Rusçada şimdiki zamanda bir eylemin şu anda yapıldığını ya da düzenli olarak tekrarlandığını anlatmak için fiilin kişiye ve sayıya göre değişen biçimini kullanırız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Şimdiki zamanın anlamı ve kişi ekleri
Rusçada şimdiki zaman, konuşma anında devam eden eylemi anlatır. Aynı zaman, alışkanlıkları ve düzenli yapılan işleri anlatmak için de kullanılabilir. Örneğin Я читаю. (Ya çitayu) cümlesi bağlama göre “Okuyorum” veya “Okurum” anlamına gelebilir.
I. çekimde sık görülen fiillerin sonları şöyledir: я için -ю veya -у, ты için -ешь, он ve она için -ет, мы için -ем, вы için -ете, они için -ют veya -ут. читать (çitat) fiili “okumak” demektir. Bu fiilin çekiminde gövde чита- (çita-) olarak kalır ve kişi sonları eklenir.
Örnek
Çözüm: “Ben okuyorum.” cümlesinde kişi “ben” olduğu için я (ya) kullanılır. читать (çitat) fiiline I. kişi tekil sonu eklenir: я читаю. (Ya çitayu) “Ben okuyorum.”
I. çekim modeli: okumak ve yazmak
I. çekimi göstermek için en kullanışlı fiillerden biri читать (çitat) “okumak” fiilidir. Çekimi şöyledir: я читаю (ya çitayu), ты читаешь (tı çitayeş), он читает (on çitayet), мы читаем (mı çitayem), вы читаете (vı çitayete), они читают (ani çitayut). Burada kişi zamiri açıkça yazıldığı için kimin okuduğunu kolayca anlarız.
“Yazmak” anlamındaki писать (pisat) fiili de günlük rutinlerde çok kullanılır. Ancak çekimde gövde değişir: я пишу (ya pişu), ты пишешь (tı pişeş), он пишет (on pişet). Bu nedenle yalnızca mastarın sonuna ek getirmek yeterli değildir; fiilin çekimli biçimini öğrenmek gerekir.
Örnek
Somut örnek: Öğrenci Rusça gazete okuyorsa ve kendi adına konuşuyorsa Я читаю газету. (Ya çitayu gazetu) denir. Öğrenci yazı yazıyorsa Я пишу. (Ya pişu) denir. Газета (gazeta) “gazete”, писать (pisat) ise “yazmak” anlamındadır.
Saat söyleme ve günlük rutin
Günlük rutini anlatırken saat ile fiili aynı cümlede kullanabiliriz. Rusçada tam saat için в девять часов (v devyat çasov) “saat dokuzda” denir. Dakikayı da eklemek mümkündür: в девять пятнадцать (v devyat pyatnatsat) “9.15'te” anlamına gelir.
Saat söylemek için kullanılan в (v) edatı, burada “-de, -da” anlamı verir. Örneğin Я пишу в девять пятнадцать. (Ya pişu v devyat pyatnatsat) cümlesi “Saat 9.15'te yazı yazıyorum.” demektir. Günlük konuşmada bağlama göre bu cümle “Saat 9.15'te yazı yazarım.” diye de çevrilebilir.
Örnek
Çözüm: Eylem “yazmak” olduğu için писать (pisat) fiilinin я (ya) biçimi seçilir: пишу (pişu). Saat bilgisi eklenince cümle Я пишу в девять пятнадцать. (Ya pişu v devyat pyatnatsat) olur.
Olumlu, olumsuz ve soru cümleleri
Olumlu cümlede fiil, özneye göre çekilir. Kafede menü okuyan bir öğrenci kendi adına konuşuyorsa Я читаю меню. (Ya çitayu menyu) denebilir. Rusçada belirli ve belirsiz artikel bulunmadığı için “menü” kelimesinin önüne Türkçedeki “bir” veya “o” anlamında zorunlu bir kelime getirilmez.
Olumsuzluk için çekimli fiilden önce не (ne) kullanılır: Я не читаю меню. (Ya ne çitayu menyu) “Menüyü okumuyorum.” Soru cümlesinde çoğu zaman özel bir soru kelimesi gerekmez; ses tonu ve bağlam yeterlidir: Ты читаешь меню? (Tı çitayeş menyu?) “Menüyü okuyor musun?”
Örnek
Kısa diyalog: Ты читаешь меню? (Tı çitayeş menyu?) — “Menüyü okuyor musun?” Да, я читаю меню. (Da, ya çitayu menyu) — “Evet, menüyü okuyorum.” Да (da) “evet” anlamındadır.
Fiil çekimlerini karşılaştırma: I. ve II. çekim
Konumuz I. çekim olsa da sık kullanılan жить (jit) “yaşamak” fiiline dikkat etmek gerekir. Bu fiilin они (ani) biçimi живут (jivut) olur. Yani они живут. (Ani jivut) “Onlar yaşıyorlar” demektir; bu biçim I. çekim değil, II. çekim örneğidir.
II. çekimde sık görülen sonlar я için -ю veya -у, ты için -ишь, он ve она için -ит, мы için -им, вы için -ите, они için -ят veya -ат biçimindedir. Bu ayrımı bilmek, они читают (ani çitayut) “onlar okuyorlar” ile они живут (ani jivut) “onlar yaşıyorlar” biçimlerini karıştırmamayı sağlar. Başlangıç düzeyinde her fiilin sözlükteki çekim bilgisiyle birlikte öğrenilmesi yararlıdır.
Örnek
Karşılaştırma: Они читают. (Ani çitayut) “Onlar okuyorlar.” fiil I. çekimdir. Они живут. (Ani jivut) “Onlar yaşıyorlar.” fiil II. çekimdir. İki fiilin de sonu benzer görünse de bütün kişi çekimleri aynı değildir.
Günlük hayattan kısa uygulama
Günlük rutin anlatırken yalnızca okul ve okuma etkinlikleri değil, ev işleri de kullanılabilir. Çiçekleri sulamak için поливать (palivat) fiili kullanılır. Я поливаю цветы. (Ya palivayu tsvetı) cümlesi “Çiçekleri suluyorum.” demektir ve I. çekim modeline uygundur.
Birden fazla eylemi art arda söylemek için cümleleri и (i) “ve” bağlacıyla birleştirebiliriz. Örneğin Я читаю и пишу. (Ya çitayu i pişu) “Okuyor ve yazıyorum.” anlamına gelir. A1 düzeyinde kısa cümleleri bu şekilde birleştirmek, günlük programı daha açık anlatmaya yardımcı olur.
Örnek
Somut olay: Bir öğrenci önce gazete okuyor, sonra çiçekleri suluyor. Bunu şöyle söyleyebilir: Я читаю газету и поливаю цветы. (Ya çitayu gazetu i palivayu tsvetı) “Gazete okuyorum ve çiçekleri suluyorum.”
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Rusçada şimdiki zaman yalnızca konuşma anında devam eden eylemler için kullanılır. Doğrusu: Şimdiki zaman hem şu anda yapılan eylemleri hem de düzenli alışkanlıkları anlatabilir. Я читаю каждый день. (Ya çitayu kajdıy den) “Her gün okuyorum/okurum.” cümlesi alışkanlık bildirir.
- Yanlış: они живут (ani jivut) I. çekime örnektir. Doğrusu: Bu biçim II. çekimdeki жить (jit) fiilinden gelir. I. çekimdeki “onlar okuyorlar” biçimi они читают (ani çitayut) şeklindedir.
- Yanlış: Her Rusça fiilde mastarın sonuna doğrudan kişi eki eklenir. Doğrusu: Bazı fiillerde gövde değişebilir. Örneğin писать (pisat) fiili я пишу (ya pişu) olur; bu yüzden çekimli biçimler ayrıca öğrenilmelidir.
- Yanlış: Rusçada özne zamiri her cümlede mutlaka yazılmalıdır. Doğrusu: Özne zamirleri çoğu zaman kullanılmayabilir; fiil sonu kişiyi gösterdiği için zamir düşürülebilir. Bağlam açıksa Читаю. (Çitayu) “Okuyorum.” denebilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta şimdiki zamanın yanında geçmiş zaman ve gelecek zaman karşılaştırılacaktır. Ayrıca bitmiş ve bitmemiş eylem ayrımı, Rusça fiillerin önemli özelliklerinden biri olarak ele alınır. Günlük rutin anlatırken zaman zarfları, sıklık ifadeleri ve daha uzun bağlaçlı cümleler kullanılabilir. Böylece öğrenci yalnızca “ne yapıyorum?” sorusunu değil, “ne zaman, ne sıklıkla ve ne yaptım?” sorularını da yanıtlayabilir.
Özet
Rusçada şimdiki zaman, devam eden eylemleri ve alışkanlıkları anlatır; fiil kişi ve sayıya göre çekilir. читать (çitat) I. çekime örnek olarak я читаю (ya çitayu) biçimini verirken, жить (jit) fiilinin они живут (ani jivut) biçimi II. çekimdendir. Saat, olumsuzluk ve soru kalıplarıyla bu fiiller günlük rutinleri anlatmak için kullanılabilir.