Dün yaptıklarını anlatırken İtalyancada geçmiş zamanı, zaman ifadelerini ve uygun yardımcı fiili kullanarak kısa ve anlaşılır bir günlük konuşma kurabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Dününü anlatmaya hazırlan: zaman ifadeleri
Geçmişte bir günü anlatırken önce zaman ifadesini söylemek konuşmayı düzenler. İtalyancada “dün” için ieri, “dün sabah” için ieri mattina, “dün öğleden sonra” için ieri pomeriggio ve “dün akşam” için ieri sera denir. Bu ifadeler cümlenin başında veya sonunda bulunabilir.
Bir günü anlatırken olayları sıraya koymak önemlidir. Sabah, öğleden sonra ve akşam ifadeleri dinleyenin ne zaman ne olduğunu anlamasına yardım eder. Örneğin önce sabah yaptığımız işi, sonra öğleden sonra yaptığımız işi ve en son akşam yaptığımız işi söyleyebiliriz.
Örnek
İtalyanca: Ieri mattina ho studiato. Ieri pomeriggio ho camminato in città. Ieri sera ho cenato con la mia famiglia. Türkçesi: Dün sabah ders çalıştım. Dün öğleden sonra şehirde yürüdüm. Dün akşam ailemle yemek yedim. Telaffuz ipucu: ieri yaklaşık “yeri”, mattina “mattina”, sera “sera” diye okunur.
2. Geçmiş zamanın temel yapısı
İtalyancada günlük geçmiş olayları anlatmak için sık kullanılan yapı passato prossimo adını taşır. Bu yapı iki parçadan oluşur: yardımcı fiil ve ana fiilin geçmiş ortaç biçimi. A1 düzeyinde yardımcı fiil olarak çoğunlukla avere veya essere kullanılır.
Birçok hareket veya etkinlik fiili avere ile kurulur. Örneğin studiare fiilinin geçmiş ortaç biçimi studiato olur ve “çalıştım” anlamındaki cümle Ho studiato. biçiminde kurulur. Yardımcı fiil kişiyle değişir; geçmiş ortaç ise bu temel örneklerde sabit kalır.
Örnek
Çözümlü örnek: “Dün bir kitap okudum.” cümlesinde özne “ben” olduğu için avere fiilinin birinci tekil biçimi ho seçilir. leggere fiilinin geçmiş ortaçı letto olur. Sonuç: Ieri ho letto un libro. Türkçesi: Dün bir kitap okudum. Ho yaklaşık “o”, letto ise “letto” diye okunur.
3. Avere ile yapılan günlük etkinlikler
Yemek yemek, içmek, ders çalışmak, film izlemek ve kitap okumak gibi birçok etkinlikte avere kullanılır. “Ben yaptım” demek için ho, “sen yaptın” demek için hai, “o yaptı” demek için ha kullanılır. Bu biçimler cümlenin başında yardımcı fiil olarak yer alır.
Bazı yaygın geçmiş ortaçlar düzenli değildir ve ezberlenmelidir. mangiare fiili mangiato, guardare fiili guardato, visitare fiili visitato olur. Ancak fare fiilinin geçmiş ortaçı fatto, leggere fiilinin geçmiş ortaçı letto olur.
Örnek
Somut örnek: Öğrenci ailesine yemeğinin fotoğrafını gösteriyor. Ieri sera ho mangiato la pizza. Türkçesi: Dün akşam pizza yedim. Aileden biri sorabilir: Che cosa hai mangiato? Türkçesi: Ne yedin? Öğrenci cevap verebilir: Ho mangiato la pasta. Türkçesi: Makarna yedim. Telaffuz ipucu: che cosa yaklaşık “ke koza”, mangiato “mancato” gibi okunur.
4. Essere ile hareket ve değişim bildirmek
Bazı hareket fiilleri geçmiş zamanda essere ile kullanılır. A1 düzeyinde özellikle andare “gitmek”, venire “gelmek”, partire “ayrılmak” ve arrivare “varmak” fiilleriyle karşılaşırız. “Ben gittim” demek için sono andato veya konuşan kişi kadınsa sono andata denir.
Burada geçmiş ortaç, öznenin cinsiyetine ve tekil-çoğul olmasına göre değişebilir. Erkek öğrenci için andato, kız öğrenci için andata kullanılır. Bir grup kız için andate, bir grup erkek veya karışık grup için andati kullanılabilir; başlangıçta önce tekil örnekleri doğru kurmaya odaklanmak yeterlidir.
Örnek
Çözümlü örnek: “Dün müzeye gittim.” cümlesinde fiil andare olduğu için essere gerekir. “Ben” için yardımcı fiil sono olur. Erkek konuşmacı: Ieri sono andato al museo. Türkçesi: Dün müzeye gittim. Kadın konuşmacı: Ieri sono andata al museo. Türkçesi: Dün müzeye gittim. museo yaklaşık “muzeo” diye okunur.
5. Soru sorma ve kısa bir günü anlatma
Birine dününü sormak için Che cosa hai fatto ieri? denebilir. Bunun Türkçesi “Dün ne yaptın?”dır. Cevap verirken zaman ifadesiyle başlayabilir, sonra etkinlikleri sırayla anlatabiliriz. Birden fazla olay arasında poi “sonra” ve dopo “daha sonra” gibi basit bağlayıcılar kullanılabilir.
Günlük konuşmada her ayrıntıyı söylemek gerekmez. Önce nerede olduğumuzu, ne yaptığımızı ve zamanını söylemek yeterlidir. Kısa cevaplar anlaşılır olmalı; yardımcı fiili atlamamak ve fiilin geçmiş biçimini kullanmak özellikle önemlidir.
Örnek
Kısa diyalog: A: Che cosa hai fatto ieri? Türkçesi: Dün ne yaptın? B: Ieri mattina ho studiato. Poi sono andato al museo. Ieri pomeriggio ho camminato in città. Türkçesi: Dün sabah ders çalıştım. Sonra müzeye gittim. Dün öğleden sonra şehirde yürüdüm. A: È stata una bella giornata? Türkçesi: Güzel bir gün müydü? B: Sì, è stata una bella giornata. Türkçesi: Evet, güzel bir gündü.
6. Bütün günü birleştirme ve konuşma pratiği
Bir günü anlatırken önce zaman çizelgesi oluşturmak yararlı olur: sabah, öğleden sonra ve akşam. Her bölüm için bir fiil seçebiliriz. Örneğin sabah ders çalışmak, öğleden sonra arkadaşla yürümek ve akşam yemek yemek şeklinde üç olay seçilebilir.
Konuşmadan önce şu kontrolü yapabiliriz: Zaman ifadesi var mı? Yardımcı fiil doğru mu? Ana fiil geçmiş biçimde mi? avere ile kurulan cümlelerde çoğu zaman geçmiş ortaç değişmez; essere ile kurulan cümlelerde ise konuşanın cinsiyetine ve sayısına dikkat edilir.
Örnek
Tamamlanmış kısa metin: Ieri mattina ho fatto i compiti. Poi ho visitato un museo. Ieri pomeriggio sono andato in città e ho camminato con un amico. Ieri sera ho mangiato la pizza con la mia famiglia. Türkçesi: Dün sabah ödevimi yaptım. Sonra bir müzeyi ziyaret ettim. Dün öğleden sonra şehre gittim ve bir arkadaşımla yürüdüm. Dün akşam ailemle pizza yedim. Bu metinde ho fatto, ho visitato ve ho mangiato avere ile; sono andato ise essere ile kurulmuştur.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki “-di” ekini İtalyancada fiilin sonuna eklemek yeterlidir. Doğrusu: İtalyancada geçmiş zaman çoğunlukla yalnızca fiil sonuyla kurulmaz. Yardımcı fiil ve geçmiş ortaç birlikte kullanılmalıdır: Ho studiato. Türkçesi: Ders çalıştım.
- Yanlış: Essere ve avere bütün fiillerle aynı şekilde kullanılabilir. Doğrusu: Yardımcı fiil fiile göre seçilir. Ho mangiato. “Yemek yedim” demektir; Sono andato. ise “Gittim” demektir.
- Yanlış: “Dün gittim” cümlesinde ho andato denir. Doğrusu: andare fiili temel A1 kullanımında essere ile kurulur: Ieri sono andato. veya konuşan kadınsa Ieri sono andata.
- Yanlış: İtalyancada özne zamirini her cümlede mutlaka söylemek gerekir. Doğrusu: Fiilin kişi biçimi çoğu zaman özneyi gösterir. Bu nedenle Ho studiato. demek yeterlidir; Io ho studiato. da doğrudur, ancak io özellikle vurgu gerektiğinde kullanılabilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta geçmiş zamanda daha fazla düzensiz fiil ve farklı zaman ifadeleri öğreneceksiniz. Hafta sonu, tatil ve çocukluk anıları gibi daha uzun anlatılar kurabileceksiniz. Ayrıca imperfetto adı verilen geçmiş zamanla passato prossimo arasındaki temel farkı inceleyeceksiniz. Böylece yalnızca ne olduğunu değil, geçmişte durumun nasıl olduğunu ve olayların arka planını da anlatabileceksiniz.
Özet
Dününü anlatmak için ieri, ieri mattina, ieri pomeriggio ve ieri sera gibi zaman ifadelerini kullanırız. Günlük etkinliklerin çoğu avere, bazı temel hareket fiilleri ise essere ile passato prossimo yapısında kurulur. Kısa ve doğru bir anlatım için olayları sıraya koymalı, yardımcı fiili unutmamalı ve gerekiyorsa geçmiş ortaçta cinsiyet uyumuna dikkat etmeliyiz.