Japoncada nazik biçimde geçmişte yaptıklarımızı anlatmak için ました, yapmadıklarımızı anlatmak için ませんでした; şimdiki ya da genel olumsuzluk için ise ません kullanırız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Nazik olumsuz: ません
Japoncada fiillerin nazik olumsuz biçimi genellikle ます yerine ません getirilerek yapılır. いきます (ikimasu) gitmek anlamındaki nazik biçimdir; いきません (ikimasen) ise gitmiyorum, gitmem veya gitmeyeceğim anlamlarına gelebilir. Kesin anlamı konuşmanın zamanından ve bağlamından anlaşılır.
Bu yapı, şu anda geçerli olan veya genel olarak yapılan olumsuzluklarda kullanılır. Örneğin bir yere düzenli olarak gitmediğimizi söylerken がっこうへ いきません (gakkou e ikimasen) diyebiliriz. Türkçe telaffuz ipucu olarak ません yaklaşık maşen değil, masen biçiminde; ます ise masu biçiminde okunur, sondaki u sesi zayıf duyulabilir.
Örnek
Soru: きょう、がっこうへ いきますか (kyou, gakkou e ikimasu ka) — Bugün okula gidiyor musun? Cevap: いいえ、いきません (iie, ikimasen) — Hayır, gitmiyorum.
2. Geçmişte yapılan işler: ました
Geçmişte yapılmış bir işi nazik biçimde anlatmak için ます yerine ました kullanılır. Örneğin みます (mimasu) izlemek veya görmek anlamına gelir; みました (mimashita) izledim veya gördüm anlamındadır. Buradaki し sesi Türkçedeki ş sesine yakındır; ました yaklaşık maşita diye telaffuz edilir.
Bir soruda きのう (kinou) dün gibi bir zaman sözcüğü varsa, yapılan işi ました ile anlatmak uygundur. きのう、ほんを よみました (kinou, hon o yomimashita) cümlesi Dün kitap okudum demektir. Japoncada geçmiş zaman biçimi fiilin sonunda bulunur; zaman sözcüğü çoğu zaman cümlenin başında bulunabilir.
Örnek
Örnek: きのう、えいがを みました (kinou, eiga o mimashita) — Dün film izledim. Soru: きのう、なにを しましたか (kinou, nani o shimashita ka) — Dün ne yaptın?
3. Geçmişte yapılmayan işler: ませんでした
Geçmişte yapılmayan bir işi nazik biçimde anlatmak için ませんでした kullanılır. Bu yapı, ません ile geçmiş zaman belirten でした bölümünün birleşmesi gibi düşünülebilir. いきませんでした (ikimasen deshita) gitmedim, みませんでした (mimasen deshita) izlemedim veya görmedim anlamına gelir.
Hafta sonu sinemaya gitmediğimizi söylerken しゅうまつ、えいがかんへ いきませんでした (shuumatsu, eigakan e ikimasen deshita) diyebiliriz. Burada しゅうまつ (shuumatsu) hafta sonu, えいがかん (eigakan) sinema ve へ (e) yön bildiren parçacıktır. へ yazılışta he olsa da yön bildiren bu kullanımda e diye okunur.
Örnek
Çözümlü örnek: Türkçe anlam Dün sinemaya gitmedim ise önce zaman sözcüğünü seçeriz: きのう (kinou). Gitmek için いく (iku) fiilinin nazik olumsuzu geçmişte いきませんでした (ikimasen deshita) olur. Tam cümle: きのう、えいがかんへ いきませんでした (kinou, eigakan e ikimasen deshita) — Dün sinemaya gitmedim.
4. Kulüp etkinliğine katılmadığını söylemek
Bir etkinliğe katılmadığımızı anlatırken uygun fiili ve ませんでした yapısını birlikte kullanırız. Başlangıç düzeyinde katılmak anlamını さんかします (sanka shimasu) ile ifade edebiliriz. Geçmişte katılmadım demek için さんかしませんでした (sanka shimasen deshita) deriz.
Kulüp sözcüğü için クラブ (kurabu) kullanılabilir; bu bir katakana sözcüğüdür. クラブの かつどう (kurabu no katsudou) kulüp etkinliği anlamına gelir. の (no) burada aitlik bildirir. Cümleyi nazik tutmak için fiilin sonunda mutlaka uygun biçimi kullanmaya dikkat ederiz.
Örnek
Örnek: せんしゅう、クラブの かつどうに さんかしませんでした (senshuu, kurabu no katsudou ni sanka shimasen deshita) — Geçen hafta kulüp etkinliğine katılmadım. Burada せんしゅう (senshuu) geçen hafta, に (ni) ise etkinliğe yönelme veya katılım anlamını destekleyen parçacıktır.
5. Hobiler ve geçen hafta
Hobiler hakkında konuşurken geçen hafta, dün veya hafta sonu gibi zaman ifadeleri kullanırız. Tenis oynamak için テニスを します (tenisu o shimasu) denir. Geçmişte tenis oynadım biçimi テニスを しました (tenisu o shimashita), oynamadım biçimi ise テニスを しませんでした (tenisu o shimasen deshita) olur.
Japoncada nesne çoğu zaman を parçacığıyla gösterilir. Bu parçacık yazılışta wo olsa da günlük telaffuzda o sesine yakındır. Bu nedenle テニスを しませんでした (tenisu o shimasen deshita) cümlesindeki を, Türkçe konuşurken vo diye okunmamalıdır. Geçmiş zaman sözcüğü cümlenin başına alınırsa anlam daha kolay anlaşılır.
Örnek
Soru: せんしゅう、テニスを しましたか (senshuu, tenisu o shimashita ka) — Geçen hafta tenis oynadın mı? Cevap: いいえ、テニスを しませんでした (iie, tenisu o shimasen deshita) — Hayır, tenis oynamadım.
6. Kısa konuşmada doğru zamanı seçmek
Kısa bir konuşmada önce zamanın geçmiş olup olmadığını belirlemek gerekir. Şimdiki veya genel olumsuzluk için ません, geçmişte yapılmayan iş için ませんでした, geçmişte yapılan iş için ました kullanılır. Örneğin えいがを みません (eiga o mimasen) film izlemiyorum veya izlemem; えいがを みませんでした (eiga o mimasen deshita) film izlemedim; えいがを みました (eiga o mimashita) film izledim anlamına gelir.
Nazik soru yapmak için cümlenin sonuna か eklenir. きのう、なにを しましたか (kinou, nani o shimashita ka) sorusuna おんがくを ききました (ongaku o kikimashita) veya おんがくを ききませんでした (ongaku o kikimasen deshita) diye cevap verilebilir. おんがく (ongaku) müzik, ききます (kikimasu) ise dinlemek anlamındadır.
Örnek
Kısa diyalog: せんしゅう、なにを しましたか (senshuu, nani o shimashita ka) — Geçen hafta ne yaptın? テニスを しました (tenisu o shimashita) — Tenis oynadım. にちようび、えいがを みましたか (nichiyoubi, eiga o mimashita ka) — Pazar günü film izledin mi? いいえ、みませんでした (iie, mimasen deshita) — Hayır, izlemedim.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Geçmişte yapmadım demek için yalnızca ません kullanılır. Doğrusu: Geçmişte yapılmayan işler için ませんでした kullanılır. いきません (ikimasen) gitmiyorum veya gitmem; いきませんでした (ikimasen deshita) gitmedim demektir.
- Yanlış: ました bütün fiillerin sözlük biçimine doğrudan eklenir. Doğrusu: Başlangıçta öğrenilen nazik ます biçiminde ます yerine ました getirilir. みます (mimasu) izlerim biçimi みました (mimashita) olur; kelimenin sonuna ayrıca ました eklenmez.
- Yanlış: ません, Türkçedeki yalnızca şu anda yapmıyorum anlamını verir. Doğrusu: Bağlama göre ません, yapmıyorum, yapmam veya yapmayacağım anlamlarına gelebilir. Geçmiş zaman açıkça belirtiliyorsa ya da geçmişteki olay anlatılıyorsa ませんでした seçilmelidir.
- Yanlış: Japoncada soru cümlesinde Türkçedeki gibi fiilin sırası değişir. Doğrusu: Nazik soru çoğu zaman aynı cümle düzeni korunarak sonuna か eklenerek yapılır. テニスを しましたか (tenisu o shimashita ka) Tenis oynadın mı? demektir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu yapılar daha fazla fiille, farklı zaman ifadeleriyle ve kısa günlük konuşmalarla genişletilir. Öğrenciler olumlu, olumsuz, soru ve kısa cevapları birlikte kullanarak hafta sonu planlarını ve geçmiş deneyimlerini anlatabilir. Daha sonra Japoncadaki fiil grupları ve sözlük biçimleriyle nazik biçimler arasındaki ilişki adım adım öğrenilir. Kanji kullanımı da temel zaman ve günlük yaşam sözcükleriyle kademeli olarak başlayabilir.
Özet
ます biçimindeki fiillerde ます yerine ました getirildiğinde nazik geçmiş olumlu biçim oluşur. ません şimdiki veya genel nazik olumsuzlukta, ませんでした ise geçmişte yapılmayan işlerde kullanılır. Zaman sözcüğünü belirleyip fiilin sonunu buna göre seçmek, hobiler ve geçen hafta hakkında doğru kısa cümleler kurmamızı sağlar.