Yakın geçmiş zaman, geçmişte gerçekleşmiş fakat etkisi veya bağlantısı şimdi süren olayları anlatmamızı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Yakın geçmiş zamanı tanıyalım
İspanyolcada yakın geçmiş zaman, geçmişte tamamlanan ancak konuşma anıyla bağlantısı bulunan olaylar için kullanılır. Türkçede çoğu zaman “-di”li geçmiş zamanla veya “yaptım, gördüm” gibi ifadelerle karşılanabilir. Örneğin seyahatten yeni dönen bir kişi, deneyimini anlatırken He viajado mucho. diyebilir. Türkçesi: “Çok seyahat ettim.”
Bu yapı bir kişinin yaşam deneyimini veya yakın zamanda tamamladığı bir işi anlatabilir. He visitado Madrid. cümlesi “Madrid’i ziyaret ettim.” anlamına gelir. Burada önemli olan yalnızca olayın geçmişte olması değil, anlatıcının bu deneyimi şimdi paylaşmasıdır. A1 düzeyinde hedefimiz, bu zamanla seyahat deneyimlerimizi basit cümlelerle anlatabilmektir.
Örnek
Seyahatten dönen bir öğrenci şöyle diyebilir: He viajado a España. — “İspanya’ya seyahat ettim.” Bu cümlede seyahat tamamlanmıştır; fakat öğrenci deneyimini şimdi anlatmaktadır.
Yapının temel formülü
Yakın geçmiş zaman iki parçadan oluşur: özneye göre çekimlenen yardımcı fiil haber ve ana fiilin geçmiş zaman ortacı. A1 düzeyinde temel formül şöyledir: haber + participio. Düzenli fiillerde -ar ile biten fiillerin sonuna -ado, -er ve -ir ile biten fiillerin sonuna -ido gelir.
Yardımcı fiil kişinin kim olduğuna göre değişir. Çekimler şöyledir: yo he “ben … yaptım”, tú has “sen … yaptın”, él, ella ha “o … yaptı”, usted ha “siz … yaptınız”, nosotros hemos “biz … yaptık”, vosotros habéis “siz … yaptınız”, ellos, ellas han “onlar … yaptılar” ve ustedes han “sizler … yaptınız”. İspanya dışında ustedes daha yaygın kullanılabilir; başlangıçta bu biçimi tanımak yeterlidir.
Örnek
Çözüm: “Ben rezervasyon yaptım.” cümlesinde özne yo olduğu için he kullanılır. reservar fiilinin kökü reserv-, ortacı reservado olur. Sonuç: He reservado. — “Rezervasyon yaptım.”
Geçmiş zaman ortacı ve temel fiiller
Düzenli fiillerle cümle kurmak için fiilin sonuna dikkat ederiz. viajar fiilinden viajado, visitar fiilinden visitado oluşur. Comer fiili comido, beber fiili bebido olur. Salir fiili ise salido biçimine dönüşür. Bu ortacın kişiyle değişmediğine dikkat edelim; değişen bölüm yardımcı fiildir.
Bazı çok kullanılan fiillerin düzensiz ortacı vardır. A1 düzeyinde şu biçimleri tanımak yararlıdır: hacer — hecho “yapmak — yapılmış”, ver — visto “görmek — görülmüş”, escribir — escrito “yazmak — yazılmış”, abrir — abierto “açmak — açılmış”. Örneğin He hecho una foto. “Bir fotoğraf çektim.” anlamına gelir. Bu yapıda ortacı özneye göre değişmez; “kadın yaptı” denildiğinde de hecho kullanılır.
Olumsuz cümlede no yardımcı fiilden önce gelir. No he visitado el museo. cümlesi “Müzeyi ziyaret etmedim.” demektir. Soru cümlesinde ise ses tonuyla veya soru sözcüğüyle soru sorabiliriz: ¿Has probado la comida? — “Yemeği denedin mi?”
Örnek
Çözüm: “Biz bir fotoğraf çektik.” cümlesinde özne nosotros olduğu için hemos seçilir. hacer fiilinin düzensiz ortacı hecho olduğundan cümle Hemos hecho una foto. olur.
Zaman ifadeleriyle kullanım
Yakın geçmiş zaman genellikle olayın yakın zamanda olduğunu veya bugünle bağlantısını gösteren ifadelerle kullanılır. A1 düzeyinde hoy “bugün”, esta semana “bu hafta”, este año “bu yıl”, ya “çoktan/artık” ve todavía no “henüz değil” ifadelerini öğrenebiliriz. Örneğin Hoy he llegado. “Bugün geldim.” demektir.
Belirli ve tamamlanmış bir geçmiş zaman ifadesi kullanıldığında çoğu zaman başka bir geçmiş zaman yapısı gerekir. Örneğin “Dün geldim.” için başlangıçta Ayer llegué. cümlesini öğreniriz. Buna karşılık “Bugün geldim.” cümlesinde Hoy he llegado. kullanılabilir. Bu ayrımın kullanımı ülkeye ve konuşma alışkanlığına göre değişebilir; A1 düzeyinde temel örüntüyü tanımak yeterlidir.
Örnek
Seyahat sırasında hediyelik eşya alan bir öğrenci şöyle söyleyebilir: Hoy he comprado un regalo. — “Bugün bir hediye aldım.” Ya he comprado los billetes. — “Biletleri çoktan aldım.”
Otel ve havaalanında kısa konuşmalar
Yakın geçmiş zaman seyahat sırasında tamamlanan işlemleri belirtmek için kullanışlıdır. Otele giriş yapan bir öğrenci, işlemin bittiğini He hecho el registro. diyerek anlatabilir. Ancak günlük otel konuşmalarında bazı başka kalıplar da kullanılır; örneğin He llegado. “Geldim” ve He reservado una habitación. “Bir oda ayırttım” anlamına gelir.
Havaalanında bavulunu alan bir kişi He recogido la maleta. diyebilir. Bir arkadaşına deneyimini anlatırken He comprado un recuerdo. “Bir hediyelik eşya aldım.” cümlesini kullanabilir. Kısa diyaloglarda soruya kısa cevap vermek yeterlidir: ¿Has encontrado tu maleta? — “Bavulunu buldun mu?” Sí, la he encontrado. — “Evet, onu buldum.”
Örnek
Diyalog: —¿Has hecho el registro? — “Giriş işlemini yaptın mı?” —Sí, lo he hecho. — “Evet, yaptım.” Burada lo “onu” anlamında kullanılır ve yapılan işlemin yerine geçer.
Kendimizi anlatma ve kontrol etme
Yakın geçmiş zamanla seyahat anılarımızı anlatırken önce özneyi belirleyelim, sonra uygun haber çekimini seçelim. Ardından fiilin düzenli mi düzensiz mi olduğunu kontrol edip ortacı oluşturalım. Son olarak zaman ifadesinin cümleyle uyumlu olup olmadığına bakalım. Bu sırayla ilerlemek, fiili Türkçedeki geçmiş zaman biçimine göre doğrudan çevirmemize engel olur.
Basit bir seyahat metni şöyle olabilir: Este año he viajado a Sevilla. He visitado un museo y he comprado un recuerdo. También he probado una comida nueva. Türkçesi: “Bu yıl Sevilla’ya seyahat ettim. Bir müzeyi ziyaret ettim ve bir hediyelik eşya aldım. Ayrıca yeni bir yemek denedim.” Metindeki bütün fiiller, konuşma anıyla bağlantılı bir seyahat deneyimini anlatır.
Örnek
Kendini kontrol et: “Bu hafta bir otelde kaldım.” cümlesinde esta semana bulunduğu için he yardımcı fiili uygundur. estar fiilinin temel A1 biçimiyle Esta semana he estado en un hotel. — “Bu hafta bir otelde kaldım.” cümlesi kurulabilir. Burada estar fiilinin ortacı estado biçimindedir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Yardımcı fiil bütün kişilerde aynı kalır. Doğrusu: Doğrusu, yardımcı fiil özneye göre değişir: yo he, tú has, él ha, nosotros hemos ve ellos han. Ancak geçmiş zaman ortacı genellikle kişiyle değişmez.
- Yanlış: Her geçmiş olayda yakın geçmiş zaman kullanılmalıdır. Doğrusu: Doğrusu, bu yapı özellikle bugünle veya konuşma anıyla bağlantılı olaylarda kullanılır. Belirli ve tamamlanmış bir zaman için başlangıç düzeyinde Ayer viajé. — “Dün seyahat ettim.” gibi başka bir geçmiş yapı öğrenilir.
- Yanlış: Ortacı, öznenin cinsiyetine ve sayısına göre değişir. Doğrusu: Doğrusu, He comprado ve Ella ha comprado cümlelerinde ortacı yine comprado biçimindedir. İspanyolcadaki sıfatlarla karıştırılmamalıdır.
- Yanlış: Türkçedeki “-miş” eki her zaman yakın geçmiş zamanla karşılanır. Doğrusu: Doğrusu, İspanyolcadaki he ve has gibi yardımcı fiiller İspanyolca yapının parçalarıdır; Türkçedeki “-miş” anlamı her cümlede aynı değildir. Cümlenin zaman ifadesine ve bağlamına bakmak gerekir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta yakın geçmiş zaman, daha uzun seyahat anlatıları ve farklı geçmiş zamanlarla karşılaştırılır. Öğrenciler, yakın geçmiş zamanı belirli bir zamanda tamamlanan olayları anlatan geçmiş zamanla ayırmayı daha ayrıntılı öğrenir. Ayrıca nesne zamirleri ve düzensiz fiillerle daha uzun cümleler kurabilirler. Sonraki adım, bir tatil günlüğünü zaman sırasına göre anlatmak ve deneyimlerle geçmişteki olayları birbirine bağlamaktır.
Özet
Yakın geçmiş zaman haber yardımcı fiili ve geçmiş zaman ortacından oluşur. Seyahat deneyimleri, bugün tamamlanan işler ve şimdiyle bağlantılı olaylar için kullanılabilir. Doğru cümle kurmak için kişi çekimini, fiilin ortacını ve zaman ifadesini birlikte kontrol etmeliyiz.