yaptı ve parka gitti. Sabato mi sono svegliato alle nove. Ho fatto colazione e sono andato al parco. Türkçesi: Cumartesi saat dokuzda uyandım. Kahvaltı yaptım ve parka gittim. Kısa diyalog: A: Che cosa hai fatto ieri? Türkçesi: Dün ne yaptın? B: Ho studiato e ho ascoltato la musica. Türkçesi: Ders çalıştım ve müzik dinledim. A: Sei uscito? Türkçesi: Dışarı çıktın mı? B: Sì, sono andato al parco. Türkçesi: Evet, parka gittim. Telaffuz ipucu: Che cosa hai fatto ieri? yaklaşık olarak “Ke koza ay fatto yeri?” diye okunabilir. Hai sözcüğü “ay” gibi söylenir.
4. Yazılı anlatım: geçmişte bir gün
Kısa bir geçmiş gün metni yazarken önce gün veya tarih, sonra sabah, öğleden sonra ve akşam olayları verilebilir. Her zaman dilimi için bir ya da iki cümle yeterlidir. Metni Ieri ile başlatmak ve olayları poi ya da e ile bağlamak yazıyı daha anlaşılır yapar.
Yazmadan önce küçük bir taslak hazırlamak hataları azaltır: Ne zaman? Nerede? Ne yaptım? Kiminleydim? sorularını cevaplayabiliriz. A1 düzeyindeki bir metinde yalnızca bildiğimiz fiilleri kullanmak daha güvenlidir. Bilinmeyen fiillerle çok uzun cümleler kurmak yerine, kısa ve doğru cümleler yazmak hedefe daha uygundur.
Örnek
Örnek metin: Ieri era domenica. La mattina ho fatto colazione con la mia famiglia. Poi sono andato al mercato. Nel pomeriggio ho studiato italiano e ho ascoltato la musica. La sera ho cenato a casa e sono andato a dormire presto. Türkçesi: Dün pazardı. Sabah ailemle kahvaltı yaptım. Sonra pazara gittim. Öğleden sonra İtalyanca çalıştım ve müzik dinledim. Akşam evde akşam yemeği yedim ve erken uyumaya gittim. Kontrol listesi: Metin dünle ilgili mi? Olaylar sırayla mı? avere ve essere doğru seçildi mi? essere kullanılan yerlerde andato ve andata gibi biçimler konuşana uygun mu?
5. Sözlü anlatım ve genel tekrar
Sözlü anlatımda önce anahtar kelimeleri küçük bir kâğıda yazmak, bütün metni ezberlemekten daha yararlıdır. Örneğin notlarda mattina–scuola, pomeriggio–compiti ve sera–film yazabilir. Konuşurken kısa duraklamalar yapmak, yavaş söylemek ve anlaşılmadığında cümleyi daha basit biçimde tekrar etmek normaldir.
Bu konunun A1 düzeyindeki can-do hedefi, dün yapılan en az üç etkinliği basit cümlelerle anlatabilmek ve bir başkasına dün ne yaptığını sorabilmektir. Öğrenci ayrıca kısa bir metni okuyup temel olayları anlayabilmelidir. Genel tekrarda zaman sözcükleri, sık fiiller, avere ve essere seçimi, ayrıca geçmiş ortaç biçimleri birlikte gözden geçirilir.
Örnek
Sözlü sunum örneği: Ieri ho avuto una giornata tranquilla. La mattina sono andata a scuola. Nel pomeriggio ho fatto i compiti e ho parlato con una mia amica. La sera ho guardato una serie con la mia famiglia. È stata una bella giornata. Türkçesi: Dün sakin bir gün geçirdim. Sabah okula gittim. Öğleden sonra ödev yaptım ve bir kız arkadaşımla konuştum. Akşam ailemle bir dizi izledim. Güzel bir gündü. Sunum sonunda dinleyici şu soruyu sorabilir: Ti è piaciuta la giornata? Türkçesi: Günü beğendin mi? Cevap: Sì, mi è piaciuta molto. Türkçesi: Evet, çok beğendim. Telaffuzda giornata yaklaşık “cor-nata”, piaciuta ise “pyaçuta” gibi söylenir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Her geçmiş zaman cümlesinde yardımcı fiil olarak yalnızca avere kullanılır. Doğrusu: Doğrusu, birçok fiil avere ile kurulsa da bazı hareket fiilleri essere ile kullanılır: sono andato gittim. Yardımcı fiili fiille birlikte öğrenmek gerekir.
- Yanlış: Ieri sono studiato italiano. denir. Doğrusu: Doğrusu: Ieri ho studiato italiano. Türkçesi: Dün İtalyanca çalıştım. Studiare fiili bu temel kullanımda avere ile kurulur.
- Yanlış: İtalyancada geçmiş zaman cümlesinde kişi zamiri mutlaka yazılmalıdır. Doğrusu: Kişi zamiri çoğu zaman kullanılmaz; Ho mangiato zaten “yemek yedim” demektir. Vurgu yapmak veya karışıklığı önlemek için io eklenebilir.
- Yanlış: Sono andato ve sono andata her konuşan için aynı biçimde kullanılır. Doğrusu: Essere ile kurulan geçmiş ortaç konuşanın cinsiyet ve sayısına göre değişebilir. Erkek konuşan sono andato, kız konuşan sono andata diyebilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta passato prossimo daha fazla düzensiz fiille, olumsuz cümlelerle ve soru biçimleriyle genişletilir. Öğrenciler bir günü anlatmanın yanında geçmişteki deneyimleri karşılaştırmayı ve daha uzun bir olay dizisi kurmayı öğrenir. Daha sonra tamamlanmış olaylarla geçmişte sürmekte olan durumları ayırmak için imperfetto ile tanışabilirler. Böylece ieri ho studiato gibi tamamlanmış bir olay ile geçmişteki alışkanlıkları daha açık biçimde anlatabilirler.
Özet
Geçmişte bir günü anlatırken olayları zaman sırasına koyar, passato prossimo yapısını ve uygun zaman sözcüklerini kullanırız. Avere ve essere yardımcı fiillerini doğru seçmek, özellikle essere ile kullanılan biçimlerde cinsiyet ve sayı uyumuna dikkat etmek gerekir. Kısa, doğru ve sıralı cümlelerle yazmak ve konuşmak A1 düzeyindeki temel hedeftir.