A2 öğrencisi Kiril harfleriyle yazılmış bir sefer tarifesini okuyup yavaş bir istasyon duyurusunu dinleyerek trenin veya otobüsün nereden, nereye ve saat kaçta kalktığını anlayabilir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Can-do: Sefer tarifesinin ne işe yaradığını anlarım
CEFR A2 can-do hedefiniz şudur: Basit seyahat bilgilerini, özellikle sefer saatlerini okuyarak ve yavaş söylenen bir duyuruyu dinleyerek anlayabilirim. Rusçada sefer tarifesinin adı расписание (raspisaniye) sözcüğüdür. Aynı sözcük tren, otobüs, uçak ve hatta okul ders programı için kullanılır. Dünyada tarifeler neredeyse her ülkede tablo biçimindedir; Rusya ve komşu ülkelerde panolar Kiril alfabesiyle yazılır. Saatler çoğu zaman 24 saat düzenindedir, yani öğleden sonra üç için 15:00 görürsünüz. A1 ünitesinde öğrendiğiniz Kiril okuma kuralları burada gerçek bir işe yarar: harfleri seslendirir, kısa sözcükleri ve sayıları tanırsınız.
Günlük hayatta tarifeyle üç yerde karşılaşırsınız: istasyonun büyük panosunda, gişedeki kâğıtta ve telefon ekranında. Büyük fikir üç sorudur. Откуда? (Atkuda?) Nereden? Куда? (Kuda?) Nereye? Во сколько? (Va skolka?) Saat kaçta? Telaffuz ipucu: вокзал (vakzal) sözcüğünde yazılı o harfi vurgusuz olduğu için a ya yakın çıkar; vokzal demeyin, vakzal deyin. расписание (raspisaniye) sözcüğünde vurgu üçüncü hecededir: ras-pi-SA-ni-ye. Ş sesi yoktur, s vardır. Panodaki büyük ekrana günlük dilde табло (tablo) denir.
Örnek
Somut bir pano satırı: Поезд номер 5 Москва — Казань. Отправление 19:00. Путь 3. (Poyizd nomer pyat Maskva — Kazan. Atpravleniye devyatnatsat nol-nol. Put tri.) Türkçesi: 5 numaralı Moskova-Kazan treni. Kalkış 19:00. 3. yol. Okuma sırası her zaman aynıdır: önce sefer numarası, sonra güzergâh, sonra saat, en sonda peron veya yol. Öğrenci 19:00 yazısını on dokuz sıfır sıfır diye seslendirir; öğleden sonra yedi diye çevirmek ayrı bir adımdır.
Can-do: Tarifede geçen temel sözcükleri ve kalıpları kullanırım
Basılı bir Rusça tarifede sütun başlıkları kısa ve tekrarlıdır; A2 söz varlığı bu başlıkları karşılar. поезд (poyizd) tren, электричка (elektriçka) banliyö treni, автобус (aftobus) otobüs, вокзал (vakzal) gar binası, станция (stantsiya) durak veya istasyon, отправление (atpravleniye) kalkış, прибытие (pribitiye) varış, платформа (platforma) peron, путь (put) yol veya hat, билет (bilyet) bilet, касса (kassa) gişe. Sıklık sözcükleri de A2 içindedir: ежедневно (yejednevna) her gün, по будням (pa budnyam) hafta içi, по выходным (pa vıhadnım) hafta sonu, сегодня (sevodnya) bugün, завтра (zaftra) yarın. Telaffuz ipucu: прибытие (pribitiye) sözcüğünde vurgu i hecesindedir; pı-ri-Bİ-ti-ye gibi düşünün. электричка (elektriçka) sözcüğünde ç yumuşaktır, k sert kalır.
İki kalıp tarifenin kapısını açar. Saat sormak için Во сколько отправляется поезд? (Va skolka atpravlyayetsa poyizd?) Tren saat kaçta kalkıyor? Cevap kalıbı: Поезд отправляется в десять часов. (Poyizd atpravlyayetsa v dyesit çasof.) Tren saat onda kalkıyor. Varış için fiil değişir: Поезд прибывает в пятнадцать тридцать. (Poyizd pribivayet v pitnatsat tritsat.) Tren 15:30 da varıyor. Peron sormak: С какой платформы? (S kakoy platformı?) Hangi perondan? Cevap: С третьей платформы. (S tretyey platformı.) Üçüncü perondan. Türkçede saat kaçta derken kaç sözcüğünü kullanırsınız; Rusçada bu işi во сколько (va skolka) görür. Который час? (Katorıy ças?) ise şimdi saat kaç sorusudur, tarife sorusu değildir.
Örnek
Öğrenci elindeki tabloya bakar ve şu satırı çözer. Sütunlar: numara, güzergâh, kalkış, varış, not. Satır: 12 Тула ежедневно 08:15 11:40 (dvenatsat Tula yejednevna vosim pyatnatsat adinnatsat sorak) Anlam: 12 numaralı Tula seferi her gün 08:15 te kalkar, 11:40 ta varır. Çözüm adımları düz metinle şöyledir. 1) 12 yi sayı olarak oku. 2) Tula yı varış yeri say. 3) ежедневно (yejednevna) sözcüğünü her gün diye çevir. 4) 08:15 i sabah sekizi on beş geçe diye düşün. 5) 11:40 ı varış saati diye ayır. Böylece tek satır beş bilgi verir.
Can-do: Kalkış panosundaki tabloyu satır satır okurum
İstasyon panosu bir hikâye kitabı değil, bir listedir. Gözünüz soldan sağa ve yukarıdan aşağı tarar. Tipik sıra şudur: sefer numarası, güzergâh, kalkış saati, yol veya peron, bazen varış saati ve kısa bir not. Not olarak ежедневно (yejednevna) her gün, кроме воскресенья (kromye vaskresenya) pazar hariç gibi A2 ifadeleri çıkar. 24 saat düzenini Türkçe 12 saat alışkanlığıyla karıştırmayın: 13:00 öğleden sonra bir, 21:45 akşam dokuzu kırk beş geçedir. Rusça sesli okumada saatler çoğu zaman sayı adıyla söylenir: в девять часов (v devyat çasof) saat dokuzda, в девять тридцать (v devyat tritsat) dokuzu otuz geçe. Telaffuz ipucu: часов (çasof) sözcüğünde v harfi söz sonunda f gibi çıkar.
Somut bir olay düşünün. Siz ortaöğretim öğrencisisiniz, sınıf gezisi için garadasınız. Panoda şunu görürsünüz: Поезд 7 Владимир. Отправление 14:20. Путь 4. Прибытие 17:05. (Poyizd sem Vladimir. Atpravleniye çitırnatsat dvatsat. Put çitiri. Pribitiye simnatsat pyat.) Türkçesi: 7 numaralı Vladimir treni. Kalkış 14:20. 4. yol. Varış 17:05. Sizin işiniz üç kutuyu doldurmaktır. Kalkış öğleden sonra ikiyi yirmi geçe, peron dört, varış akşam beşe beş geçe. путь (put) ile платформа (platforma) panoda yan yana durabilir; büyük garlarda yol numarası trenin durduğu rayı, peron ise yolcunun beklediği kenarı gösterir. A2 de ikisini karıştırmadan okumak yeter; ayrıntılı gar planı bir üst düzeyin işidir. Tarihçe notu olarak şunu bilin: demiryolu çizelgeleri on dokuzuncu yüzyılda trenlerin düzenli işlemesiyle bütün Avrupa da yaygınlaştı; bugünkü dijital panolar aynı sütun fikrini ekrana taşır.
Örnek
Çözümlü okuma. Pano satırı: Автобус 3 Калуга по будням 06:50 путь 1 (Aftobus tri Kaluga pa budnyam şes pyatdesyat put adin) Soru 1: Bu sefer pazar günü var mı? Cevap: Hayır, çünkü по будням (pa budnyam) hafta içi demektir. Soru 2: Saat kaçta kalkıyor? Cevap: 06:50, sabah altıyı elli geçe. Soru 3: Nereden bineceksiniz? Cevap: 1. yol. Öğrenci her kutuyu ayrı okur, bütün satırı bir cümle gibi yutmaz.
Can-do: Yavaş istasyon duyurusunu dinler ve kısa soru sorarım
Yazılı tarife göz içindir; duyuru kulak içindir. A2 dinleme can-do su şudur: Yavaş, net ve tekrarlı bir anonsu dinleyerek sefer numarası, saat ve peronu yakalarım. Anonslar sık sık aynı kapı cümlesiyle başlar: Уважаемые пассажиры! (Uvajayemiye passajirı!) Sayın yolcular! veya kısa Внимание! (Vnimaniye!) Dikkat! Sonra numara, güzergâh, saat ve peron gelir. Telaffuz ipucu: внимание (vnimaniye) sözcüğünde vn birleşik okunur, araya i sokmayın. пассажиры (passajirı) sözcüğünde çift s vardır ama tek s gibi duyulur; vurgu i hecesindedir. Kondüktörle konuşurken nazik kapı her zaman aynıdır: Скажите, пожалуйста... (Skajiti, pajalusta...) Söyler misiniz, lütfen...
Kısa diyalog hedef dilde, hemen ardından Türkçesiyle verilir. Yolcu: Здравствуйте! Скажите, пожалуйста, во сколько поезд в Тулу? (Zdrastvuytye! Skajiti, pajalusta, va skolka poyizd v Tulu?) Merhaba! Lütfen söyler misiniz, Tula treni saat kaçta? Görevli: Поезд в Тулу отправляется в 14:20 с четвёртой платформы. (Poyizd v Tulu atpravlyayetsa v çitırnatsat dvatsat s çitvyortoy platformı.) Tula treni 14:20 de dördüncü perondan kalkıyor. Yolcu: Спасибо! А это ежедневно? (Spasiba! A eta yejednevna?) Teşekkürler! Bu her gün mü? Görevli: Да, ежедневно, кроме воскресенья. (Da, yejednevna, kromye vaskresenya.) Evet, her gün, pazar hariç. Bu diyalog A2 sınırını aşmaz: şimdiki zaman, basit soru, sayı ve dört yönelme kalıbı. Dinlerken kalemle üç kutu çizin: saat, peron, gün. Anlaşılmazsa A2 için meşru bir cümle vardır: Повторите, пожалуйста, медленнее. (Patvariti, pajalusta, medlinneye.) Lütfen daha yavaş tekrar edin.
Örnek
Dinleme metni ve çözüm. Anons: Внимание! Поезд номер пять Москва — Тверь отправляется в девять часов пятнадцать минут с первой платформы. (Vnimaniye! Poyizd nomer pyat Maskva — Tver atpravlyayetsa v devyat çasof pitnatsat minut s pyervoy platformı.) Türkçesi: Dikkat! 5 numaralı Moskova-Tver treni saat 9:15 te birinci perondan kalkıyor. Çözüm: numara 5, güzergâh Tver, saat 09:15, peron 1. Öğrenci önce номер (nomer) den sonraki sayıyı, sonra отправляется в (atpravlyayetsa v) kalıbından sonraki saati, en sonda с ... платформы (s ... platformı) ifadesindeki sıra sayısını yazar.
Can-do: Telefondaki basit tarife ekranını da aynı gözle okurum
Kâğıt tarife dururken ekran tarife hareket eder; sütunlar ise aynıdır. Birçok ülkede yolcu artık duvar panosundan önce telefonuna bakar. Rusça arayüzlerde yine расписание (raspisaniye), отправление (atpravleniye), прибытие (pribitiye) ve платформа (platforma) görürsünüz. A2 öğrencisi uygulamanın bütün menüsünü çözmek zorunda değildir; üç kutuyu tanıması yeter. Ekranda yeşil veya koyu bir saat kalkışı, ikinci bir saat varışı gösterir. Güzergâh iki yer adı ve bir ok veya tire ile yazılır: Москва — Нижний Новгород (Maskva — Nijniy Novgarat). Telaffuz ipucu: Нижний (Nijniy) sözcüğünde j sesi Türkçedeki j ye yakındır; Novgorod da o lar a ya kayabilir, nov-GA-rat gibi duyulur.
Dijital tarife kâğıttan iki bakımdan farklıdır. Birincisi, seferler çoğu zaman şimdiye en yakın saatten başlar; bütün günü görmek için ekranı kaydırırsınız. İkincisi, küçük simgeler A2 sözcüklerinin yerini tutabilir: bir tren ikonu поезд (poyizd), bir otobüs ikonu автобус (aftobus) demektir. Yine de simgeye güvenmeden yazılı sözcüğü okuyun. Somut olay: Otel odasında yarınki kalkışı kontrol ediyorsunuz. Ekran: Завтра. Поезд 8. Отправление 07:40. Прибытие 10:10. (Zaftra. Poyizd vosim. Atpravleniye sem sorak. Pribitiye dyesit desit.) Yarın. 8 numaralı tren. Kalkış 07:40. Varış 10:10. Sizin cümleniz: Поезд отправляется завтра утром. (Poyizd atpravlyayetsa zaftra utram.) Tren yarın sabah kalkıyor. Böylece ekran, pano ve ağız aynı A2 iskeletini paylaşır.
Örnek
Ekran okuma alıştırması. Görünen satırlar: 1) сегодня 15:10 путь 2 (sevodnya pyatnatsat desit put dva) 2) сегодня 18:45 путь 5 (sevodnya vasimnatsat sorak pyat put pyat) Soru: Akşam yediden önce kalkan son sefer hangisi? Çözüm: 15:10 seferi 18:45 ten önce durur ve 19:00 den de öncedir; cevap birinci satırdır. Öğrenci 24 saat sayılarını küçükten büyüğe dizer, Türkçe akşam sözcüğüne aldanmaz.
Türkçe konuşanların tarifede sık yaptığı dil hataları
Türkçeden Rusçaya geçerken tarife dilinde birkaç tuzak tekrarlanır. Birinci tuzak saat sormaktır. Türkçe saat kaçta hem şimdiki saati hem kalkış saatini sorabilir. Rusçada tarife için Во сколько? (Va skolka?) kullanılır; Который час? (Katorıy ças?) şimdi saat kaç demektir. İkinci tuzak edattır. Türkçe saat onda derken ek kullanırsınız; Rusçada zamanın önüne в (v) gelir: в девять часов (v devyat çasof). Öğrenci sık sık edatı düşürür ve отправляется девять часов gibi eksik bir dizi üretir. Doğrusu отправляется в девять часов (atpravlyayetsa v devyat çasof) biçimidir. Üçüncü tuzak peron edatıdır. Binilen yer için с платформы (s platformı) denir; в платформе yanlış bir kopyadır çünkü Türkçe peronda içindeki de aklınıza gelir.
Dördüncü tuzak 12 saat okuma alışkanlığıdır. Panoda 16:00 görüp saat dört demek yanlıştır; önce on altı diye okuyun, sonra öğleden sonra dört diye çevirin. Beşinci tuzak отправление (atpravleniye) ile прибытие (pribitiye) sözcüklerini benzer görünümlü diye karıştırmaktır. İkisi de -ие ile biter ama biri kalkış, öbürü varıştır; sütun başlığını atlamak treni ters yönde bekletir. Altıncı tuzak nazik kapıyı unutmaktır. Gişede veya platformda yalın Во сколько поезд? (Va skolka poyizd?) kaba kaçabilir. A2 için yeterli nezaket Скажите, пожалуйста (skajiti, pajalusta) kalıbıdır. Telaffuz ipucu: пожалуйста (pajalusta) sözcüğünde l yumuşak, u kısa ve vurgu a hecesindedir; pa-JA-lus-ta. Bu bölümü bir kontrol listesi gibi kullanın: soru kalıbı, edat, 24 saat, sütun adı, nezaket.
Örnek
Yanlış ve doğru yan yana. Yanlış: Который час поезд в Казань? Doğru: Во сколько отправляется поезд в Казань? (Va skolka atpravlyayetsa poyizd v Kazan?) Yanlış: edatsız Поезд отправляется десять часов. Doğru: Поезд отправляется в десять часов. (Poyizd atpravlyayetsa v dyesit çasof.) Yanlış: в третьей платформе. Doğru: с третьей платформы (s tretyey platformı) veya bekleme yeri için на третьей платформе (na tretyey platformye). Kısa kural: kalkış yönü s artı -ы/-и, durma yeri na artı -е.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Расписание yalnızca uzun yol trenine aittir. Doğrusu: Aynı sözcük otobüs, banliyö treni, uçak, feribot ve okul ders programı için de kullanılır. Sütun fikri değişmez.
- Yanlış: Во сколько ile который час aynı sorudur. Doğrusu: Во сколько kalkış veya varış saatini sorar. Который час şimdi saatin kaç olduğunu sorar. Tarifede birincisini kullanın.
- Yanlış: Panodaki 18:00 Türkçedeki akşam altıdır, on sekiz diye okunmaz. Doğrusu: Önce 24 saat düzenini sayı olarak okuyun, sonra dilerseniz akşam altıya çevirin. Karışık çeviri sütunu kaybettirir.
- Yanlış: Платформа ile путь aynı şeydir, hangisini söylesem olur. Doğrusu: Büyük garlarda путь ray veya yol numarasını, платформа yolcunun beklediği kenarı gösterir. Panoda yazılan sözcüğü tekrar edin.
- Yanlış: Отправление ve прибытие benzer yazıldığı için ikisi de hareket saatidir. Doğrusu: Отправление kalkış, прибытие varıştır. Ters sütunu okumak sizi yanlış trene veya yanlış bekleme salonuna götürür.
Bir adım ileri
Bir sonraki basamakta, kabaca B1 can-do düzeyinde, tarife okumak yetmez; gecikme, iptal ve aktarma da anlaşılır. Поезд опаздывает (Poyizd apazdıvayet) tren gecikiyor, задержка (zaderjka) gecikme gibi sözcükler ve daha uzun anonslar gelir. Öğrenci gişede yer seçer, iade sorar, iki seferi karşılaştırır ve kısa bir şikâyet cümlesi kurar. Bağ-fiil ve uzun sıfat tamlamaları henüz zorunlu değildir ama dinleme metinleri A2 dekinden hızlı ve kalabalık olur. Bu ünitedeki üç kutu becerisi o kapının eşiğidir.
Özet
A2 de sefer tarifesi üç soruya indirgenir: nereden, nereye, ne zaman. Kiril panosu, basılı tablo, telefon ekranı ve yavaş anons aynı sözcükleri tekrar eder; расписание (raspisaniye), отправление (atpravleniye), прибытие (pribitiye) ve платформа (platforma) bu iskeletin dört direğidir. Türkçeden gelen saat, edat ve sütun tuzaklarını ayıklayan öğrenci garada bağımsızca kısa bir diyalog kurabilir.