A2 İtalyancasındaki sağlık dilini öğrenmek, vücudunun neresinin ağrıdığını, hangi belirtin olduğunu ve eczane ya da muayenede ne istediğini basit cümlelerle anlatmanı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Vücut bölümleri ve ağrıyı göstermek
CEFR A2 can-do hedefi şudur: basit kelimelerle vücudunun neresinin ağrıdığını söyleyebilir ve elinle gösterebilirsin. İtalyancada bu düzeyin temel vücut adları şunlardır: testa (telaffuz: testa) baş, gola (gòla) boğaz, stomaco (stòmako) mide, schiena (skiyèna) sırt, braccio (bràçço) kol, mano (màno) el, gamba (gàmba) bacak, ginocchio (cinòkkyo) diz, piede (piède) ayak, cuore (kuòre) kalp, dente (dènte) diş. Daha uzun anatomi terimleri A2’nin dışındadır; okulda ve günlük hayatta bu liste yeter.
Ağrı için iki kısa kalıp vardır. Birincisi Ho mal di... (o mal di) artı vücut adı, artikelsiz: Ho mal di testa. Başım ağrıyor. Ho mal di gola. Boğazım ağrıyor. Ho mal di stomaco. Midem ağrıyor. Ho mal di schiena. Sırtım ağrıyor. İkincisi Mi fa male... (mi fa male) artı artikel ve vücut: Mi fa male il ginocchio. Dizim ağrıyor. Mi fa male il braccio. Kolum ağrıyor. Mi fa male qui. (mi fa male kui) Buram ağrıyor, deyip yeri işaret etmek de A2 için doğrudur.
Dünyada bu konu çoğu dil kitabında bir vücut silueti ve oklarla öğretilir; 1970’lerden beri işlevsel yaklaşım sağlık cümlelerini A1–A2’nin merkezine koymuştur. Günlük hayatta spor salonunda, merdivende veya sokakta düşersen ilk cümle bu kalıptır. Resimdeki sahnede hasta dizindeki yarayı gösterir, doktor not alır; sen de aynı anda hem kelimeyi hem kalıbı kullanırsın. Doktora hitapta İtalya’da sıkça resmi Lei (ley) formu vardır: Dottore, mi fa male il ginocchio. Doktor, dizim ağrıyor.
Örnek
Kısa diyalog. Hasta: Buongiorno, dottore. Mi fa male il ginocchio. (Buonciorno, dottore. Mi fa male il cinòkkyo.) Günaydın doktor. Dizim ağrıyor. Doktor: Da quando? (da kuando) Ne zamandan beri? Hasta: Da ieri. (da ieri) Dünden beri. Doktor: È una ferita? (e una ferita) Yara mı? Hasta: Sì, qui. (si, kui) Evet, burada.
Belirtiler: ateş, öksürük ve halsizlik
A2 can-do hedefi şudur: ateş, öksürük, grip ve halsizlik gibi belirtileri kısa cümlelerle tarif edebilirsin. En sık kalıplar şunlardır: Ho la febbre. (o la febbre) Ateşim var. Ho la tosse. (o la tosse) Öksürüğüm var. Ho il raffreddore. (o il raffreddore) Soğuk algınlığım var. Ho l'influenza. (o linfluènza) Grip oldum. Ho la nausea. (o la nàuzea) Midem bulanıyor. Non mi sento bene. (non mi sento bène) Kendimi iyi hissetmiyorum. Sono stanco. / Sono stanca. (sòno stanko / stanka) Yorgunum; erkek ve kadın biçimini ayırmayı unutma.
Ateş ölçmek için termometro (termòmetro) termometre kelimesi yeter. Hemşire infermiera (infermièra), erkek hemşire infermiere (infermière) der. Resimde hemşire termometre tutar, hasta kadın ateşini işaret eder; sen Ho la febbre alta. (o la febbre alta) Yüksek ateşim var, diyebilirsin. Sayılar A2’dedir: Ho trentotto di febbre. (o trentòtto di febbre) Otuz sekiz ateşim var. Ho mal di testa e la febbre. Başım ağrıyor ve ateşim var, diye iki belirtiyi ve ile bağlamak da bu düzeydedir.
Sık yanlış anlama şudur: belirti adı ile hastalık adını karıştırmak. tosse öksürüktür, raffreddore soğuk algınlığıdır, influenza griptir. Günlük hayatta İtalya’da kışın eczane kapısında ve okulda bu üçü sürekli duyulur. Tarihçe olarak modern ders kitapları belirtileri uzun tıp metinleriyle değil, kısa can-do cümleleriyle öğretir: neyin olduğunu söyle, ne zamandan beri olduğunu söyle, kendini nasıl hissettiğini söyle.
Örnek
Muayene konuşması. Hemşire: Come sta? (kòme sta) Nasılsınız? Hasta: Non sto bene. Ho la febbre. (non sto bène. o la febbre) İyi değilim. Ateşim var. Hemşire: Il termometro, per favore. (il termòmetro, per favore) Termometre, lütfen. Hasta: Ho trentotto. Otuz sekizim var. Hemşire: Ha anche la tosse? (a anche la tosse) Öksürüğünüz de var mı? Hasta: Sì, e mal di gola. Evet, ve boğaz ağrısı.
Doktorda muayene
A2 can-do hedefi şudur: muayene odasında kim olduğunu, şikâyetini ve basit yönergeleri anlayıp yanıtlayabilirsin. Kişi adları: medico (mèdiko) hekim, dottore (dottòre) erkek doktor, dottoressa (dottoressa) kadın doktor. Yer: ambulatorio (ambulatorìo) muayenehane, ospedale (ospedàle) hastane. Araç: stetoscopio (stetoskòpyo) steteskop. Resimde doktor kalbi dinler; cümle şudur: Il dottore ascolta il cuore. (il dottòre askolta il kuòre) Doktor kalbi dinliyor.
Doktorun kısa emirleri A2’de sık geçer ve resmi Lei biçimindedir. Si siede, per favore. (si siède, per favore) Oturun lütfen. Apri la bocca. (apri la bòkka) Ağzını aç. Respiri. (respìri) Nefes alın. Togli la maglia. (tòlyi la màlya) Kazağını çıkar. Sen de yanıtı kısa tutarsın: Sì, dottore. Evet doktor. Va bene. (va bène) Tamam. Şikâyet cümlesini başta söylemek yeter: Non mi sento bene. Mi fa male qui. Kendimi iyi hissetmiyorum. Buram ağrıyor.
Dünyada muayene diyalogları rol oyunuyla öğretilir: biri doktor, biri hastadır. Günlük hayatta İtalya’da aile hekimi medico di famiglia (mèdiko di famìlya) sık kullanılan bir addır; A2’de bunu tanıman yeter, sistemin bütün ayrıntısı gerekmez. Kalp dinleme sahnesi evrenseldir; steteskop sesi çıkmadan önce doktor genelde Respiri piano. (respìri pyàno) Yavaş nefes alın, der. Sen A2 olarak uzun tıp açıklaması beklememeli, kısa yönergeyi anlamalısın.
Örnek
Muayene. Doktor: Buongiorno. Come sta? Günaydın. Nasılsınız? Hasta: Non sto bene. Ho mal di schiena. İyi değilim. Sırtım ağrıyor. Doktor: Si siede. Respiri. Oturun. Nefes alın. Hasta: Va bene. Tamam. Doktor: Ascolto il cuore. (askolto il kuòre) Kalbi dinliyorum.
Eczane, ilaç adları ve istek cümlesi
A2 can-do hedefi şudur: eczanede neye ihtiyacın olduğunu basitçe söyleyebilir ve ilacın nasıl alınacağına dair kısa bilgiyi anlayabilirsin. Yer: farmacia (farmàçia) eczane. Kişi: farmacista (farmaçìsta) eczacı. İlaç genel adı: medicina (mediçìna) veya farmaco (fàrmako). Biçimler: compressa (komprèssa) hap, sciroppo (şiròppo) şurup, pomata (pomàta) merhem, cerotto (çeròtto) yara bandı. Reçete: ricetta (riçètta). Resimde eczacı ilaç kutusunu verir; sen Grazie. (gràtsie) Teşekkürler, dersin.
İstek kalıbı A2’nin alışveriş kalıbıyla aynıdır: Vorrei... (vorrei) İsterim. Vorrei uno sciroppo per la tosse. Öksürük için bir şurup isterim. Vorrei una pomata per il ginocchio. Diz için bir merhem isterim. Vorrei una medicina per il mal di testa. Baş ağrısı için bir ilaç isterim. Eczacı sorabilir: Ha la ricetta? (a la riçètta) Reçeteniz var mı? Per un adulto o per un bambino? (per un adùlto o per un bambìno) Yetişkin için mi çocuk için mi? Yanıt: Per me. Benim için. Senza ricetta, per favore. (sènza riçètta) Reçetesiz, lütfen.
Dünyada eczane diyalogu, restoran ve bilet gişesiyle birlikte A2 işlevsel ünitelerinin klasiğidir. İtalya’da eczane tabelasında yeşil haç sık görülür; gece nöbeti ayrıntısı bu düzeyin dışındadır. Kullanım yönergesi kısa kalır: Due volte al giorno. (dùe vòlte al giorno) Günde iki kez. Dopo i pasti. (dòpo i pasti) Yemeklerden sonra. Non tre, due. Üç değil, iki, gibi sayı düzeltmesi de A2 dinleme hedefidir. Türkçe kaynaklı hata, eczane için farmasi demek veya hap için tablet diye İngilizceye kaymaktır; hedef dilde compressa ve farmacia kal.
Örnek
Eczane. Müşteri: Buongiorno. Vorrei uno sciroppo per la tosse. Günaydın. Öksürük için bir şurup isterim. Eczacı: Ha la ricetta? Reçeteniz var mı? Müşteri: No. È per me. Hayır. Benim için. Eczacı: Due volte al giorno. Günde iki kez. Müşteri: Grazie. Quanto costa? (kuanto kòsta) Teşekkürler. Kaç para?
Randevu, bekleme salonu ve sağlık hizmetleri
A2 can-do hedefi şudur: bir sağlık kuruluşunda randevu isteyebilir, kimin hasta olduğunu söyleyebilir ve bekleme salonunda kısa bilgi verebilirsin. Yer adları: ospedale hastane, pronto soccorso (pronto soçcòrso) acil servis, ambulatorio muayenehane, sala d'attesa (sala dattèza) bekleme salonu. Randevu: appuntamento (appuntamènto). Kalıp: Vorrei un appuntamento, per favore. Randevu isterim lütfen. Per oggi è possibile? (per odci e possìbile) Bugün mümkün mü? A che ora? (a ke òra) Saat kaçta?
Aile sahnelerinde kişi zamirleri önemlidir. Per mio figlio. (per mìo fìlyo) Oğlum için. Per mia figlia. (per mìa fìlya) Kızım için. Ha una ferita alla gamba. (a una ferita alla gamba) Bacağında yara var. Resimde anne randevu kâğıdı doldurur, baba bacağı sargılı çocuğa destek olur; sen hem randevu cümlesini hem belirti cümlesini birleştirirsin: Vorrei un appuntamento per mio figlio. Ha una ferita. Oğlum için randevu isterim. Yara var. Kâğıtta ad yazmak A2’dir: Il nome e il cognome. (il nòme e il konyòme) Ad ve soyad.
Dünyada bu ünite seyahat İtalyancası kitaplarında eczane ünitesinin hemen ardından gelir çünkü turist önce eczaneye, yetmezse hekime gider. Günlük hayatta Türkiye’deki aile sağlığı merkezine benzer bir ilk durak düşünülebilir; İtalyanca karşılığı olarak A2’de medico ve ambulatorio yeter. Acil durum tek kalıbı da ezberlenir: Aiuto, per favore! (ayùto, per favore) Yardım lütfen! Uzun bürokrasi, sigorta belgesi adları ve kurum kısaltmaları bu sınıfın sözlüğünü aşar; onları bir sonraki düzey bırak.
Örnek
Gişe. Anne: Buongiorno. Vorrei un appuntamento per mio figlio. Günaydın. Oğlum için randevu isterim. Görevli: Che problema ha? (ke problèma a) Ne sorunu var? Anne: Ha una ferita alla gamba. Bacağında yara var. Görevli: Il nome, per favore. Ad, lütfen. Anne: Grazie. Teşekkürler.
Türkçe konuşanların sık karıştırdığı sağlık kalıpları
Türkçeden İtalyancaya geçerken en sık hata, ağrı kalıbını kelime kelime çevirmektir. Türkçe başım ağrıyor cümlesi Ho male testa diye kurulmaz. Doğrusu ya Ho mal di testa. ya da Mi fa male la testa. biçimidir. mal di ile gelen baş, boğaz, mide, sırt adlarının önüne artikel konmaz. mi fa male ile gelen adın önüne artikel konur: il ginocchio, la gamba, il braccio. İkinci sık hata, ben hastayım demektir. İtalyancada Sono malato. / Sono malata. (sòno malàto / malàta) denir; cinsiyet uyumu unutulursa cümle A2’de bile yanlış duyulur.
Üçüncü hata, kendimi iyi hissetmiyorum kalıbındaki olumsuzluktur. Mi sento no bene denmez. Doğrusu Non mi sento bene. veya Non sto bene. biçimidir. Dördüncü hata, meslek ve yer adlarını Türkçe veya İngilizce bırakmaktır: doktor yerine hedef dilde duruma göre dottore, dottoressa veya medico; eczane yerine her zaman farmacia. Kadın hekime sürekli dottore demek de sık görülür; dottoressa ayrı bir sözcüktür. Beşinci hata, ilaç isteme cümlesini emir gibi kurmaktır. A2’de nazik alışveriş kalıbı Vorrei... ile başlar, per favore ile yumuşar.
Bu hataların nedeni Türkçenin eklerle ve farklı fiil seçimleriyle ağrıyı anlatmasıdır. İtalyanca ise ya avere (avère) sahip olmak fiiliyle Ho mal di... der ya da fare male ağrımak kalıbını kullanır. Alıştırma yolu şudur: her vücut adı için iki cümle yaz, birini mal di ile birini mi fa male ile kur, sesli oku. Telaffuzda ginocchio sözcüğündeki gn sesi ny gibi, sciroppo sözcüğündeki sci sesi ş gibi çıkar; Türkçe c ve ş harfleriyle not almak işe yarar. A2 hedefi kusursuz aksan değil, anlaşılır ve doğru kalıptır.
Örnek
Yanlış ve doğru. Yanlış düşünce: Ho male la testa. Doğrusu: Ho mal di testa. veya Mi fa male la testa. Yanlış: Mi sento no bene. Doğrusu: Non mi sento bene. Yanlış: Farmasi, bir tablet. Doğrusu: Vorrei una compressa, per favore. (vorrei una komprèssa, per favore) Bir hap isterim lütfen.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Başım ağrıyor cümlesini Ho male testa veya Ho mal di la testa diye kurmak. Doğrusu: mal di kalıbında artikel yoktur: Ho mal di testa. Artikelli biçim ayrıdır: Mi fa male la testa.
- Yanlış: Ben hastayım demek için cinsiyetsiz veya Türkçe söz dizimi kullanmak. Doğrusu: Erkek için Sono malato. kadın için Sono malata. denir. Kendini kötü hissetmek Non mi sento bene. veya Non sto bene. ile söylenir.
- Yanlış: Kadın hekime her zaman dottore demek ve eczaneye farmasi demek. Doğrusu: Kadın hekim dottoressa, eczane farmacia, hap compressa, şurup sciroppo sözcükleridir.
- Yanlış: Mi sento no bene veya No sto bene diye olumsuzluk eklemek. Doğrusu: Olumsuzluk fiilden önce non ile gelir: Non mi sento bene. Non sto bene.
- Yanlış: Eczanede ilacı emirle istemek veya reçete kelimesini atlamak. Doğrusu: Nazik kalıp Vorrei... artı per favore şeklindedir. Reçete sorulursa ricetta sözcüğü yeter: Ho la ricetta. / Non ho la ricetta.
Bir adım ileri
Bir üst dil düzeyinde, yaklaşık B1’de, sağlık konuşması geçmiş zamanla uzar: ne zaman başladığını, daha önce hangi ilacı aldığını ve doktorun verdiği tavsiyeyi birkaç cümleyle anlatırsın. Vücut sözlüğü daha ince ayrıntılara, örneğin eklem ve iç organ adlarına doğru genişler; sen A2’de kalan ginocchio ve stomaco listesini temel alırsın. Randevu diyaloguna saat, tarih ve gerekçe eklenir; eczane konuşmasına kullanım sıklığı ve yan etki gibi kısa uyarılar gelir. Zihinsel iyi hissetme ve uzun sağlık öyküsü de B1’in işidir; şimdilik A2’nin can-do’su yeter: neresi, hangi belirti, hangi yer, hangi ilaç.
Özet
A2 İtalyancasında sağlık, vücut adı, belirti ve kısa istek cümlesinden oluşur. Ho mal di testa., Mi fa male il ginocchio., Ho la febbre., Vorrei uno sciroppo. ve Vorrei un appuntamento. kalıpları eczane, muayene ve bekleme salonunda işe yarar. Türkçeden bire bir çeviri yerine artikel kuralını, cinsiyet uyumunu ve non ile olumsuzluğu ezberlemek, anlaşılır konuşmanın anahtarıdır.