İtalyancada potere, dovere ve volere fiilleri; yapabilme, zorunluluk ve istekleri saatler ve boş zaman etkinlikleri hakkında açıkça anlatmamızı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Üç temel anlam: yapabilmek, zorunda olmak, istemek
Potere bir şeyi yapabilmeyi veya izinli olmayı anlatır. Dovere bir şeyi yapmak zorunda olmayı, volere ise bir şeyi istemeyi belirtir. Bu fiillerden sonra genellikle başka bir fiilin mastar hâli gelir.
Örneğin Posso uscire? cümlesi Yapabilir miyim veya Çıkabilir miyim anlamındadır. Devo studiare. Ders çalışmalıyım, Voglio riposare. ise Dinlenmek istiyorum demektir. Türkçedeki anlamı doğru seçmek için cümlenin bağlamına dikkat etmek gerekir.
Örnek
Bir öğrenci akşam planını anlatıyor: Stasera non posso uscire. Devo studiare, ma voglio guardare un film. Türkçesi: Bu akşam dışarı çıkamam. Ders çalışmalıyım ama film izlemek istiyorum. Burada non posso yapamama durumunu, devo zorunluluğu, voglio isteği gösterir.
Şimdiki zamanda çekim
Bu üç fiil düzensiz çekimlere sahiptir; bu nedenle biçimleri ezberlenmelidir. Potere için posso, puoi, può, possiamo, potete, possono; dovere için devo, devi, deve, dobbiamo, dovete, devono kullanılır.
Volere fiilinin temel biçimleri voglio, vuoi, vuole, vogliamo, volete, vogliono şeklindedir. Sıra şöyledir: ben, sen, o, biz, siz, onlar. İtalyancada özne zamiri çoğu zaman söylenmez; fiilin biçimi kimin konuştuğunu gösterir.
Örnek
Kısa karşılaştırma: Io posso. Ben yapabilirim. Tu puoi. Sen yapabilirsin. Lei deve partire. O gitmek zorunda. Noi vogliamo mangiare. Biz yemek istiyoruz. Özellikle può ve puoi biçimlerinde ses farkına dikkat edilmelidir.
Kip fiili ve mastar fiil birlikte kullanılır
Kip fiili, asıl fiile yapabilme, zorunluluk veya istek anlamı katar. Asıl fiil mastar biçiminde kalır: posso comprare, devo partire, voglio prendere. Kip fiili kişiye göre çekilir; ikinci fiil çekilmez.
İki fiil arasında genellikle bir edat kullanılmaz. Bu nedenle Voglio comprare un biglietto. doğrudur; Türkçeden etkilenerek araya gereksiz bir kelime koymamak gerekir. Tren, otobüs veya uçak gibi ulaşım planlarında bu yapı çok kullanılır.
Örnek
İstasyonda bir yolcu soruyor: Posso comprare un biglietto per Roma? Görevli cevap veriyor: Sì, ma devi partire alle otto. Anlamı: Roma'ya bir bilet alabilir miyim? Evet, ama saat sekizde hareket etmek zorundasın. Posso comprare izin veya olanak, devi partire ise zorunluluk bildirir.
Olumsuz cümle ve soru cümlesi
Olumsuz cümlede non, çekimli kip fiilinden önce gelir. Örneğin Non posso venire. Gelemem, Non devo lavorare oggi. Bugün çalışmak zorunda değilim, Non voglio uscire. Dışarı çıkmak istemiyorum demektir.
Soru sormak için çoğu zaman cümle yapısı değişmez; tonlama yükselir veya cümle soru işaretiyle yazılır. Puoi aspettare? Bekleyebilir misin? Devi partire? Gitmek zorunda mısın? Vuoi prendere un caffè? Bir kahve almak ister misin?
Örnek
Bir öğrenci çalışma planını açıklıyor: Devo studiare, ma non voglio studiare adesso. Posso riposare dieci minuti? Türkçesi: Ders çalışmalıyım ama şimdi ders çalışmak istemiyorum. On dakika dinlenebilir miyim? Burada non yalnızca olumsuzlanan kip fiilinden önce yer alır.
Saatler ve boş zaman planı
Saat bilgisi, bu fiillerle birlikte günlük planları anlatmak için kullanılır. Alle sette devo partire. Saat yedide hareket etmeliyim. Posso arrivare alle otto. Saat sekizde varabilirim. Voglio guardare un film alle nove. Saat dokuzda film izlemek istiyorum.
Boş zaman etkinliklerinde istek, izin ve zorunluluk aynı konuşmada bulunabilir. Bir kişi Voglio andare al cinema diyebilir; başka biri Non posso, devo lavorare diyebilir. Havaalanı gibi yerlerde Posso cambiare il volo? ve Devo cambiare il volo? soruları anlam bakımından farklıdır: ilki izin veya olanağı, ikincisi zorunluluğu sorar.
Örnek
Kısa diyalog: A: Vuoi andare al cinema stasera? B: Sì, voglio andare, ma devo finire i compiti. A: Puoi venire alle nove? B: Sì, posso venire alle nove. Türkçesi: A: Bu akşam sinemaya gitmek ister misin? B: Evet, gitmek istiyorum ama ödevleri bitirmeliyim. A: Saat dokuzda gelebilir misin? B: Evet, saat dokuzda gelebilirim.
Günlük iletişimde seçim yapmak ve konuşmayı sürdürmek
Bir planı anlatırken önce zorunluluğu, sonra isteği veya olanağı söyleyebiliriz. Devo lavorare, ma posso uscire dopo. cümlesinde kişi önce çalışması gerektiğini, daha sonra dışarı çıkabileceğini belirtir. A1 düzeyinde kısa cümleler kurmak ve anlamı açık tutmak en güvenli yoldur.
Konuşmada kibar bir soru için ses tonuna ve per favore ifadesine dikkat edebiliriz. Puoi aiutarmi, per favore? Lütfen bana yardım edebilir misin? demektir. Bir isteği doğrudan söylemek için Voglio un biglietto denebilir; ancak günlük durumda Vorrei un biglietto daha nazik bir kalıptır. Bu kalıbı A1 düzeyinde tanımak yeterlidir.
Örnek
Somut olay: Bir öğrenci havaalanında görevliye sorar: Posso cambiare il volo? Devo pagare? Görevli cevap verir: Sì, puoi cambiare il volo, ma devi pagare. Öğrenci de Va bene. Voglio cambiare il volo. der. Türkçesi: Uçuşu değiştirebilir miyim? Ödeme yapmak zorunda mıyım? Evet, uçuşu değiştirebilirsin ama ödeme yapmak zorundasın. Tamam. Uçuşu değiştirmek istiyorum.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Kip fiilinden sonra gelen ikinci fiil de kişiye göre çekilir. Doğrusu: İkinci fiil mastar hâlinde kalır: Posso andare doğrudur. Posso vado yanlıştır.
- Yanlış: Non cümlenin sonuna konur. Doğrusu: Olumsuzluk sözcüğü çekimli kip fiilinden önce gelir: Non posso uscire. doğrudur. Posso uscire non A1 düzeyinde doğru yapı değildir.
- Yanlış: Potere her zaman yalnızca izin anlamına gelir. Doğrusu: Potere hem izin hem de yapabilme veya olanak anlamı verebilir. Posso entrare? izin sorabilir; Non posso venire. ise gelememe durumunu anlatabilir.
- Yanlış: Devo ve voglio aynı anlamdadır. Doğrusu: Devo studiare. Ders çalışmalıyım veya çalışmak zorundayım demektir. Voglio studiare. ise Ders çalışmak istiyorum anlamındadır; biri zorunluluk, diğeri istektir.
- Yanlış: İtalyancada özne zamiri her cümlede mutlaka söylenmelidir. Doğrusu: Özne zamiri kullanılabilir ama çoğu zaman gerekmez. Posso venire. cümlesi Ben gelebilirim demektir; ayrıca Io posso venire. demek de mümkündür, fakat vurgu yaratabilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu fiiller geçmiş zaman ve daha uzun cümlelerle kullanılacaktır. Öğrenciler, geçmişte ne yapabildiklerini veya ne yapmak zorunda kaldıklarını anlatmayı öğrenecektir. Ayrıca daha nazik istekler, koşul cümleleri ve farklı zamanlarda plan anlatımı üzerinde çalışılacaktır. A1 düzeyinde sağlam çekim ve anlam bilgisi, bu yeni yapıların temelini oluşturur.
Özet
Potere yapabilmeyi veya izinli olmayı, dovere zorunluluğu, volere isteği anlatır. Kip fiili kişiye göre çekilir; arkasındaki asıl fiil mastar hâlinde kalır ve olumsuzluk için non kip fiilinden önce gelir. Saatler ve boş zaman planları hakkında konuşurken bu üç fiille kısa, açık ve günlük cümleler kurabiliriz.