Rusça bir reçete notunu okurken ilaç adı, kullanım zamanı, miktar ve özel uyarıları ayırt ederek eczacıyla temel sağlık iletişimi kurabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Reçete notunun temel bölümlerini tanıma
Rusçada reçete için рецепт (retsept) sözcüğü kullanılır. Bir reçete notunda genellikle ilaç adı, doz bilgisi, kullanım sıklığı ve bazen tedavi süresi bulunur. Eczanede sık duyabileceğimiz temel sözcükler лекарство (lekárstvo) ilaç, таблетки (tabletki) tabletler, сироп (sirap) şurup ve мазь (maz) merhemdir.
Kullanım bilgisi çoğu zaman kısa ve emir biçimine yakın ifadelerle yazılır. Принимать после еды (prinimat posle yedy) yemekten sonra almak, принимать до еды (prinimat do yedy) yemekten önce almak demektir. Запивать водой (zapivat vadóy) suyla içmek, не жевать (ne jevat) çiğnememek anlamına gelir.
Bir notu okurken önce ilaç adını, sonra miktarı ve kullanım zamanını ayırmak yararlıdır. Örneğin по одной таблетке два раза в день (pa adnoy tabletke dva raza v den) ifadesi günde iki kez bir tablet demektir. Buradaki одной (adnoy) sözcüğü bir, два раза (dva raza) iki kez ve в день (v den) günde anlamını taşır.
Örnek
Örnek not: Парацетамол. По одной таблетке два раза в день после еды. (Paratsetamol. Pa adnoy tabletke dva raza v den posle yedy.) Çözüm: İlaç adı parasetamoldür; her kullanımda bir tablet alınır; günde iki kez ve yemekten sonra kullanılır. Bu, gerçek bir kişiye kullanım önerisi değildir; yalnızca dil çalışmasıdır.
2. Zaman, sıklık ve miktar ifadelerini okuma
Reçete notlarında zaman bildiren ifadeler çok önemlidir. утром (utram) sabah, днём (dnyom) gündüz, вечером (veçeram) akşam ve ночью (noçyu) gece demektir. Каждые восемь часов (kajdıye vosem çasov) her sekiz saatte bir, перед сном (pered snom) yatmadan önce anlamına gelir.
Miktar için одна таблетка (adná tabletka) bir tablet, две таблетки (dve tabletki) iki tablet ve половина таблетки (palavína tabletki) yarım tablet ifadeleri kullanılabilir. Sıvı ilaçlarda чайная ложка (çaynaya lojka) çay kaşığı ve столовая ложка (stolovaya lojka) yemek kaşığı ifadeleri görülebilir. Ölçü konusunda tahmin yürütmek yerine eczacıdan açıklama istemek daha güvenlidir.
Dinleme sırasında bazı sözcükler hızlı söylenebilir. Bu nedenle sayılara ve zaman sözcüklerine özellikle dikkat ederiz. Anlamadığımızda Повторите, пожалуйста. (Pavtarite, pajalusta.) Lütfen tekrar edin veya Говорите медленнее, пожалуйста. (Gavarite medlenneye, pajalusta.) Lütfen daha yavaş konuşun diyebiliriz.
Örnek
Eczacı: Принимайте по две таблетки утром и вечером. (Prinimayte pa dve tabletki utrom i veçeram.) Hasta: Две таблетки утром и две вечером? (Dve tabletki utrom i dve veçeram?) Türkçesi: Eczacı sabah ve akşam ikişer tablet alınmasını söyler. Hasta, duyduğu bilgiyi tekrar ederek kontrol eder. Bu tekrar etme yöntemi, dinleme sırasında yanlış anlamayı azaltır.
3. Eczanede reçete hakkında soru sorma
Eczanede basit ve açık sorular kullanabiliriz. Как принимать это лекарство? (Kak prinimat eta lekarstvo?) Bu ilaç nasıl kullanılmalı? demektir. Сколько раз в день? (Skolka raz v den?) Günde kaç kez? ve До еды или после еды? (Do yedy ili posle yedy?) Yemekten önce mi, sonra mı? anlamına gelir.
Bir ilacın bulunup bulunmadığını sormak için У вас есть это лекарство? (U vas yest eta lekarstvo?) Bu ilaç sizde var mı? denebilir. Reçeteyi göstermek için Вот рецепт. (Vot retsept.) İşte reçete veya Вот назначение врача. (Vot naznaçeniye vraça.) İşte doktorun yazdığı kullanım bilgisi denebilir. врач (vraç) doktor, назначение (naznaçeniye) ise doktorun önerisi ya da kullanım talimatı anlamında kullanılır.
Olumsuzluk bildiren не (ne) sözcüğüne dikkat etmeliyiz. Не принимать натощак (ne prinimat nataşşak) aç karnına almayın demektir. натощак (nataşşak) aç karnına anlamına gelir. Küçük bir не (ne) sözcüğünü kaçırmak, talimatın anlamını tamamen değiştirebilir.
Örnek
Kısa diyalog: Eczacı: Как принимать это лекарство? (Kak prinimat eta lekarstvo?) Hasta: После еды? (Posle yedy?) Eczacı: Да, после еды, два раза в день. (Da, posle yedy, dva raza v den.) Türkçesi: Hasta ilacın yemekten sonra mı alınacağını sorar; eczacı evet, yemekten sonra ve günde iki kez diye cevap verir. Öğrenci bu diyalogda soru, zaman ve sıklık ifadelerini ayırt edebilir.
4. Reçeteyi dinlerken bilgiyi doğrulama
Eczacı reçeteyi bilgisayarda veya barkod okuyucuda kontrol ederken birkaç kısa cümle kurabilir. Подождите, пожалуйста. (Padojdit, pajalusta.) Lütfen bekleyin, Сейчас проверю. (Seyças proveryu.) Şimdi kontrol edeceğim ve Всё готово. (Vsyo gatóva.) Her şey hazır demektir. Bu ifadeler, eczanede bekleme ve işlem sürecini anlamamıza yardım eder.
Dinleme çalışmasında her sözcüğü aynı anda anlamaya çalışmak yerine anahtar bilgileri seçmek daha kolaydır. İlaç adı, sayı, утром (utram) sabah, вечером (veçeram) akşam, после еды (posle yedy) yemekten sonra ve пять дней (pyat dney) beş gün gibi bölümlere dikkat ederiz. Ardından duyduğumuzu kısa bir cümleyle doğrularız.
Doğrulama için Правильно? (Pravilna?) Doğru mu? veya Я должен принимать это пять дней? (Ya doljen prinimat eta pyat dney?) Bunu beş gün mü kullanmalıyım? denebilir. Konuşan kişi hızlıysa, duyulan bilgiyi tekrar etmek hem iletişimi kolaylaştırır hem de ciddi bir yanlış anlamayı önleyebilir.
Örnek
Dinleme metni: Принимайте сироп по одной ложке три раза в день в течение пяти дней. (Prinimayte sirap pa adnoy lojke tri raza v den v teçeniye pyati dney.) Çözüm: İlaç şuruptur; her seferinde bir kaşık alınır; günde üç kez kullanılır; süre beş gündür. в течение пяти дней (v teçeniye pyati dney) beş gün boyunca demektir.
5. İlaç kutusunu ve reçete notunu birlikte anlama
Eczacı ilaç kutusunu gösterirken reçetedeki adla kutudaki adın aynı olup olmadığını kontrol edebilir. Kutuda название (nazvaniye) ad, доза (doza) doz, срок годности (srok godnosti) son kullanma tarihi ve способ применения (sposob primeneniya) kullanım şekli gibi bilgiler bulunabilir. A2 düzeyinde amaç, bu bilgilerin hepsini ayrıntılı biçimde yorumlamak değil, temel anlamlarını tanıyabilmektir.
Kutudaki yazı reçete notundan farklı görünürse hemen karar vermemeliyiz. Это то же лекарство? (Eta to je lekarstvo?) Bu aynı ilaç mı? ve Можно заменить? (Mojna zamenit?) Değiştirilebilir mi? diye sorabiliriz. İlaç değişikliği yalnızca yetkili sağlık çalışanının açıklamasıyla yapılmalıdır.
Sağlık iletişiminde dil bilgisi kadar dikkatli dinleme de önemlidir. Bir sözcüğü anlamadığımızda tahmin etmek yerine Я не понимаю. Объясните, пожалуйста. (Ya ne panimayu. Obyasnite, pajalusta.) Anlamıyorum. Lütfen açıklayın diyebiliriz. Bu cümleler, güvenli ve saygılı bir iletişim kurmamıza yardım eder.
Örnek
Somut olay: Hasta reçetede таблетки (tabletki) yazdığını, eczacının ise kutuyu gösterdiğini görür. Hasta Это таблетки? (Eta tabletki?) Bu tablet mi? diye sorar. Eczacı Да, это таблетки. Принимайте после еды. (Da, eta tabletki. Prinimayte posle yedy.) Evet, bu tablet. Yemekten sonra alın der. Öğrenci burada ilaç türünü ve temel kullanım zamanını kontrol eder.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Rusçada reçete için yalnızca doktorun yazdığı uzun ve resmî belge anlaşılır. Doğrusu: Günlük konuşmada рецепт (retsept) reçete demektir; kısa bir reçete notu veya elektronik reçete bilgisi için de kullanılabilir. Belgenin biçimi değişse de temel amaç ilaç ve kullanım bilgisini iletmektir.
- Yanlış: После еды (posle yedy) ifadesi ilacı yemekten hemen önce almak demektir. Doğrusu: После еды (posle yedy) yemekten sonra, до еды (do yedy) ise yemekten önce anlamına gelir. Bu iki ifadeyi karıştırmamak gerekir.
- Yanlış: Bir reçete notunu anlayınca ilaç dozu kişiye göre değiştirilebilir. Doğrusu: Dil çalışması yalnızca anlamayı hedefler; doz veya kullanım süresi değiştirilmez. Şüphe varsa doktora ya da eczacıya sorulmalıdır.
- Yanlış: три раза в день (tri raza v den) ifadesi üç tablet almak demektir. Doğrusu: Bu ifade günde üç kez anlamına gelir; kaç tablet alınacağı ayrıca belirtilmelidir. Sıklık ile miktar aynı şey değildir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta reçete ve eczane iletişimi, doktorla daha ayrıntılı konuşma ve sağlık geçmişini anlatma konularına genişleyebilir. Öğrenciler alerji, ağrı, ateş ve yan etki gibi temel sağlık sözcüklerini cümle içinde kullanabilir. Ayrıca prospektüsün ana fikrini bulma, uyarı bildiren cümleleri ayırt etme ve eczacının daha uzun açıklamalarını dinleme çalışmaları yapılabilir. Bunun yanında resmî ve günlük konuşma arasındaki farklar incelenerek daha uygun soru kalıpları seçilebilir.
Özet
Reçete notu okurken ilaç adı, miktar, sıklık, zaman ve süre bilgilerini ayrı ayrı belirleriz. Eczanede Как принимать это лекарство? (Kak prinimat eta lekarstvo?) ve Повторите, пожалуйста. (Pavtarite, pajalusta.) gibi kalıplarla soru sorup duyduğumuzu doğrulayabiliriz. Rusça sağlık iletişiminde anlamadığımız noktaları tahmin etmek yerine eczacıdan veya doktordan açıklama istemek en güvenli yaklaşımdır.