Geçmişte düzenli olarak yaptığımız alışkanlıkları, devam eden durumları ve çocukluk anılarını İtalyancada imperfetto kullanarak anlatabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Çocukluk alışkanlıklarını anlatmak
İtalyancada geçmişte sık sık yaptığımız, uzun süre devam eden veya bir durumu anlatan ifadelerde imperfetto kullanılır. Türkçedeki “-erdim”, “-ardım” ve bazen “-iyordum” anlamlarına yaklaşır. Örneğin çocukken her yaz büyükannemize gidersek bunu bir alışkanlık olarak anlatırız.
Çocukluk anılarında sık kullanılan zaman ifadeleri şunlardır: da bambino (çocukken), da piccola (küçükken, kız konuşuyorsa), ogni estate (her yaz), sempre (her zaman), spesso (sık sık) ve di solito (genellikle). Telaffuz ipucu: infanzia yaklaşık “infantsiya”, sempre “sempre”, spesso ise “spesso” diye okunur.
Örnek: Da bambino giocavo sempre in giardino. Türkçesi: Çocukken bahçede her zaman oynardım. Burada giocavo, geçmişte tekrarlanan bir alışkanlığı gösterir. Da bambina leggevo molti libri. Türkçesi: Küçükken çok kitap okurdum.
Örnek
Çözümlü örnek: Ogni domenica, noi ______ dai nonni. Cümlede ogni domenica ifadesi düzenli tekrarı gösterir. Doğru cevap: andavamo. Tam cümle: Ogni domenica, noi andavamo dai nonni. Türkçesi: Her pazar büyükanne ve büyükbabamıza giderdik.
2. Düzenli fiillerin çekimi
Imperfetto yapmak için düzenli fiillerin gövdesine kişi ekleri getirilir. -are fiillerinde ekler -avo, -avi, -ava, -avamo, -avate, -avano; -ere fiillerinde -evo, -evi, -eva, -evamo, -evate, -evano; -ire fiillerinde ise -ivo, -ivi, -iva, -ivamo, -ivate, -ivano şeklindedir.
Örneğin giocare fiili şöyle çekilir: io giocavo (oynardım), tu giocavi (oynardın), lui o lei giocava (oynardı), noi giocavamo (oynardık), voi giocavate (oynardınız), loro giocavano (oynarlardı). Vedere fiilinde vedevo “görürdüm”, mangiare fiilinde mangiavo “yerdim” anlamına gelir.
Günlük konuşmada kişi zamiri çoğu zaman söylenmez; çünkü fiil eki kişiyi gösterir. Giocavo con mia sorella. Türkçesi: Kız kardeşimle oynardım. Guardavamo la televisione. Türkçesi: Televizyon izlerdik. Telaffuzda son ekleri açık söylemek önemlidir; giocavamo yaklaşık “cokavamo”, guardavamo ise “guardavamo” olarak okunur.
Örnek
Çözümlü örnek: Quando ero piccolo, io ______ la bicicletta ogni giorno. Parantezdeki fiil usare ve özne io olduğu için usavo gelir. Tam cümle: Quando ero piccolo, usavo la bicicletta ogni giorno. Türkçesi: Küçükken her gün bisikleti kullanırdım.
3. Essere ve çocuklukta durum anlatmak
Essere fiili düzensizdir ve çok sık kullanılır: ero (idim), eri (idin), era (idi), eravamo (idik), eravate (idiniz), erano (idiler). Çocukken görünüşümüzü, kişiliğimizi veya bulunduğumuz yeri anlatırken bu fiilden yararlanırız.
Da piccolo ero timido. Türkçesi: Küçükken utangaçtım. La mia scuola era vicina a casa. Türkçesi: Okulum evin yakınındaydı. Eravamo molto felici. Türkçesi: Çok mutluyduk. Burada anlatılanlar tek bir anda olup biten olaylar değil, geçmişteki genel durum veya özelliklerdir.
Yaş söylemek için de avere fiili kullanılır: Quando avevo otto anni, abitavo a Roma. Türkçesi: Sekiz yaşımdayken Roma’da yaşıyordum. Avevo burada “sahiptim” değil, “yaşındaydım” anlamındadır. Telaffuz ipucu: avevo yaklaşık “avevo”, ero ise “ero” diye okunur; ilk heceyi kısa söylemek yeterlidir.
Örnek
Somut örnek: Bir öğrenci eski fotoğrafını anlatıyor: Quando avevo sette anni, ero basso e avevo i capelli corti. Abitavo con la mia famiglia. Türkçesi: Yedi yaşındayken boyum kısaydı ve kısa saçlarım vardı. Ailemle yaşıyordum. Bu örnekte yaş, görünüş ve yaşam durumu imperfetto ile verilmiştir.
4. Eski fotoğraflar üzerine kısa konuşma
Anı anlatırken önce fotoğraftaki genel durumu söyleyebilir, sonra alışkanlıkları ekleyebiliriz. Kısa ve kullanışlı kalıplar şunlardır: Quando ero piccolo... (Küçükken...), Mi ricordo che... (Hatırlıyorum ki...), Ogni estate... (Her yaz...) ve Passavo molto tempo con... (... ile çok zaman geçirirdim).
Örnek diyalog: Nonna: Che cosa facevi in estate? Luca: Andavo al mare con la famiglia. Giocavo sulla spiaggia e mangiavo il gelato. Nonna: Ti piaceva il gelato? Luca: Sì, mi piaceva molto! Türkçesi: Büyükanne: Yazın ne yapardın? Luca: Ailemle denize giderdim. Kumsalda oynar ve dondurma yerdim. Büyükanne: Dondurmayı sever miydin? Luca: Evet, çok severdim!
Bu tür konuşmalarda karşı tarafa soru sormak anlatımı sürdürür. Dove abitavi? “Nerede otururdun?”, Con chi giocavi? “Kiminle oynardın?”, Che cosa mangiavi? “Ne yerdin?” demektir. Cevap verirken abitavo, giocavo ve mangiavo gibi fiil biçimleri kullanılabilir.
Örnek
Somut konuşma örneği: A: Da bambino, avevi un gioco preferito? B: Sì, avevo una palla. Giocavo con i miei amici ogni pomeriggio. Türkçesi: A: Çocukken en sevdiğin bir oyuncağın var mıydı? B: Evet, bir topum vardı. Her öğleden sonra arkadaşlarımla oynardım.
5. Alışkanlık ile tek olayı ayırmak
Bir geçmiş anlatısında imperfetto çoğunlukla ortamı, zamanı, kişilerin durumunu ve tekrar eden alışkanlıkları verir. Bir kez gerçekleşen ve tamamlanan olaylar için ise A2 düzeyinde passato prossimo kullanılır. Örneğin Da bambino giocavo in giardino. “Çocukken bahçede oynardım” demektir; bu tekrar eden bir alışkanlıktır.
Tek bir olayı anlatırken Ieri ho giocato in giardino. denir: “Dün bahçede oynadım.” İki zaman aynı cümlede de bulunabilir: Quando ero piccolo, giocavo in giardino e un giorno ho trovato un vecchio giocattolo. Türkçesi: Küçükken bahçede oynardım ve bir gün eski bir oyuncak buldum. İlk bölüm genel alışkanlık, ikinci bölüm tek olaydır.
Anı anlatırken önce “nasıl bir dönemdi?” sorusuna, sonra “ne oldu?” sorusuna cevap vermek yararlıdır. Bu ayrım konuşmayı daha açık yapar. Ancak başlangıçta her ayrıntıyı kusursuz ayırmaya çalışmak yerine, düzenli alışkanlıklarda imperfetto kullanmaya odaklanmak daha uygundur.
Örnek
Çözümlü örnek: Ogni sabato ______ dai nonni, ma sabato scorso ______ a casa. İlk boşlukta ogni sabato düzenli alışkanlık olduğu için andavamo gelir. İkinci boşlukta sabato scorso tek ve tamamlanmış bir zamanı gösterdiği için siamo andati gelir. Tam cümle: Ogni sabato andavamo dai nonni, ma sabato scorso siamo andati a casa. Türkçesi: Her cumartesi büyükanne ve büyükbabamıza giderdik, ama geçen cumartesi eve gittik.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Geçmişteki her fiilde aynı geçmiş zaman kullanılır. Doğrusu: Doğrusu, tekrarlanan alışkanlıklar ve geçmişteki durumlar için imperfetto, tek ve tamamlanmış olaylar için çoğunlukla passato prossimo kullanılır.
- Yanlış: Türkçedeki “-di” eki görüldüğünde mutlaka passato prossimo kullanılmalıdır. Doğrusu: Türkçedeki zaman ekleri İtalyancaya bire bir çevrilmez. “Çocukken utangaçtım” gibi bir durum Da bambino ero timido. şeklinde söylenir.
- Yanlış: Io zamiri her cümlede mutlaka söylenmelidir. Doğrusu: Fiil eki kişiyi çoğu zaman gösterir; bu nedenle Giocavo ogni giorno. demek yeterlidir. Io, özellikle vurgu yapmak veya karşılaştırma yapmak için kullanılabilir.
- Yanlış: Yaş söylemek için İtalyancada essere kullanılır. Doğrusu: Yaş belirtirken avere kullanılır: Avevo dieci anni. “On yaşındaydım” demektir. Ero dieci anni yanlıştır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta geçmiş zamanlar arasındaki ayrım daha ayrıntılı işlenecek ve imperfetto ile passato prossimo birlikte kullanılan daha uzun öyküler okunacaktır. Öğrenciler bir olayın arka planını anlatırken hava durumu, saat ve duygu gibi ayrıntıları da ekleyebilecektir. Ayrıca düzensiz fiillerin daha geniş bir listesi ve geçmişteki planları anlatan farklı yapılar öğrenilecektir. Bu bölümdeki temel hedef, kısa ve anlaşılır bir çocukluk anısını doğru zaman seçimiyle anlatmaya hazırlanmaktır.
Özet
Geçmişte tekrarlanan alışkanlıklar, genel durumlar ve çocukluk özellikleri için imperfetto kullanılır. Düzenli fiillerde kişi ekleri öğrenilir; essere ve yaş belirtirken kullanılan avere özellikle önemlidir. Tek bir tamamlanmış olay ile uzun süreli alışkanlığı ayırarak anılarımızı daha açık anlatabiliriz.