Ailemizin ve arkadaşlarımızın neleri olduğunu have got ve has got kalıplarıyla A1 düzeyinde kısa, doğru ve anlaşılır cümlelerle anlatabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Sahiplik fikri ve have got kalıbının yeri
Sahiplik, bir şeyin bize veya başka birine ait olduğunu bildirmektir. Türkçede bunu çoğu zaman var sözcüğüyle yaparız: Bir telefonum var. İngilizcede A1 düzeyinin en sık yolu have got ve üçüncü tekil kişi için has got kalıbıdır. Can-do hedefimiz şudur: Ailemdeki kişilerin ve yakın arkadaşlarımın neleri olduğunu kısa cümlelerle söyleyebilirim. Telaffuz ipucu: have got yaklaşık hev gat, has got yaklaşık hez gat diye okunur.
Dünyada bu yapı özellikle Britanya İngilizcesinin günlük konuşmasında çok canlıdır. Amerikan İngilizcesinde aynı anlamda çoğu zaman yalnız have duyulur. Türkiye'de ortaöğretim A1 dersleri have got öğretir çünkü dinleme metinleri, diyaloglar ve sınavlar bu kalıbı bekler. got sözcüğü eski elde etmek anlamından sahiplik anlamına kaymıştır; A1'de bunu hazır bir kalıp olarak öğrenmek yeterlidir. Sınıfta öğretmen önce resmi gösterir, nesneyi adlandırır, sonra cümleyi yüksek sesle tekrarlatır.
Örnek
Somut olay: Ayşe çantasına bakar ve der ki I have got a book. (Bir kitabım var.) Arkadaşı onu anlatırken She has got a book. (Onun bir kitabı var.) der.
Olumlu cümleler: kim have got, kim has got kullanır
Özne değişince yardımcı fiil de değişir. I, you, we ve they ile have got gelir. He, she ve it ile has got gelir. Kısaltmalar konuşmada çok yaygındır: I've got ayv gat, you've got yuv gat, we've got wiv gat, they've got theyv gat, he's got hiz gat, she's got şiz gat, it's got its gat. Nesneden önce A1'de a veya an unutulmaz: a car, an umbrella.
Piknikte bir aileyi düşünelim. Baba bir top getirmiştir, anne bir sepet, çocuklar bir kitap taşır. Cümleler şöyle kurulur. My father has got a ball. (Babamın bir topu var.) My mother has got a basket. (Annemin bir sepeti var.) The children have got a book. (Çocukların bir kitabı var.) We have got a picnic. (Bir pikniğimiz var.) Aynı kalıpla arkadaş için de konuşulur: My friend has got a dog. (Arkadaşımın bir köpeği var.) Aile sözcükleri A1'de sınırlı tutulur: mother, father, sister, brother, grandmother, grandfather, family, friend.
Örnek
Çözümlü örnek. Türkçe: Dedemin bir arabası var. Adımlar: özne my grandfather üçüncü tekildir, bu yüzden has got seçilir; nesne a car olur. Sonuç: My grandfather has got a car. (Dedemin bir arabası var.) İkinci örnek: Erkek kardeşlerimin bir kedisi var. Özne çoğul olduğu için My brothers have got a cat. (Erkek kardeşlerimin bir kedisi var.)
Olumsuz sahiplik: haven't got ve hasn't got
Bir şeyimiz yoksa olumsuz kurarız. have not got kısaltması haven't got hevınt gat, has not got kısaltması hasn't got hezınt gat biçimindedir. I haven't got a car. (Arabam yok.) She hasn't got a bike. (Onun bisikleti yok.) They haven't got a house. (Onların evi yok.) Olumsuzda da özne kuralı aynıdır: o, o kadın ve o şey için hasn't got, diğer özneler için haven't got.
Günlük hayatta yokluğu söylemek, varlığı söylemek kadar sık gerekir. Okulda I haven't got a pencil. (Kalemim yok.) demek yardım istemenin ilk adımıdır. Aile hakkında da kullanılır: I haven't got a sister. (Kız kardeşim yok.) He hasn't got a brother. (Onun erkek kardeşi yok.) Sık bir yanılgı, yok cümlesinden a ögesini çıkarmaktır; A1'de sayılabilen tekil nesnede a veya an durmaya devam eder. Resimdeki farklı eşyalar hem var hem yok cümlesi üretmek için uygundur.
Örnek
Somut olay: Can pikniğe top getirmemiştir. Arkadaşı sorunca Can der ki I haven't got a ball. (Topum yok.) Annesi için ise My mother hasn't got a hat. (Annemin şapkası yok.) denir.
Soru cümleleri ve kısa cevaplar
Soru kurarken have veya has başa gelir, got özneden sonra kalır. Have you got a sister? hev yu gat ı sistır (Kız kardeşin var mı?) Has he got a bike? hez hi gat ı bayk (Onun bisikleti var mı?) Have they got a dog? (Onların köpeği var mı?) Has she got a bag? (Onun çantası var mı?) A1'de önce evet hayır soruları yeterlidir. Can-do hedefi: Arkadaşıma ailesinde kimlerin ve nelerin olduğunu sorabilirim.
Kısa cevapta got kullanılmaz. Bu, Türkçe konuşan öğrencilerin en çok şaşırdığı noktadır. Yes, I have. (Evet, var.) No, I haven't. (Hayır, yok.) Yes, she has. (Evet, var.) No, he hasn't. (Hayır, yok.) Uzun cevap isterseniz Yes, I have. I have got a sister. denebilir. Öğretmen resimdeki aile eşyalarına bakarak sınıfa zincir soru sorar; her doğru kısa cevap bir sonraki öğrenciye geçer.
Örnek
Kısa diyalog. A: Have you got a grandmother? (Bir babaannen var mı?) B: Yes, I have. I have got a grandmother. (Evet, var. Bir babaannem var.) A: Has she got a garden? (Onun bahçesi var mı?) B: No, she hasn't. (Hayır, yok.)
Aile ve arkadaşlarla kısa diyaloglar
Aile ve arkadaş konuşması bu kalıbın doğal evidir. A1 sözcükleri sınırlı tutulur: mother (anne), father (baba), sister (kız kardeş), brother (erkek kardeş), grandmother (büyükanne), grandfather (büyükbaba), friend (arkadaş), family (aile). Eşya ve canlılar da basittir: a car, a bike, a dog, a cat, a house, a phone, a bag, a book. Bu listeyle onlarca doğru cümle kurulur. Dünyada konu çoğu zaman aile ağacı ve nesne kartlarıyla öğretilir.
Sınıfta çiftler halinde çalışmak en yaygın yoldur. Bir öğrenci sorar, diğeri gerçek ailesini anlatır. Yoksa olumsuz kullanılır; yalan söylemek gerekmez. Telaffuzu yüksek sesle tekrar etmek önemlidir çünkü have ve has Türkçedeki h sesinden biraz daha yumuşak çıkar. got sözcüğündeki t sesini A1'de net söylemek yeterlidir. Diyalog bitince öğrenci arkadaşının ailesini üçüncü tekil ile özetler: She has got a sister. She hasn't got a dog. (Onun bir kız kardeşi var. Onun köpeği yok.)
Örnek
Kısa diyalog. Ece: Have you got a brother? (Erkek kardeşin var mı?) Mert: Yes, I have. I have got a little brother. He has got a ball. (Evet, var. Küçük bir erkek kardeşim var. Onun bir topu var.) Ece: Have you got a dog? (Köpeğin var mı?) Mert: No, I haven't. But my friend has got a cat. (Hayır, yok. Ama arkadaşımın bir kedisi var.)
Türkçe kaynaklı sık hatalar ve telaffuz
Türkçe var cümlesi İngilizceye sözcüğü sözcüğüne çevrilmez. Arabam var cümlesini My car is. veya I am have got a car. diye kurmak yanlıştır. Doğru yol özne artı have got veya has got artı nesnedir: I have got a car. Bir başka hata, o ve o kadın için have got kullanmaktır: He have got a phone. yanlıştır, He has got a phone. doğrudur. Kısaltmalarda kesme işaretini unutmak da okumayı bozar.
Türkçede iyelik eki hem isimde hem var yapısında iş görür; İngilizcede A1'de önce have got ayrı durur. My father has got a car. ile sonraki basamaktaki 's iyelik eki aynı işi görmez. Birincisi babamın arabası var der. Ayrıca kısa cevapta Yes, I have got. demeyin; Yes, I have. deyin. Telaffuz alıştırması: I've got ayv gat, he's got hiz gat, haven't got hevınt gat, hasn't got hezınt gat, Have you got hev yu gat. Her cümleyi önce yavaş, sonra doğal hızda üç kez söyleyin.
Örnek
Düzeltme örneği. Yanlış: She have got a bag. Doğru: She has got a bag. (Onun bir çantası var.) Yanlış kısa cevap: Have you got a cat? ardından Yes, I have got. Doğru kısa cevap: Yes, I have. (Evet, var.)
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: He have got a car. veya She have got a bag. demek Doğrusu: Üçüncü tekil özne he, she, it ile her zaman has got kullanılır: He has got a car. (Onun bir arabası var.)
- Yanlış: I have got car. diye a veya an koymamak Doğrusu: A1'de sayılabilen tekil nesneden önce a veya an gerekir: I have got a car. (Bir arabam var.)
- Yanlış: Soru sonrası kısa cevapta Yes, I have got. demek Doğrusu: Kısa cevapta got yoktur: Yes, I have. / No, I haven't. / Yes, she has. / No, he hasn't.
- Yanlış: I am have got a sister. veya My car is. diye Türkçe var cümlesini bire bir çevirmek Doğrusu: Sahiplik için be kullanılmaz. Doğru kalıp özne + have got / has got + nesnedir: I have got a sister. (Bir kız kardeşim var.)
- Yanlış: My father car has got. diye sözcük sırasını Türkçeye göre dizmek Doğrusu: İngilizce sıra sabittir: özne, sonra have got veya has got, sonra nesne. My father has got a car. (Babamın bir arabası var.)
Bir adım ileri
Bir sonraki adımda iyelik eki ve whose sorusu gelir. A2'de have got ile some / any ve çoğul nesneler birleşir: I have got some books. Ayrıca have fiilinin kahvaltı etmek gibi başka anlamları öğretilir. Amerikan have ile Britanya have got farkı bilinçli hale gelir. Soru ve olumsuzda do / does ile kurulan have yapısı da A2 kapısını açar.
Özet
A1'de sahiplik have got ve has got ile anlatılır; özne üçüncü tekilse has got seçilir. Olumlu, olumsuz ve soru biçimlerini aile ve arkadaş sözcükleriyle kullanırız. Kısa cevapta got yoktur; a / an ve doğru sözcük sırası unutulmaz.