B1 düzeyinde kirlilik, geri dönüşüm ve doğal kaynaklar dilini kullanarak çevreyi tarif etmek, neden-sonuç göstermek ve basit, uygulanabilir öneriler sunmak her öğrencinin yapabileceği bir can-do hedeftir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
B1’de çevre: ne yapabilirim, kelimeler nereden gelir
İngilizce B1 çevre ünitesi, CEFR’nin bildik konularda görüş bildirme ve neden açıklama can-do hedefine dayanır. Öğrenci, hazırlıksız da olsa kirliliği tarif edebilir, geri dönüşümü adım adım anlatabilir ve doğal kaynakları korumak için kısa öneriler verebilir. Dünya genelinde dil derslerinde bu konu onlarca yıldır fotoğraf, kısa haber, poster ve sınıf anketiyle işlenir; çünkü şişe, kâğıt, nehir, duman gibi nesneler somuttur ve her evde bir karşılığı vardır. Dil tarihi açısından çevre sözvarlığı, günlük ihtiyaç kelimelerinin (su, hava, çöp) üzerine B1’de neden-sonuç ve öneri kalıplarının eklenmesiyle büyür.
İlk telaffuz disiplini şarttır. environment (okunuşu: in-vay-rın-mınt) sözcüğünde vurgu ortaya yakındır; Türkçe ‘çevre’ ile karıştırılmamalıdır. nature (okunuşu: ney-çır) genel doğa için kullanılır, the environment ise insanın yaşadığı çevreyi anlatır. Hedef cümle şudur: We should protect the environment. (Çevreyi korumalıyız.) B1’de We should + fiil öneri için yeterlidir. Bir bağlı cümle daha: Pollution is a big problem in many cities. (Kirlilik birçok kentte büyük bir sorundur.) pollution (okunuşu: pı-lu-şın) sayılamayan isimdir; önüne a gelmez. Bu ünitenin can-do’su şudur: kısa, anlaşılır cümlelerle sorunu adlandırır, bir neden söyler, bir çözüm önerir.
Örnek
Örnek mini metin: My city has a pollution problem. The air is dirty and the river is not clean. I think we should use less plastic and recycle paper. If we work together, we can protect nature. (Şehrimin bir kirlilik sorunu var. Hava kirli ve nehir temiz değil. Bence daha az plastik kullanmalı ve kâğıdı geri dönüştürmeliyiz. Birlikte çalışırsak doğayı koruyabiliriz.) Dikkat: less plastic (daha az plastik), recycle paper (kâğıdı geri dönüştürmek), protect nature (doğayı korumak) B1 tavanını aşmaz.
Kirlilik: türler, nedenler ve B1 cümle kalıpları
Kirlilik demek, havanın, suyun, toprağın veya sessizliğin zarar görmesidir. B1’de dört temel tür yeterlidir: air pollution (hava kirliliği, okunuşu: e-ır pı-lu-şın), water pollution (su kirliliği), noise pollution (gürültü kirliliği, okunuşu: noyz pı-lu-şın) ve soil pollution (toprak kirliliği). Kaynaklar somut tutulur: factories (fabrikalar, okunuşu: fak-tı-riz), cars (arabalar), smoke (duman, okunuşu: smuk), plastic (plastik), chemicals (kimyasallar, okunuşu: ke-mi-kılz). Fiil pollute (okunuşu: pı-lut) ‘kirletmek’tir; isim pollution ‘kirlilik’tir. Türkçe ‘kirlilik yapmak’ kalıbını İngilizceye taşımayın.
Neden-sonuç B1’in omurgasıdır. Kalıplar: because (çünkü), so (bu yüzden), too much (çok fazla, sayılamayanla), too many (çok fazla, sayılabilenle). Örnek: There is too much smoke in the city, so the air is dirty. (Kentte çok fazla duman var, bu yüzden hava kirli.) There are too many cars, and they pollute the air. (Çok fazla araba var ve havayı kirletiyorlar.) Şikâyet kalıbı: I am worried about water pollution. (Su kirliliği konusunda endişeliyim.) Görüş kalıbı: I think factories should not throw waste into rivers. (Bence fabrikalar atığı nehirlere atmamalı.) waste (okunuşu: veyst) burada ‘atık’tır ve çoğu zaman sayılamaz. Günlük hayatta bu cümleler, nehir kenarındaki çöpü, sanayi bölgesindeki dumanı veya apartmandaki yüksek müziği anlatırken işe yarar.
Örnek
Kısa diyalog: A: Why is the river so dirty? B: Because a factory throws waste into it. A: That is terrible. We should tell the city. B: Yes. Water pollution is dangerous for fish and for people. (A: Nehir neden bu kadar kirli? B: Çünkü bir fabrika atığını içine atıyor. A: Bu korkunç. Şehre söylemeliyiz. B: Evet. Su kirliliği balıklar ve insanlar için tehlikeli.) Çözüm notu: throws waste into (atığı … içine atmak) edatlı kalıptır; throw the river demek yanlıştır.
Geri dönüşüm: reduce, reuse, recycle ve okul hayatı
Geri dönüşümün B1 iskeleti üç fiildir: reduce (azaltmak, okunuşu: ri-dus), reuse (yeniden kullanmak, okunuşu: ri-yuz), recycle (geri dönüştürmek, okunuşu: ri-say-kıl). İsim hali recycling (okunuşu: ri-say-kı-ling) ‘geri dönüşüm’dür. Türkçede ‘geri dönüşüm yapmak’ dendiği için öğrenciler sıkça make recycling der; doğrusu recycle veya do recycling değil, fiili doğrudan kullanmaktır: We recycle glass at school. (Okulda camı geri dönüştürürüz.) Kutular ve malzemeler: paper (kâğıt), glass (cam), metal (metal), plastic (plastik), bin (çöp kutusu, okunuşu: bin). rubbish (okunuşu: ra-biş) Britanya İngilizcesinde çöptür; garbage (okunuşu: gar-bic) daha çok Amerika’dadır. B1’de ikisini tanımak yeter, karıştırmamak için sınıfta birini seçip tutarlı kullanın.
Süreç cümleleri şimdiki zaman ve should ile kurulur. First, we wash the bottles. Then we put them in the green bin. (Önce şişeleri yıkarız. Sonra yeşil kutuya koyarız.) You should not mix food with paper. (Yiyeceği kâğıtla karıştırmamalısın.) Azaltma cümlesi alışverişte yaşar: I do not need a plastic bag. I have a cloth bag. (Plastik poşete ihtiyacım yok. Bez çantam var.) Okulda somut görev: kâğıtları mavi kutuya, pilleri özel kutuya atmak. Dünya sınıflarında bu konu sıkça ‘üç R’ posteriyle öğretilir; amaç ezber değil, evde tekrarlanan bir alışkanlığı dile dökmektir. Can-do: geri dönüşüm adımlarını sırayla anlatabilir ve birine nazikçe ne yapması gerektiğini söyleyebilir.
Örnek
Okul diyalogu: A: Where does this bottle go? B: Put it in the recycling bin. But wash it first. A: What about this pizza box? B: If there is food on it, it cannot go into recycling. Throw it in the rubbish bin. (A: Bu şişe nereye gider? B: Geri dönüşüm kutusuna koy. Ama önce yıka. A: Ya bu pizza kutusu? B: Üzerinde yiyecek varsa geri dönüşüme giremez. Çöp kutusuna at.) Dil notu: Where does this go? (Bu nereye gider?) ayrıştırma konuşmasının en işe yarar sorusudur.
Doğal kaynaklar: su, orman, enerji ve ‘save’ kalıbı
Doğal kaynak, doğadan aldığımız ve dikkatle kullanmamız gereken şeydir. B1 listesi kısa tutulur: water (su), forests (ormanlar, okunuşu: fo-rists), oil (petrol), coal (kömür, okunuşu: koul), the sun (güneş), the wind (rüzgâr). natural resources (okunuşu: na-çı-rıl ri-zors-ız) tamlaması ‘doğal kaynaklar’dır. energy (okunuşu: e-nır-ci) sayılamaz. Güneş ve rüzgâr ‘bitmeyen’ kaynak gibi anlatılır; petrol ve kömür ‘biten’ kaynaktır. B1’de sustainable (okunuşu: sı-stey-nı-bıl) yeni bir anahtar sözcüktür: uzun süre zarar vermeden kullanmak. Cümle: Sustainable farming uses less water and fewer chemicals. (Sürdürülebilir tarım daha az su ve daha az kimyasal kullanır.) less sayılamayanla, fewer sayılabilenle gelir; bu ayrım B1’de öğretilmeye başlanır.
Koruma dili üç fiile yaslanır: save (tasarruf etmek / kurtarmak, okunuşu: seyv), protect (korumak, okunuşu: prı-tekt), use less (daha az kullanmak). Turn off the lights. (Işıkları kapat.) Do not waste water. (Suyu israf etme.) waste burada fiildir: israf etmek. Orman cümlesi: If we cut too many trees, animals lose their homes. (Çok fazla ağaç kesersek hayvanlar yuvalarını kaybeder.) Bu, B1’deki birinci koşul cümlesidir: If + geniş zaman, will/geniş zaman. Tarım tartışmasında öğrenci şunu diyebilir: We can grow food without hurting the soil. (Toprağa zarar vermeden yiyecek yetiştirebiliriz.) Günlük hayat: diş fırçalarken musluğu kapatmak, yazın klimayı sürekli açık bırakmamak, kâğıdı iki yüzüne kullanmak. Can-do: bir kaynağı adlandırır, neden değerli olduğunu bir cümleyle açıklar, evde bir tasarruf eylemi önerir.
Örnek
Sınıf tartışması örneği: Teacher: Why is water an important natural resource? Student: Because we drink it and farmers need it for plants. If we waste water, there will not be enough in summer. We should take shorter showers. (Öğretmen: Su neden önemli bir doğal kaynaktır? Öğrenci: Çünkü onu içeriz ve çiftçiler bitkiler için ona ihtiyaç duyar. Suyu israf edersek yazın yeterli su olmaz. Daha kısa duş almalıyız.) Çözüm: there will not be enough B1 gelecek ve yokluk ifadesidir; ‘su yetmez olacak’ diye kelime kelime çevirmeyin.
Günlük eylemler ve kısa diyaloglar: ev, market, mahalle
Kelime listesi, cümle kurunca hayata geçer. Evde: Turn off the tap when you brush your teeth. (Dişini fırçalarken musluğu kapat.) Use both sides of the paper. (Kâğıdın iki yüzünü de kullan.) Markette: No plastic bag, please. I have my own bag. (Plastik poşet istemiyorum, teşekkürler. Kendi çantam var.) Mahallede: Let’s clean the park this Saturday. (Bu cumartesi parkı temizleyelim.) Let’s (okunuşu: lets) B1’de birlikte iş önermenin en kısa yoludur. Topluluk bahçesi, suyu paylaşmak, toprağı dinlendirmek ve yiyeceği yakından üretmek için somut bir sahnedir. Cümle: We grow vegetables together and we do not use strong chemicals. (Birlikte sebze yetiştiriyoruz ve güçlü kimyasal kullanmıyoruz.)
Görüş alışverişi B1 can-do’sunun ikinci yarısıdır. Katılmak: I agree. Recycling is easy. (Katılıyorum. Geri dönüşüm kolay.) Katılmamak nazikçe: I see what you mean, but cars are still a big problem. (Ne demek istediğini anlıyorum ama arabalar hâlâ büyük bir sorun.) Soru sormak: What can we do at school? (Okulda ne yapabiliriz?) Cevap iskeleti: We can + fiil ve We should + fiil. Uzun konuşmaya gerek yoktur; üç bağlı cümle yeter. Dünya sınıflarında bu sahne sıkça rol oynama ile işlenir: biri market görevlisi, biri müşteri; biri komşu, biri bahçe gönüllüsü. Amaç, ezber cümleyi gerçek bir işe, bir poşete, bir musluğa, bir fidana bağlamaktır.
Örnek
Mahalle bahçesi diyalogu: A: Why do you work in this garden? B: Because I want to protect the soil and grow healthy food. A: Do you recycle here too? B: Yes. We put food waste in a special bin. It helps the plants. A: That is a great idea. Can I help on Sunday? (A: Bu bahçede neden çalışıyorsun? B: Çünkü toprağı korumak ve sağlıklı yiyecek yetiştirmek istiyorum. A: Burada geri dönüşüm de yapıyor musunuz? B: Evet. Yiyecek atığını özel bir kutuya koyuyoruz. Bitkilere yardım ediyor. A: Harika fikir. Pazar günü yardım edebilir miyim?) Dil notu: food waste (yiyecek atığı) B1’de öğrenilebilecek somut bir tamlamadır; helps the plants basit şimdiki zamandır.
Türkçe kaynaklı sık dil hataları ve nasıl düzeltilir
Türkçeden İngilizceye bire bir çeviri, çevre ünitesinde en çok hasarı burada verir. Bir: pollution sayılamaz; a pollution veya pollutions denmez. Doğrusu a lot of pollution veya too much pollution. İki: ‘geri dönüşüm yapmak’ kalıbı make recycling olmaz; We recycle plastic. veya Recycling is important. denir. Üç: nature çoğu genel cümlede the almaz. I love nature. (Doğayı severim.) Ama insanın yaşadığı çevre için the environment neredeyse her zaman the’lıdır: We must protect the environment. Dört: in the nature yerine çoğu zaman in nature veya outdoors / in the forest kullanılır. Beş: edatlar. throw rubbish on the street (sokağa çöp atmak) doğrudur; throw the street eksiktir. worried about pollution deriz, worried from pollution değil.
Telaffuz da anlam kadar not kaybettirir. environment içinde ‘ayr’ yok; in-vay-rın-mınt diye üç-dört heceli düşünün. recycle ri-SAY-kıl, vurgu ikinci hecededir; ‘re-sikil’ demeyin. pollution pı-LU-şın, ‘polüsyon’ diye Türkçe sesletmeyin. resources ri-ZORS-ız, tekil resource ri-ZORS. Yazım tuzakları: environment içinde n iki kez düşünülür (en-viroN-ment); pollution iki l alır. Anlam tuzağı: save hem ‘para/su/enerji tasarrufu’ hem ‘hayat kurtarmak’ olabilir; bağlam seçtirir. Save water tasarruftur, save the animals korumaktır. B1 öğrencisi bu ayrımı örnek cümleyle öğrenir, sözlük ezberiyle değil. Can-do burada da dilbilgiseldir: öğrenci kendi cümlesindeki the, sayılamaz isim ve edat hatasını öğretmen uyarınca düzeltebilir.
Örnek
Düzeltme alıştırması: Yanlış: There are many pollutions in my city. I make recycling every day. I like the nature. Doğru: There is a lot of pollution in my city. I recycle every day. I like nature. (Şehrimde çok kirlilik var. Her gün geri dönüşüm yaparım. Doğayı severim.) İkinci yanlış: We should protect environment. Doğru: We should protect the environment. Üçüncü yanlış: Do not throw rubbish the river. Doğru: Do not throw rubbish into the river. (Nehre çöp atmayın.)
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: pollution sayılabilen bir isimdir, ‘bir kirlilik / kirlilikler’ denir. Doğrusu: pollution sayılamaz. There is too much pollution denir; a pollution veya pollutions B1’de yanlış kabul edilir.
- Yanlış: Türkçedeki ‘geri dönüşüm yapmak’ İngilizcede make recycling olur. Doğrusu: Fiil doğrudan recycle’dır: We recycle paper. İsim cümlesi: Recycling helps the environment.
- Yanlış: nature ve environment aynıdır ve ikisi de her zaman the alır. Doğrusu: nature genel doğadır ve çoğu cümlede the’sizdir. the environment insanın yaşadığı çevredir ve genellikle the’lıdır.
- Yanlış: Geri dönüşüm tek başına kirliliği bitirir; başka bir şey yapmaya gerek yoktur. Doğrusu: B1 dilinde bile sıra reduce, reuse, sonra recycle’dır. Daha az kullanmak, geri dönüştürmekten önce gelir.
- Yanlış: save yalnızca ‘kurtarmak’ demektir; su ve elektrik için başka fiil gerekir. Doğrusu: save water ve save energy B1’de ‘tasarruf etmek’ anlamındadır. Bağlam fiilin anlamını seçer.
Bir adım ileri
Bir üst dil basamağında (B2) öğrenci yalnızca tarif etmez; kirlilik süreçlerini edilgen yapıyla anlatır: Plastic is recycled, Waste is collected. Tartışma uzar: yenilenebilir enerji, iklim, resmi şikâyet mektubu ve haberi özetleme devreye girer. Sözvarlığı soyutlaşır; neden-sonuç because of, as a result, although ile daha uzun paragraflara yayılır. B1’deki üç R ve should cümleleri, B2’de kanıtlı görüş ve karşı görüşün iskeleti olur.
Özet
B1’de çevre dili; kirlilik türlerini adlandırmak, geri dönüşümü adımlamak ve su, orman, enerji gibi kaynakları save ve protect ile korumayı önermek demektir. Her İngilizce sözcük ve cümle hedef dil etiketinde tutulur, telaffuz Türkçe harflerle desteklenir, Türkçeden gelen sayılamaz isim, the ve ‘make recycling’ hataları ayrıca düzeltilir. Can-do hedefi nettir: öğrenci kısa, bağlı, anlaşılır cümlelerle sorunu söyler, bir neden verir ve evde ya da okulda yapılabilecek bir eylem önerir.