Sipariş ve tercih kalıpları (なにをたべますか nani o tabemasu ka)

1. Ne yersin? なにをたべますか

Japoncada bir kişiye ne yediğini veya ne yiyeceğini sormak için なにをたべますか (nani o tabemasu ka) denir. Bu cümlenin Türkçesi “Ne yersin?” veya bağlama göre “Ne yiyeceksiniz?” anlamına gelir. なに (nani) “ne”, を (o) fiilin doğrudan nesnesini gösteren parçacık, たべます (tabemasu) “yerim” veya bağlama göre “yiyeceğim” ve か (ka) soru anlamı verir.

Soruyu yanıtlarken yiyecek adından sonra をたべます (o tabemasu) kalıbını kullanırız. Örneğin “Ekmek yerim.” demek için パンをたべます (pan o tabemasu) denir. Japoncada Türkçedeki gibi kişi zamirini her zaman söylemek gerekmez; cümledeki kişi konuşmanın bağlamından anlaşılabilir.

2. Yiyecek ve içecek adlarını kullanma

Sipariş verirken yiyecek ve içecek adlarını öğrenmek yeterli bir başlangıç sağlar. ごはん (gohan) pirinç veya öğün, パン (pan) ekmek, すし (sushi) suşi, ラーメン (rāmen) ramen, みず (mizu) su ve おちゃ (ocha) çay demektir. Bu kelimelerden sonra uygun parçacık ve fiil getirilerek kısa cümleler kurulabilir.

İçeceklerden söz etmek veya ne içeceğimizi söylemek için のみます (nomimasu) fiili kullanılır. “Su içerim.” demek みずをのみます (mizu o nomimasu), “Çay içerim.” demek ise おちゃをのみます (ocha o nomimasu) olur. たべます (tabemasu) yiyecekler, のみます (nomimasu) ise içecekler için kullanılır; bu iki fiili karıştırmamak gerekir.

3. Tercih belirtme: これをおねがいします

Bir yiyeceği göstererek sipariş vermek için これをおねがいします (kore o onegai shimasu) denebilir. Bu ifade “Bunu lütfen.” veya doğal Türkçeyle “Bundan istiyorum.” anlamındadır. これ (kore) “bu”, を (o) nesneyi gösteren parçacık, おねがいします (onegai shimasu) ise kibar bir rica ifadesidir.

Yiyeceğin adını biliyorsak adı doğrudan da söylenebilir. すしをおねがいします (sushi o onegai shimasu) “Suşi lütfen.” demektir. ください (kudasai) da “lütfen verin” anlamında sık kullanılır; örneğin みずをください (mizu o kudasai) “Lütfen su verin.” demektir. Başlangıç düzeyinde her iki kalıp da sipariş için uygundur.

4. İstemediğini ve seçimini söyleme

Bir yiyeceği yemediğimizi veya yemeyeceğimizi söylemek için başlangıç düzeyinde たべません (tabemasen) biçimi kullanılır. Bu ifade “yemem” veya “yemiyorum” anlamına gelir. Örneğin さかなをたべません (sakana o tabemasen) “Balık yemem.” demektir. İçecekler için aynı olumsuz yapı のみません (nomimasen) olur: コーヒーをのみません (kōhī o nomimasen) — Kahve içmem.

İki seçenek arasında tercih belirtmek için これがいいです (kore ga ii desu) denebilir. Bu kalıp “Bu iyi.” veya bağlama göre “Bunu tercih ederim.” anlamına gelir. これ (kore) “bu”, が (ga) burada seçilen şeyi öne çıkaran parçacık, いいです (ii desu) ise “iyidir/uygundur” anlamındadır. Siparişi daha açık ve nazik hâle getirmek için ardından おねがいします (onegai shimasu) eklenebilir.

5. Kısa sipariş diyaloğu ve nezaket

Sipariş konuşması genellikle selamlaşma, soru, cevap ve teşekkür sırasıyla ilerler. Garson veya aileden biri なにをたべますか (nani o tabemasu ka) diye sorabilir. Cevap veren kişi ラーメンをたべます (rāmen o tabemasu) ya da これをおねがいします (kore o onegai shimasu) diyebilir. Konuşmanın sonunda ありがとう (arigatō) “teşekkür ederim” anlamında kullanılabilir.

Japoncada おねがいします (onegai shimasu) ve ください (kudasai) gibi ifadeler siparişi daha nazik yapar. Evde aile arasında daha kısa cevaplar duyulabilir; ancak restoran veya kantin gibi ortamlarda kibar kalıpları seçmek uygundur. Japonca telaffuzda sesleri açık ve kısa söylemeye çalışın: たべます (tabemasu) yaklaşık “tabemasu”, のみます (nomimasu) ise “nomimasu” diye okunur.

Kısa bir diyalogda her cümleyi ezberlemek yerine kalıbın parçalarını değiştirmek daha yararlıdır. なにをたべますか (nani o tabemasu ka) sorusundaki yiyecek fiili değişmeden kalabilir; yalnızca cevapta パン (pan), すし (sushi) veya ラーメン (rāmen) gibi kelimeler değiştirilebilir. Böylece öğrenci birçok yeni siparişi aynı temel yapı ile kurabilir.