Japoncada bir yeteneği veya yapabildiğimiz bir işi anlatmak için fiilin yetenek bildiren biçimini kullanarak ve çoğu zaman が parçacığından yararlanarak açık, nazik ve günlük iletişim kurabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Yetenek sorma: Japonca konuşabiliyor musun?
Bir kişinin Japonca konuşup konuşamadığını sormak için 日本語が話せますか (nihongo ga hanasemasu ka) deriz. Bu cümlenin anlamı Japonca konuşabiliyor musun? veya Japonca konuşabilir misin? biçimindedir. Burada 日本語 (nihongo) Japonca, 話せます (hanasemasu) konuşabilir veya konuşabiliyor anlamına gelir.
Cümle sonundaki か (ka) soru anlamı verir. Soruya olumlu cevap vermek için はい、日本語が話せます (hai, nihongo ga hanasemasu) denebilir. Olumsuz cevap için いいえ、日本語が話せません (iie, nihongo ga hanasemasen) kullanılır. 話せます (hanasemasu) yaklaşık olarak ha-na-se-ma-su diye okunur; sondaki u sesi Türkçedeki u kadar belirgin olmayabilir.
Örnek
Örnek diyalog: A: 日本語が話せますか (A: nihongo ga hanasemasu ka) B: はい、少し話せます (B: hai, sukoshi hanasemasu). Türkçesi: A: Japonca konuşabiliyor musun? B: Evet, biraz konuşabiliyorum.
が parçacığı ve yapabildiğimiz eylem
Yetenek anlatırken yapılabilen eylemden önce çoğunlukla が (ga) parçacığı kullanılır. Bu nedenle 日本語が話せます (nihongo ga hanasemasu) cümlesinde 日本語 (nihongo) konuşulabilen şeyi, 話せます (hanasemasu) ise yeteneği gösterir. Türkçede doğrudan Japonca konuşabilirim deriz; Japoncada ise cümle yapısı farklıdır.
Bu yapıda özne çoğu zaman söylenmez. Konuşmanın kim hakkında olduğu belliyse yalnızca 日本語が話せます (nihongo ga hanasemasu) demek yeterlidir. Kendimizden söz ediyorsak 私は日本語が話せます (watashi wa nihongo ga hanasemasu) diyebiliriz. Buradaki は (wa), cümlenin konusunu belirtir; yazılışı ha olsa da bu kullanımda wa okunur.
Örnek
Bir sınıf arkadaşınızı tanıtırken şöyle söyleyebilirsiniz: 田中さんは日本語が話せます (Tanaka-san wa nihongo ga hanasemasu). Anlamı: Tanaka Japonca konuşabilir. Burada さん (san) kişiye saygılı biçimde hitap etmek için kullanılır.
Olumlu ve olumsuz cevaplar
Olumlu yetenek cümlesinde fiilin nazik biçimi 話せます (hanasemasu) gibi görünür. Yapamama anlamı için bunun olumsuz biçimi olan 話せません (hanasemasen) kullanılır. Böylece 日本語が話せません (nihongo ga hanasemasen), Japonca konuşamam veya Japonca konuşamıyorum anlamına gelir.
Bir soruya kısa cevap vermek de mümkündür. はい、話せます (hai, hanasemasu) evet, konuşabilirim; いいえ、話せません (iie, hanasemasen) hayır, konuşamam demektir. Ancak kişi biraz konuşabiliyorsa 少し話せます (sukoshi hanasemasu) diyerek beceri düzeyini daha doğru anlatabilir. 少し (sukoshi) yaklaşık olarak su-ko-şi diye okunur.
Örnek
Somut durum: Öğretmen yeni bir öğrencinin Japonca düzeyini sorar. 先生: 日本語が話せますか (Sensei: nihongo ga hanasemasu ka) 学生: はい、少しだけ話せます (Gakusei: hai, sukoshi dake hanasemasu). Türkçesi: Öğretmen: Japonca konuşabiliyor musun? Öğrenci: Evet, yalnızca biraz konuşabiliyorum. Buradaki だけ (dake) yalnızca veya sadece anlamı verir.
Başka yetenekleri anlatma
Aynı yapı başka beceriler için de kullanılabilir. 英語が話せます (eigo ga hanasemasu) İngilizce konuşabilirim, ピアノが弾けます (piano ga hikemasu) piyano çalabilirim, 料理ができます (ryouri ga dekimasu) yemek yapabilirim demektir. Yeni bir fiil öğrenirken onun yetenek bildiren biçimini de birlikte öğrenmek yararlıdır.
Bazı cümlelerde doğrudan できます (dekimasu) kullanılır. Bu sözcük yapabilmek veya mümkün olmak anlamına gelir ve özellikle isimlerle sık görülür. Yüzebilmek için daha yaygın olarak 泳げます (oyogemasu) denir; bu ifade yüzebilirim veya yüzebiliyorum anlamına gelir. できます (dekimasu) de-ke-ma-su diye okunur; Türkçedeki s sesine yakın söylenir, z gibi okunmaz.
Örnek
Yetenek listesi hazırlayan bir öğrenci şöyle yazabilir: 私は英語が話せます。ピアノが弾けません。でも、料理ができます (watashi wa eigo ga hanasemasu. piano ga hikemasen. demo, ryouri ga dekimasu). Türkçesi: İngilizce konuşabilirim. Piyano çalamam. Ama yemek yapabilirim. でも (demo) ama anlamına gelir ve iki düşünceyi karşılaştırır.
Kısa yetenek diyaloğu kurma
Günlük bir konuşmada yalnızca soruyu ve cevabı söylemek yerine selamlaşma, kısa bir açıklama ve ek soru kullanabiliriz. Örneğin biri 日本語が話せますか (nihongo ga hanasemasu ka) diye sorunca はい、少し話せます (hai, sukoshi hanasemasu) diyerek cevap verebilir, ardından あなたは (anata wa) diyerek karşısındaki kişiye sorabiliriz.
Ancak あなた (anata) sözcüğü her durumda kullanılmaz; Japoncada kişinin adı ve さん (san) hitabı çoğu zaman daha doğal ve naziktir. Bu yüzden 鈴木さんは日本語が話せますか (Suzuki-san wa nihongo ga hanasemasu ka) demek uygundur. Konuşurken ses tonunu soru sonunda hafifçe yükseltmek anlaşılmayı kolaylaştırır. Cevap verirken abartılı bir iddia yerine becerimizi doğru ölçüde belirtmek iletişim açısından daha iyidir.
Örnek
Çözümlü diyalog: A: こんにちは。日本語が話せますか (A: konnichiwa. nihongo ga hanasemasu ka) B: こんにちは。はい、少し話せます。英語も話せます (B: konnichiwa. hai, sukoshi hanasemasu. eigo mo hanasemasu) A: すごいですね (A: sugoi desu ne). Türkçesi: A: Merhaba. Japonca konuşabiliyor musun? B: Merhaba. Evet, biraz konuşabiliyorum. İngilizce de konuşabiliyorum. A: Harika. Buradaki も (mo) de anlamı, ですね (desu ne) ise şaşırma veya onay anlamı katar.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki gibi yetenek cümlesinde her zaman を parçacığı kullanılır: 日本語を話せます (nihongo o hanasemasu). Doğrusu: Bu yapının temel ve güvenli biçiminde 日本語が話せます (nihongo ga hanasemasu) kullanılır. を (o) parçacığı başka fiil yapılarında sık görülse de bu dersteki yetenek kalıbında tercih edilen parçacık が (ga)dır.
- Yanlış: 話します (hanashimasu) ile 話せます (hanasemasu) tamamen aynı anlamdadır. Doğrusu: 話します (hanashimasu) konuşurum veya konuşuyorum anlamındadır; 話せます (hanasemasu) konuşabilirim veya konuşabiliyorum anlamı taşır. Biri eylemi, diğeri yeteneği belirtir.
- Yanlış: Olumsuz yetenek için 話しません (hanashimasen) denmelidir. Doğrusu: 話しません (hanashimasen) konuşmam veya konuşmayacağım anlamına gelebilir. Konuşamıyorum demek için 話せません (hanasemasen) kullanılır.
- Yanlış: Bir kişi 日本語が話せますか (nihongo ga hanasemasu ka) diye sorunca yalnızca tam bir cümleyle cevap verilmelidir. Doğrusu: Kısa cevaplar da doğaldır: はい、話せます (hai, hanasemasu) veya いいえ、話せません (iie, hanasemasen). Beceri sınırlıysa 少し話せます (sukoshi hanasemasu) demek daha açıklayıcıdır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, yalnızca yapabilme değil, izin isteme ve rica etme ifadeleriyle genişler. Öğrenciler 日本語を話してもいいですか (nihongo o hanashite mo ii desu ka) gibi izin sorularını ve もう一度言ってください (mou ichido itte kudasai) gibi rica ifadelerini öğrenebilir. Ayrıca neden yapabildiklerini veya neden zorlandıklarını basit cümlelerle açıklamaya başlayabilirler. Böylece yetenek diyaloğu, gerçek iletişimde yardım isteme ve karşılıklı görev paylaşma konuşmalarına dönüşür.
Özet
Japoncada yetenek sormak için temel kalıp 日本語が話せますか (nihongo ga hanasemasu ka) biçimindedir. Olumlu cevapta 話せます (hanasemasu), olumsuz cevapta 話せません (hanasemasen) kullanılır; 少し (sukoshi) ile becerinin sınırlı olduğu belirtilebilir. が (ga) parçacığını doğru kullanarak farklı dil ve beceriler hakkında nazik, anlaşılır diyaloglar kurabiliriz.