Japoncada günlük rutinleri anlatırken nazik ます biçimi kullanılır ve bir eylemin tam saatini belirtmek için saat ifadesinden sonra に gelir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Nazik konuşmanın temeli: ます biçimi
Japoncada fiilin nazik olumlu biçiminde kullanılan ます (masu), özellikle başlangıç düzeyinde kullanılan bir biçimdir. Öğretmenle, tanımadığımız biriyle veya ilk kez konuştuğumuz bir kişiyle iletişim kurarken bu biçim güvenli bir seçimdir. Telaffuzda ます (masu) yaklaşık olarak “mas” şeklinde söylenir; sondaki “u” çok hafif duyulabilir.
Günlük rutin anlatırken fiilin nazik biçimi doğrudan yüklem olabilir. Örneğin たべます (tabemasu) “yerim” veya bağlama göre “yiyeceğim”, いきます (ikimasu) “giderim” ya da “gideceğim” anlamına gelebilir. Japonca, Türkçedeki gibi kişi ekleriyle değişmez; özne çoğu zaman cümlede söylenmez.
Örnek
Misafir ağırlayan biri şöyle söyleyebilir: おちゃを のみます。 (Ocha o nomimasu.) Anlamı: “Çay içerim.” veya duruma göre “Çay içeceğim.” Burada おちゃ (ocha) “çay”, を (o) nesneyi, のみます (nomimasu) ise nazik fiili gösterir.
2. Günlük rutinleri ます ile anlatma
Günlük rutinlerde sık kullanılan bazı fiiller şunlardır: おきます (okimasu) “kalkarım”, ねます (nemasu) “uyurum”, たべます (tabemasu) “yerim”, のみます (nomimasu) “içerim” ve いきます (ikimasu) “giderim”. Bu kelimeler başlangıçta hiragana ile öğrenilebilir; bu ünitede kanji kullanmak zorunlu değildir. Romajideki “r” sesi Japoncadaki kısa, tek vuruşlu bir sese yakındır; “i” ve “u” ise kısa ünlüler olarak okunur.
Bir cümlede konu çoğunlukla は (wa) ile belirtilir. Yazılışı “ha” olsa da konu belirteci olarak “wa” okunur. Örneğin わたしは がっこうへ いきます。 (Watashi wa gakkou e ikimasu.) cümlesi “Okula giderim.” veya “Ben okula gidiyorum.” anlamına gelir; konuşmanın bağlamına göre özne olan “ben” de söylenmeyebilir.
Örnek
Bir öğrenci sabah rutinini şöyle anlatabilir: わたしは あさごはんを たべます。 (Watashi wa asagohan o tabemasu.) “Kahvaltı yaparım.” Ardından がっこうへ いきます。 (Gakkou e ikimasu.) “Okula giderim.” diyebilir. Buradaki へ (e), yönü gösterir ve yazıldığı gibi “he” değil, “e” okunur.
3. Saat söyleme ve に kullanımı
Bir eylemin tam saatini söylemek için saat ifadesinden sonra に (ni) kullanılır. Örneğin しちじに おきます。 (Shichiji ni okimasu.) “Saat yedide kalkarım.” demektir. に (ni) yaklaşık olarak Türkçedeki “-de, -da” anlamını verir; ancak Japoncadaki kullanımını kalıp olarak öğrenmek gerekir.
Saat sormak için なんじに (nanji ni) kalıbı kullanılır. Nazik soru cümlesi genellikle か (ka) ile biter. Örnek: なんじに おきますか。 (Nanji ni okimasu ka.) “Saat kaçta kalkarsınız?” Cevap: ろくじに おきます。 (Rokuji ni okimasu.) “Saat altıda kalkarım.”
Örnek
Öğretmen günlük programı gösterir ve öğrenci sorar: なんじに べんきょうしますか。 (Nanji ni benkyou shimasu ka.) “Saat kaçta ders çalışırsınız?” Öğretmen cevap verir: はちじに べんきょうします。 (Hachiji ni benkyou shimasu.) “Saat sekizde ders çalışırım.” べんきょうします (benkyou shimasu) “ders çalışırım” anlamında nazik bir fiildir.
4. Soru-cevap ve kısa diyalog
Bir etkinliğin saatini sorarken önce etkinliğin adını, sonra なんじに (nanji ni) kalıbını ve nazik fiili kullanabiliriz. Örneğin “Toplantı saat kaçta başlıyor?” anlamında かいぎは なんじに はじまりますか。 (Kaigi wa nanji ni hajimarimasu ka.) denebilir. Bu cümlede はじまります (hajimarimasu) “başlar” anlamındadır.
Kısa konuşmalarda cevap tam cümle olabilir veya bağlam açıksa daha kısa verilebilir. Yine de A1 düzeyinde tam cümle kurmak, に (ni) ve ます (masu) kullanımını daha iyi göstermemizi sağlar. Soru sonunda か (ka) bulunduğunda ses tonunu Türkçedeki soru eki gibi yükseltmek yerine sakin ve nazik söylemek uygundur.
Örnek
Diyalog: せんせい、じゅぎょうは なんじに はじまりますか。 (Sensei, jugyou wa nanji ni hajimarimasu ka.) “Öğretmenim, ders saat kaçta başlıyor?” くじに はじまります。 (Kuji ni hajimarimasu.) “Saat dokuzda başlıyor.” ありがとうございます。 (Arigatou gozaimasu.) “Teşekkür ederim.”
5. に her zaman kullanılmaz
Saat gibi belirli bir zaman noktası söylendiğinde に (ni) kullanılır: さんじに かえります。 (Sanji ni kaerimasu.) “Saat üçte dönerim.” Ancak “her sabah”, “bugün” veya “yarın” gibi bazı zaman ifadelerinden sonra başlangıç düzeyinde genellikle に (ni) kullanılmaz. Örneğin まいあさ おきます。 (Maiasa okimasu.) “Her sabah kalkarım.” demektir.
Nazik teşekkür için ありがとうございます (arigatou gozaimasu) kullanılır. Bu ifade, alınan bir yardım veya nesne için uygundur ve yaklaşık olarak “Teşekkür ederim” anlamına gelir. Bir kitabı aldıktan sonra せんせい、ありがとうございます。 (Sensei, arigatou gozaimasu.) denebilir. Buradaki せんせい (sensei) “öğretmenim” anlamında bir hitaptır.
Örnek
Karşılaştırma: しちじに がっこうへ いきます。 (Shichiji ni gakkou e ikimasu.) “Saat yedide okula giderim.” Belirli saat olduğu için に (ni) vardır. まいにち がっこうへ いきます。 (Mainichi gakkou e ikimasu.) “Her gün okula giderim.” cümlesinde ise まいにち (mainichi) ile birlikte bu ünitede に (ni) kullanılmaz.
6. Olumsuzluk ve küçük bir günlük plan
Nazik biçimin olumsuzu ません (masen) ile yapılır. たべません (tabemasen) “yemem” veya “yemeyeceğim”, いきません (ikimasen) ise “gitmem” veya “gitmeyeceğim” anlamına gelir. Böylece günlük planımızı hem olumlu hem olumsuz cümlelerle anlatabiliriz.
Bir günlük planı sıraya koyarken zaman ifadesi, ardından eylem kullanılabilir. Örneğin ろくじに おきます。 (Rokuji ni okimasu.) “Saat altıda kalkarım.”, しちじに あさごはんを たべます。 (Shichiji ni asagohan o tabemasu.) “Saat yedide kahvaltı yaparım.” demektir. Akşam için じゅうじに ねます。 (Juuji ni nemasu.) “Saat onda uyurum.” denebilir.
Örnek
Somut günlük plan: ろくじに おきます。 (Rokuji ni okimasu.) “Saat altıda kalkarım.” しちじに がっこうへ いきます。 (Shichiji ni gakkou e ikimasu.) “Saat yedide okula giderim.” よる じゅうじに ねます。 (Yoru juuji ni nemasu.) “Akşam saat onda uyurum.” にちようびは がっこうへ いきません。 (Nichiyoubi wa gakkou e ikimasen.) “Pazar günü okula gitmem.”
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Saat ifadesinden sonra Türkçedeki “-de”yi düşünerek her zaman farklı bir ek seçmek gerekir. Doğrusu: Belirli saatlerde temel kalıp saat ifadesi + に (ni) + nazik fiildir. Örneğin くじに はじまります。 (Kuji ni hajimarimasu.) “Saat dokuzda başlar.” demektir.
- Yanlış: ます (masu) yalnızca şimdiki zamanı anlatır. Doğrusu: ます (masu) nazik olumlu biçimdir; bağlama göre geniş zaman, alışkanlık veya gelecek anlamı verebilir. Gelecek için ayrıca ayrı bir ます (masu) eki öğrenmek gerekmez.
- Yanlış: Her zaman ifadesinden sonra mutlaka に (ni) gelmelidir. Doğrusu: Belirli saatlerde に (ni) kullanılır; ancak まいにち (mainichi) “her gün”, きょう (kyou) “bugün” ve あした (ashita) “yarın” gibi ifadelerden sonra başlangıç düzeyinde genellikle kullanılmaz.
- Yanlış: は (wa) her zaman “ha” diye okunur ve へ (e) her zaman “he” diye okunur. Doğrusu: Konu belirteci olduğunda は (wa), yön belirteci olduğunda へ (e) okunur. Örneğin わたしは がっこうへ いきます。 (Watashi wa gakkou e ikimasu.) “Okula giderim.” demektir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta ます (masu) biçiminin geçmişi olan ました (mashita) ve nazik olumsuzu ませんでした (masen deshita) daha ayrıntılı öğrenilir. Öğrenciler dün ne yaptıklarını ve daha önce ne yapmadıklarını anlatabilir. Ayrıca から (kara) “-den beri” ve まで (made) “-e kadar” gibi zaman ifadeleriyle daha uzun program cümleleri kurabilirler. Daha sonra fiillerin sözlük biçimi ve farklı konuşma düzeyleri karşılaştırılır.
Özet
Nazik günlük rutin cümlelerinde fiiller çoğunlukla ます (masu) ile biter; olumsuz biçim için ません (masen) kullanılır. Belirli bir saatten sonra eylemin zamanını belirtmek için に (ni) gelir: はちじに いきます。 (Hachiji ni ikimasu.) “Saat sekizde giderim.” Soru sormak için なんじに + nazik fiil + か (nanji ni + nazik fiil + ka) kalıbı, nazik iletişim için de uygun hitap ve teşekkür ifadeleri kullanılır.