Japoncada gelecek planlarını ve niyetlerini anlatmak için fiilin sözlük biçiminden sonra つもりです (tsumori desu) kalıbı kullanılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Gelecek planlarını tanıyalım
Japoncada gelecek planını anlatmanın temel kalıbı, fiilin sözlük biçimi ve つもりです (tsumori desu) yapısıdır. Fiilin sözlük biçimi, sözlükte gördüğümüz temel biçimdir: 行く (iku) gitmek, 見る (miru) görmek veya izlemek, 勉強する (benkyō suru) ders çalışmak. Bu fiillerin ardından つもりです (tsumori desu) gelince “yapmayı düşünüyorum” veya “yapmaya niyetliyim” anlamı oluşur.
Örneğin bir öğrenci gelecek yıl Japonya'ya gitme planını şöyle söyleyebilir: 来年、日本へ行くつもりです。 (Rainen, Nihon e iku tsumori desu.) Gelecek yıl Japonya'ya gitmeyi düşünüyorum. Burada 来年 (rainen) gelecek yıl, 日本 (Nihon) Japonya, へ (e) yönelme ve 行く (iku) gitmek anlamındadır. へ (e) parçacığı, yönü gösterir ve yazıldığı hâlde “e” diye okunur.
Örnek
Çözümlü örnek: “Yaz tatilinde kitap okuyacağım” cümlesinde ana fiil “okumak”tır. Japoncada bu fiil 読む (yomu) olur. Sonra kalıp eklenir: 夏休みに本を読むつもりです。 (Natsuyasumi ni hon o yomu tsumori desu.) Yaz tatilinde kitap okumayı düşünüyorum. に (ni) burada zamanı, 本 (hon) ise kitabı gösterir.
2. Olumlu cümle kurma
Olumlu cümle şablonu şöyledir: zaman ifadesi + konu veya nesne + fiilin sözlük biçimi + つもりです (tsumori desu). Zaman ifadesi cümlenin başında veya başka uygun bir yerde bulunabilir. Örneğin 週末 (shūmatsu) hafta sonu, 来月 (raigetsu) gelecek ay ve 来年 (rainen) gelecek yıl anlamına gelir.
Japoncada özne çoğu zaman söylenmez; çünkü konuşmanın bağlamından anlaşılır. 週末は映画を見るつもりです。 (Shūmatsu wa eiga o miru tsumori desu.) Hafta sonu film izlemeyi düşünüyorum. は (wa) konu parçacığıdır. Yazılışı “は” olsa da bu kullanımda “ha” değil, “wa” diye okunur. Cümle sonunda です (desu) kullanılması ifadeyi kibar yapar.
Örnek
Somut örnek: Öğretmen takvimi gösterir ve öğrencinin planını sorar. Öğrenci şöyle cevap verir: 土曜日に友だちと買い物をするつもりです。 (Doyōbi ni tomodachi to kaimono o suru tsumori desu.) Cumartesi günü arkadaşımla alışveriş yapmayı düşünüyorum. Burada と (to) “ile” anlamındadır. Soru-cevap biçimi: 何をするつもりですか。 (Nani o suru tsumori desu ka.) Ne yapmayı düşünüyorsun? — 日本語を勉強するつもりです。 (Nihongo o benkyō suru tsumori desu.) Japonca çalışmayı düşünüyorum.
3. Olumsuz planlar ve kararsızlık
Bir şeyi yapmaya niyetli olmadığımızı söylemek için fiilin olumsuz biçimi kullanılır: olumsuz fiil + つもりです (tsumori desu). Örneğin 行かないつもりです。 (Ikanai tsumori desu.) Gitmemeyi düşünüyorum. Buradaki 行かない (ikanai), 行く (iku) fiilinin olumsuz biçimidir. Olumsuzluk, つもりです (tsumori desu) ifadesinden önce gelir.
Planımız henüz kesin değilse bunu doğrudan da söyleyebiliriz: まだ決めていません。 (Mada kimete imasen.) Henüz karar vermedim. Bu cümle, olumlu ya da olumsuz bir niyet bildirmekten farklıdır. つもりです (tsumori desu) kullanıldığında bir niyet vardır; まだ決めていません (mada kimete imasen) cümlesinde ise kararın henüz verilmediği anlaşılır.
Örnek
Kısa diyalog: A: 夏休みに海へ行くつもりですか。 (Natsuyasumi ni umi e iku tsumori desu ka.) Yaz tatilinde denize gitmeyi düşünüyor musun? B: いいえ、海へ行かないつもりです。山へ行くつもりです。 (Iie, umi e ikanai tsumori desu. Yama e iku tsumori desu.) Hayır, denize gitmemeyi düşünüyorum. Dağa gitmeyi düşünüyorum. A: そうですか。 (Sō desu ka.) Öyle mi?
4. Plan diyaloğu ve kullanım farkları
Kişisel niyetleri sormak için en temel soru 何をするつもりですか。 (Nani o suru tsumori desu ka.) cümlesidir. Soru sözcüğü 何 (nani) “ne”, を (o) nesneyi gösteren parçacık ve する (suru) “yapmak” anlamındadır. Hızlı konuşmada 何 (nani) sözcüğü bazen “nan” gibi duyulabilir; ancak bu cümlede romajiyle nani biçimi temel alınır.
Benzer bir yapı olan 予定です (yotei desu) daha önceden belirlenmiş veya takvime konmuş bir planı anlatabilir. Örneğin 来週、テストを受ける予定です。 (Raishū, tesuto o ukeru yotei desu.) Gelecek hafta sınava girmem planlanmış. つもりです (tsumori desu) konuşanın niyetine, 予定です (yotei desu) ise program veya düzenlemeye daha çok odaklanır. A2 düzeyinde iki kalıbı karşılaştırarak kullanmak yeterlidir.
Örnek
Kafedeki iki öğrencinin diyaloğu: A: 来月、何をするつもりですか。 (Raigetsu, nani o suru tsumori desu ka.) Gelecek ay ne yapmayı düşünüyorsun? B: 京都へ旅行するつもりです。 (Kyōto e ryokō suru tsumori desu.) Kyoto'ya seyahat etmeyi düşünüyorum. A: いいですね。私は家でゆっくりするつもりです。 (Ii desu ne. Watashi wa ie de yukkuri suru tsumori desu.) Ne güzel. Ben evde dinlenmeyi düşünüyorum. Bu diyalogda いいですね (Ii desu ne) “ne güzel” veya “iyiymiş” anlamında doğal bir tepkidir.
5. Sık hatalar ve doğru kullanım
Türkçe konuşan öğrenciler bazen Türkçedeki gelecek zaman ekini Japoncada doğrudan karşılamaya çalışır. Japoncada bu konu için fiile ayrı bir gelecek zaman eki eklenmez; zaman çoğunlukla bağlamdan veya 来週 (raishū) gibi zaman ifadelerinden anlaşılır. Bu yüzden “Gelecek hafta çalışacağım” demek için 来週、勉強するつもりです。 (Raishū, benkyō suru tsumori desu.) denir.
Bir başka hata, つもりです (tsumori desu) ifadesini fiilin çekimli biçiminden sonra getirmektir. Doğru sıra 行くつもりです (iku tsumori desu) şeklindedir; 行きますつもりです (ikimasu tsumori desu) doğru değildir. Ayrıca つもりです (tsumori desu) her zaman kesin söz veya garanti anlamına gelmez. Konuşan kişi fikrini değiştirebilir; kesinleşmiş programı anlatmak için 予定です (yotei desu) daha uygun olabilir.
Örnek
Hatalı ve doğru biçim: Yanlış: 来年、日本へ行きますつもりです。 (Rainen, Nihon e ikimasu tsumori desu.) Doğru: 来年、日本へ行くつもりです。 (Rainen, Nihon e iku tsumori desu.) Gelecek yıl Japonya'ya gitmeyi düşünüyorum. Bir diğer örnek: Yanlış biçimde Türkçedeki “-ecek” ekini aramak yerine 明日、図書館で勉強するつもりです。 (Ashita, toshokan de benkyō suru tsumori desu.) Yarın kütüphanede ders çalışmayı düşünüyorum denir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: <行きますつもりです (ikimasu tsumori desu)> denir. Doğrusu: Doğru biçim 行くつもりです (iku tsumori desu) olur. つもりです (tsumori desu) öncesinde fiilin sözlük biçimi veya olumsuz biçimi kullanılır.
- Yanlış: <つもりです (tsumori desu)> her zaman kesinleşmiş ve değişmeyecek bir plan demektir. Doğrusu: Bu yapı çoğunlukla kişisel niyeti anlatır. Takvime bağlanmış, düzenlenmiş bir program için 予定です (yotei desu) daha uygun olabilir.
- Yanlış: Japoncada gelecek planı anlatmak için fiile Türkçedeki “-ecek” ekine denk gelen ayrı bir ek getirilir. Doğrusu: Japoncada bu kalıpta fiilin sözlük biçimi kullanılır. Zamanı 来週 (raishū) gibi ifadeler veya konuşmanın bağlamı gösterir.
- Yanlış: 行くつもりですか (iku tsumori desu ka) yalnızca “Gidiyor musun?” anlamındadır. Doğrusu: Bu soru bağlama göre “Gitmeyi düşünüyor musun?” veya “Gitmeye niyetin var mı?” anlamı taşır. Kesin zaman bilgisi gerekiyorsa ayrıca zaman ifadesi eklenir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu yapı, たいです (tai desu) “istemek” ve と思います (to omoimasu) “sanırım, düşünüyorum” kalıplarıyla karşılaştırılabilir. Öğrenciler kişisel istek, niyet ve kesinleşmiş program arasındaki farkları daha uzun diyaloglarda ifade edebilir. Ayrıca neden-sonuç bildiren basit cümlelerle planlarını açıklamaya başlayabilirler. Örneğin kişisel bir isteği söylemek için 日本語を勉強したいです。 (Nihongo o benkyō shitai desu.) Japonca öğrenmek istiyorum denebilir.
Özet
Fiilin sözlük biçimi ve つもりです (tsumori desu) kişisel gelecek niyetini anlatır. Olumsuz planlarda fiilin olumsuz biçimi kullanılır: 行かないつもりです (ikanai tsumori desu). つもりです (tsumori desu) niyete, 予定です (yotei desu) ise daha çok belirlenmiş programa odaklanır.