Kelime: Aile bireyleri ve ev bölümleri

Bu ünitede neler yapabileceksin ve konu neden evrensel?

CEFR A1 düzeyinde bu konunun can-do hedefleri nettir: aile üyelerini adlandırabilirsin, evindeki odaları söyleyebilirsin, kimlerin seninle yaşadığını kısa cümlelerle anlatabilirsin ve birinin evin neresinde olduğunu sorup cevaplayabilirsin. Avrupa Konseyi'nin dil çerçevesi A1'i yakın çevre ve kişisel bilgiler üzerine kurar; aile ve ev tam da bu çevrenin merkezidir. Dünya genelinde İtalyanca kurslarında ilk haftalarda aile ağacı yani albero genealogico (telaffuz: al-be-ro cene-a-lo-ci-ko) ve ev planı çizdirilir; çünkü nesne somut, kelime yüksek sıklıklı ve öğrenci kendi hayatını kullanır. Öğretmenler sıkça fotoğraf tarif ettirir, odaları parmakla gösterterek tekrarlattırır.

Eski dilbilgisi-çeviri kitaplarında da aile listeleri vardı; iletişimsel yaklaşımla birlikte asıl değişen, kelimenin diyalog ve gerçek iş içinde yaşamasıdır. Günlük hayatta telefonla Sei a casa? (Evde misin?) demek, kapıda Chi c'è in cucina? (Mutfakta kim var?) diye sormak bu ünitenin ta kendisidir. İtalya'da ev yalnızca barınak değil, aile sofrasının ve kuşakların buluşma yeridir. Bu yüzden oda adları ve akrabalık sözleri hem dil hem kültür kapısıdır. Sen bu ünitenin sonunda bir aile fotoğrafını işaret edip kim olduğunu ve nerede durduğunu A1 cümleleriyle söyleyebilmelisin.

Aile bireyleri: kimler var?

İtalyancada aile la famiglia (fami-lya) sözcüğüyle karşılanır; sözcük dişil olduğu için önünde la gelir. Anne la madre (mad-re) veya samimi la mamma (mam-ma), baba il padre (pad-re) veya il papà (pa-pa, vurgu sonda) demektir. Konuşma dilinde mamma ve papà daha sıktır; madre ve padre biraz daha resmi veya yazılı durur. Erkek kardeş il fratello (fra-tel-lo), kız kardeş la sorella (so-rel-la); oğul il figlio (fi-lyo), kız la figlia (fi-lya) sözcüklerinde gli sesi Türkçedeki ly gibi okunur. Büyükanne la nonna (non-na), büyükbaba il nonno (non-no); ikisine birden i nonni (non-ni) denir. Anne-baba çifti i genitori (ce-ni-to-ri) ile karşılanır; buradaki g harfi e ve i önünde Türkçedeki c gibi okunur.

Amca veya dayı lo zio (dzi-o), teyze veya hala la zia (dzi-a); kuzen il cugino / la cugina (ku-ci-no / ku-ci-na) şeklindedir. İtalyanca, Türkçe kadar amca-dayı veya teyze-hala ayrımı yapmaz; bu yüzden bağlam önemlidir. Eş için il marito (koca) ve la moglie (mol-ye) kullanılır. Çocuk genel olarak il bambino / la bambina denir. A1'de iyelik sıfatı çok işe yarar: mio, mia, miei, mie. Dikkat: iyelik sahibe göre değil, sahip olunanın cinsiyet ve sayısına göre değişir. Mia madre (benim annem), mio padre (benim babam), i miei genitori (benim annemle babam). Yakın akrabaların tekilinde İtalyanca çoğu zaman artikeli düşürür: mio fratello deriz, il mio fratello demeyiz; çoğulda ise artikel vardır: i miei fratelli. Aile adı la mia famiglia ise artikel alır.

Resimdeki gibi büyükanne ve büyükbaba çalışma odasında kitap okuyorsa A1 cümlesi şöyledir: I nonni sono in studio. (Büyükanne ve büyükbaba çalışma odasındalar.) I nonni leggono. (Büyükanne ve büyükbaba okuyor.) Fiil leggere (okumak) A1'dir: leggo, leggi, legge, leggiamo, leggete, leggono. Tanıtım kalıbı da ezberlenir: Lui è mio nonno. (O benim büyükbabam.) Lei è mia nonna. (O benim büyükannem.)

Evin odaları ve salon

Ev la casa (ka-za) sözcüğüdür. Oda genel adı la stanza (stan-za) veya la camera (ka-me-ra) olabilir; yatak odası özellikle la camera da letto (ka-me-ra da let-to) diye belirtilir. Salon için A1'de iki yaygın söz vardır: il soggiorno (soc-cor-no) ve il salotto (sa-lot-to). Yemek odası la sala da pranzo (sa-la da pran-tso), mutfak la cucina (ku-çi-na), banyo il bagno (ban-yo), çalışma odası lo studio (stu-dyo), bahçe il giardino (car-di-no), giriş l'ingresso (lin-gres-so) şeklindedir. Varlık bildirmek için A1'in yıldız kalıbı c'è (çek, tekil) ve ci sono (çi so-no, çoğul) kullanılır: In casa c'è un soggiorno. (Evde bir salon var.) Ci sono due camere. (İki oda var.) Oda adlarıyla yer söylerken İtalyanca sıkça artikelsiz in kullanır: in cucina, in bagno, in soggiorno, in camera.

Dünyada bu konu sıkça ev planı çizerek öğretilir: öğrenci odaları yazar, sonra Dov'è il bagno? (Banyo nerede?) sorusuna Il bagno è qui. (Banyo burada.) diye cevap verir. Türkçe evdeyim ifadesi İtalyancada çoğu zaman sono a casa olur; a casa kalıbı evde veya eve anlamını taşır ve artikelsizdir. Salon günlük hayatta misafir ağırlanan, sohbet edilen, televizyon izlenen yerdir. Örnek: Il papà è in soggiorno. (Baba salonda.) La televisione è in salotto. (Televizyon salonda.) Kendi evini tanıtırken şu kalıp yeter: Abito in una casa. (Bir evde oturuyorum.) Nella mia casa c'è un soggiorno. (Benim evimde bir salon var.)

Mutfak: aile orada buluşur

Mutfak la cucina hem oda hem yemek pişirme anlamını taşır. c harfi e ve i önünde ç gibi okunur; bu yüzden cucina ku-çi-na denir, ku-ki-na değil. A1'de kim nerede sorusu Dov'è...? (do-ve; kısaltılmış hali Dov'è) ile kurulur. Cevap çoğu zaman è in cucina kalıbıdır. Anne ve çocuk birlikte yemek veya kurabiye yapıyorsa şöyle denebilir: La mamma e la figlia sono in cucina. (Anne ve kız mutfakta.) Fanno i biscotti. (Kurabiye yapıyorlar.) Fiil fare (yapmak) A1'de şöyle çekilir: faccio, fai, fa, facciamo, fate, fanno (fan-no). Üçüncü çoğul fanno bu sahne için yeter. Çoğul özne için sono (onlar) ve fanno birlikte düşünülür.

Abitare (a-bi-ta-re) oturmak, ikamet etmek fiilidir: Io abito in una casa. (Bir evde oturuyorum.) Abitiamo a Ankara. (Ankara'da oturuyoruz.) Şehirle a, ev tipi veya bina ile çoğu zaman in kullanılır; A1'de bu iki küçük sözcüğü ezberlemek yeter. İtalyan günlük hayatında mutfak yalnızca yemek pişirilen yer değil, kısa sohbetin ve kahvenin de mekânıdır. Misafirlikte Vuoi un caffè? (Kahve ister misin?) cümlesi çoğu zaman mutfakta veya salonda duyulur. Öğrenci olarak senin can-do'n şudur: mutfaktaki kişileri ve basit bir eylemi şimdiki zamanda söyleyebilmek. Somut olay: Elif, İtalyan pen pal'ine evini anlatır. Mia madre è in cucina con mia sorella. (Annem kız kardeşimle mutfakta.) Fanno i biscotti. (Kurabiye yapıyorlar.)

Yatak odası: dinlenme ve aile

Yatak odası la camera da letto veya kısaca la camera denir. Il letto (let-to) yatak demektir. Baba ve oğul oradaysa: Il padre e il figlio sono in camera. (Baba ve oğul yatak odasındalar.) Kendi odan için la mia camera dersin; burada artikel vardır çünkü oda akrabalık istisnasına girmez. Questa è la mia camera. (Bu benim odam.) Kardeşin odası la camera di mio fratello (erkek kardeşimin odası) gibi di ile bağlanır; A1'de bu di aitlik köprüsüdür. Aynı kalıp evin diğer odalarına da uyar: la cucina di mia nonna demek yerine günlük dilde çoğu zaman kişi artı yer yeter, yani Mia nonna è in cucina.

Dünyada öğretmenler sıkça odanı anlat görevi verir; A1'de henüz renk ve eşya listesi uzamaz, ama c'è un letto (bir yatak var) demek yeter. Türkçe konuşan öğrenciler bazen camera sözcüğünü fotoğraf makinesi sanır; İtalyancada oda anlamı A1'de asıl anlamdır. Örnek olay: Ali, İtalyan misafirine evi gezdirir. Questa è la camera di mio padre. (Bu babamın odası.) Qui dorme mio fratello. (Erkek kardeşim burada uyur.) dormire (uyumak) A1 fiilidir: dormo, dormi, dorme, dormiamo, dormite, dormono. Baba ve oğul aynı odadaysa çocuk ağzından şöyle de denebilir: Papà e mio fratello sono in camera da letto. (Babam ve erkek kardeşim yatak odasındalar.)

Banyo, günlük rutin ve Türkçe kaynaklı hatalar

Banyo il bagno (ban-yo) sözcüğüdür; gn sesi Türkçedeki ny gibidir. Diş fırçalamak ileride lavarsi i denti kalıbına bağlanır; dönüşlü fiiller A1'in sonuna doğru gelir, bu yüzden şimdilik yer cümlesi yeter: La mamma e il figlio sono in bagno. (Anne ve oğul banyodalar.) Biraz daha ileri gidebilirsen Si lavano i denti. (Dişlerini fırçalıyorlar.) denebilir; bu yapı A1 ile A2 sınırındadır. Günlük rutin, ev odalarını hayata bağlar: sabah banyo, öğle mutfak, akşam salon. Can-do hedefi şudur: Dov'è...? diye sorup È in bagno. diye cevap verebilmek. Chi è in bagno? (Banyoda kim var?) de aynı kapıdandır.

Türkçe kaynaklı hatalara ayrı duralım. Birincisi cinsiyet: Türkçede artikel yoktur; İtalyancada her ad il veya la ister. il bagno eril, la cucina dişil, la casa dişil, lo studio eril (s plus ünsüz olduğu için lo). İkincisi iyelik: Türkçe benim değişmez; İtalyanca mio / mia isme göre değişir. mio madre yanlıştır, doğrusu mia madre dir. Ev için artikel vardır: la mia casa. Üçüncüsü var sözcüğü: Türkçe tek var hem sahip olmayı hem bulunmayı karşılar. İtalyancada sahip olmak ho ile olur: Ho una sorella. (Bir kız kardeşim var.) Bulunmak c'è / ci sono ile olur: C'è un bagno. (Bir banyo var.) Kişinin yeri için è yeter: Mamma è in bagno. (Anne banyoda.) Dördüncüsü a casa kalıbını in la casa diye bozmak. Beşincisi çoğul: il fratello → i fratelli, la sorella → le sorelle; Türkçe -ler tek ektir, İtalyanca hem artikel hem sözcük sonu değişir. Altıncısı akrabalık daraltması: zio yalnızca amca değildir, dayı da olabilir.