Uygulama: Görsele göre konuşma ve kısa günlük yazma

Resme bakarak günlük rutin anlatmak

A2 düzeyinde can-do hedefi şudur: günlük alışkanlıklarını kısa ve doğru cümlelerle anlatabilmek. Dünya genelinde bu konu neredeyse her başlangıç kitabının ilk ünitelerindendir; çünkü herkesin bir günü vardır ve resimle anlatmak somuttur. Öğretmen bir sahne açar, sen kişiyi ve eylemi görürsün. Rutin için geniş zaman kullanırsın: özne + fiil. Temel kalıp I get up at seven o'clock. (ay get ap et sevn oklok — saat yedide kalkarım) şeklindedir. get up iki sözcüktür ve ‘kalkmak’ anlamındadır; araya başka sözcük sokma.

Sırayı ezberle, sonra kendi saatin ve kendi resminle değiştir. I wash my face. (ay vaş may feys — yüzümü yıkarım). I have breakfast. (ay hev brekfıst — kahvaltı yaparım). I go to school. (ay gou tu skul — okula giderim). I come home. (ay kam houm — eve gelirim). I do my homework. (ay du may houmvoerk — ödevimi yaparım). I watch TV. (ay vaç tivi — televizyon izlerim). I go to bed. (ay gou tu bed — yatarım). Türkçe kaynaklı sık karışıklık şudur: ‘okula gitmek’ için go to school denir, go school eksik kalır; ‘yatarım’ çoğu zaman go to bed olur, sleep (sliip) ise uyumak eylemidir. Resme bakınca önce kim, sonra ne, sonra saat sırasını tut.

Saat söylemek ve zamanı cümleye eklemek

Rutin cümlesi saatsiz eksik kalır. A2’de tam saat at seven o'clock (et sevn oklok — saat yedide), buçuk at half past seven (et haaf past sevn — yedi buçukta), çeyrek geçe at quarter past eight (et kuortır past eyt — sekizi çeyrek geçe), çeyrek kala at quarter to nine (et kuortır tu nayn — dokuza çeyrek kala) ile söylenir. Tam saatlerde o'clock (oklok) ekle; buçukta half past yeter. Öğretmen saati gösterince sen eylemi bağlarsın: saat + eylem tek cümlede durur.

Saatle gelen edat at (et) dir. I get up at seven o'clock. She has lunch at twelve o'clock. (şi hez lanç et tvelv oklok — o saat on ikide öğle yemeği yer). Üçüncü tekil kişide geniş zamanda fiile -s veya -es gelir: has, goes (gouz), watches (vaçiz). Soru kalıbı What time do you get up? (vat taym du yu get ap — saat kaçta kalkarsın?) şeklindedir; cevapta do tekrarlanmaz. Dünya sınıflarında duvar saati, karton saat ve ‘saat kaçta’ zinciri bu yüzden sık kullanılır: hem sayı hem edat hem fiil aynı anda çalışır.

Kendi gününe uygula. I go to school at eight o'clock. I come home at three o'clock. I go to bed at ten o'clock. Gece için at night (et nayt) istisnadır; burada in değil at vardır. Yanlış edat cümleyi A2’de hemen bozar; saati her zaman at ile bağla.

Günün bölümleri: sabah, öğleden sonra, akşam

Saatten sonra günün dilimini eklemek anlatımı netleştirir. A2 kalıpları şunlardır: in the morning (in dı morning — sabahleyin), in the afternoon (in dı aaftırnuun — öğleden sonra), in the evening (in dı iivning — akşamleyin), at night (et nayt — gece). Türkçe ‘sabahleyin’ için at the morning deme; doğrusu in the morning dir. Gün adı eklenince edat değişir: on Monday morning (on mandey morning — pazartesi sabahı). Resimdeki sahneyi önce dilime yerleştir, sonra eylemi söyle.

Kahvaltı çoğu zaman in the morning, ödev in the afternoon veya in the evening içindedir. I have breakfast in the morning. (ay hev brekfıst in dı morning). I do my homework in the evening. (ay du may houmvoerk in dı iivning). Sıklık sözcükleri A2’de kısa tutulur: always (olveyz — her zaman), usually (yuu-ju-ı-li — genellikle), sometimes (samtaymz — bazen), never (nevır — hiçbir zaman). Yerleri fiilden önce, be fiilinden sonradır: I usually get up at seven. She is always at home in the evening. (şi iz olveyz et houm in dı iivning). Sıklığı abartma; bir cümlede bir tane yeter.

Sık yanlış anlama şudur: dilim ile saati aynı edatla bağlamak. Saat at seven, dilim in the morning dur; ikisi yan yana gelebilir: I get up at seven o'clock in the morning. Resme bakınca önce ‘bu sabah mı?’ diye sor, sonra saati ekle. Böylece dinleyen hem zaman dilimini hem saati duyar.

Şu anda ne oluyor? Resimde şimdiki zaman

Rutin her gün olandır; resimde ‘şimdi’ gördüğün şey başka bir zamandır. A2’de şimdi için am / is / are + fiil + -ing kullanılır. She is making breakfast. (şi iz meyking brekfıst — o kahvaltı hazırlıyor). He is eating. (hi iz iiting — o yiyor). They are sitting at the table. (dey ar siting et dı teybıl — onlar masada oturuyor). İpucu sözcükler now (nau — şimdi) ve at the moment (et dı moumınt — şu anda) dir. Resim konuşması dünya sınavlarında da bu soru tipiyle gelir: What is she doing? (vat iz şi duing — o ne yapıyor?).

Kahvaltı sahnesinde iki fiili ayır. Her gün için I have breakfast at eight. (rutin, geniş zaman); resimde She is making breakfast now. (şu an). make breakfast (meyk brekfıst) hazırlamak, have breakfast yemektir; ikisini karıştırma. Olumsuz: He is not sleeping. (hi iz nat sliiping — o uyumuyor). Kısa cevap: Yes, he is. / No, he isn't. (izınt). Fiile -ing eklerken kısa ünlüden sonra harf çiftlenebilir: sit → sitting. make → making de sessiz e düşer. A2’de bu iki kural yeter; uzun istisna listesi gerekmez.

Sınıfta bak-söyle zinciri kur. Partnerin resmi gösterir, sen bir cümle söylersin, o onaylar. Is she making breakfast? (iz şi meyking brekfıst) — Yes, she is. Rutin cümlesini bu sahneye yapıştırma; ‘her gün’ resmi değil ‘şimdi’ resmidir. Bu ayrım A2’nin omurgasıdır ve sonraki sınıflarda geçmiş zaman gelince işini kolaylaştırır.

Kısa günlük yazmak

Konuşmadan sonra yazı gelir. A2 can-do hedefi: kısa bir günlükte gününü birkaç cümleyle yazabilmek. Başlıkta tarih ve Dear Diary (diır dayıri — sevgili günlük) olabilir; zorunlu değildir. Cümleler kısa olsun. Rutin için geniş zaman yeter. Birçok A2 kitabı günlüğü alışkanlık zamanıyla yazar: I get up. I go to school. ‘Bugün’ demek istersen Today I ... (tıdey ay — bugün ben) ile aynı geniş zamanı da kullanabilirsin; dünü anlatan past simple bir üst basamağın işidir.

Yazarken sıra sözcükleri A2’de yeter: then (den — sonra), after that (aftır det — ondan sonra). İskelet şudur: sabah — okul — öğleden sonra — akşam — yatış. I don't watch TV in the morning. (ay dount vaç tivi in dı morning — sabah televizyon izlemem). don't (dount) olumsuz rutindir; doesn't (dazınt) ise he / she / it içindir. Yazımda I her zaman büyük harf, cümle sonu nokta. Günlük özeldir; uzun cümle, zor bağlaç ve sözlükten bakılmış ağır sözcük arama. Resimdeki sahneyi bir veya iki cümleye indir, sonra kendi gerçek saatinle doldur.

Sık yapılan yazma hatası konuşmayı olduğu gibi, fiil çekimsiz kopyalamaktır. Konuşurken get up seven dersen anlaşılabilir; yazıda I get up at seven o'clock. olmalı. Öğretmen resim verdiyse önce üç cümle yaz, sonra beşe çıkar. Kontrol listesi: özne var mı, fiil doğru zamanda mı, saat at ile mi, dilim in the morning ile mi. Bu dört kontrol A2 günlüğünü taşır.

Konuşma ile yazıyı birleştirmek

Sınıfta iş sırası şöyledir: resme bak, saat ve dilimi seç, rutin mi şimdi mi ayır, önce konuş, sonra yaz. Dünya öğretiminde ‘her gün’ ile ‘şu an’ çifti A2’nin omurgasıdır; çünkü günlük hayat hem alışkanlık hem şimdi içerir. Tipik bir günü anlatmak, konuşarak öğrenme yaklaşımında uzun süredir ilk somut görevlerdendir: sözcükler görünür, zaman net, hata hemen ortaya çıkar. Partnerin sorar: What do you do in the morning? (vat du yu du in dı morning). Sen cevapla. Sonra başka bir resme bakıp What is he doing? de. İki zamanı aynı cümlede karıştırma.

Günlük hayatta aynı kalıplar mesajda da işe yarar. I am doing my homework now. (ay em duing may houmvoerk nau — şu an ödevimi yapıyorum). I usually go to bed at ten. Telaffuzda the için ‘dı’ A2’de yeter; usually sözcüğünü ‘yuu-ju-ı-li’ diye böl. breakfast ‘brekfıst’tir, yazıdaki ea’yi ‘ee’ diye okuma. Kısa cevapları ezberle: Yes, I do. No, I don't. Yes, she is. No, she isn't. Bu cevaplar konuşmayı hızlandırır ve sınavda puan kaybettirmez.

Kendi mini diyalogunu kur, sonra aynı içeriği günlüğe çevir. Konuşma ile yazı aynı iskeleti paylaşır; fark yalnızca I büyük harfi, nokta ve tam edatlardadır. Bitince yüksek sesle oku: kulağın yazıdaki eksiği yakalar. Bir sonraki adım dünü anlatmaktır; şimdilik her gün ve şu an yeter.