Soyut felsefi adlar ezber listesi değil, C2 İspanyolcasında düşünceyi birbirine bağlayan canlı bir kavram ağıdır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Soyut felsefi ad nedir ve C2'de ne işe yarar
C2 düzeyinde öğrenci somut nesneleri adlandırmanın ötesine geçer. CEFR can-do ile söylersek: soyut, felsefi bir konuda incelikli ayrımlar yaparak akıcı ve doğru konuşabilir, yazabilir. İspanyolcada bu ayrımların omurgası soyut adlardır: la libertad (li-ber-TAD), la justicia (hus-Tİ-sya), el ser (ser), la existencia (ek-sis-TEN-sya), la verdad (ber-DAD), la dignidad (diğ-ni-DAD), la voluntad (bo-lun-TAD), la autonomía (au-to-no-Mİ-a). Türkçede gramatikal cinsiyet ve belirli artikel olmadığı için bu sözcükler çıplak ezberlenirse ağ kurulamaz; artikel ve cinsiyet, kavramın İspanyolca kimliğinin parçasıdır.
Soyut ad, beş duyuya doğrudan gelmeyen bir fikri tek isimde toplar. Libertad günlük dilde yalnız kalmaz; la libertad de prensa, libertad de conciencia, libertad de movimiento gibi zincirlerle genişler. C2'nin işi tanım cümlesi kurmaktır: La libertad, en sentido estricto, es la capacidad de elegir sin coacción externa. (Özgürlük, dar anlamda, dış zorlama olmadan seçme kapasitesidir.) Vurgu -tad ekinde son heceyededir; Türkçe konuşur bunu sıkça kaçırır ve sözcüğü líbertad gibi öne çekerek söyler. Köken bilgisi süs değildir: birçok soyut ad Latince ahlâk ve hukuk sözlüğünden İspanyolcaya geçmiştir, bu yüzden resmi ve denemeye yakın bir register taşır.
Örnek
Tanım kalıbı: Por X se entiende Y / X consiste en Y / X no se reduce a Y. Örnek: Por justicia no se entiende solo el cumplimiento de la ley; consiste en dar a cada cual lo suyo, y no se reduce a la venganza. (Adalet yalnız yasanın yerine getirilmesi demek değildir; herkese kendine düşeni vermektir ve öç almaya indirgenmez.) Eşdizimler: ejercer la libertad (özgürlüğü kullanmak), reivindicar la justicia (adaleti talep etmek), poner en tela de juicio una verdad (bir doğruyu tartışmaya açmak).
Kavram ağı nasıl örülür
Kavram ağı, sözcükleri tek tek değil, ilişkileriyle öğrenme yoludur. Dünyada dil öğretiminde sözcüksel yaklaşım ve kavram haritaları bu iş için uzun süredir kullanılır: merkezde bir düğüm, çevresinde eşanlam, karşıt, neden, sonuç, koşul ve örnekler durur. Felsefi İspanyolcada merkez üçlüsü sıkça şudur: libertad, justicia, ser / existencia. Ara düğümler ağı sıkılaştırır: responsabilidad (sorumluluk), igualdad (eşitlik), equidad (hakkaniyet), dignidad, verdad, sentido (anlam). Okun yönü rasgele değildir: la libertad exige responsabilidad (özgürlük sorumluluk ister) bir gerektirme okudur; la justicia limita la libertad del más fuerte (adalet en güçlünün özgürlüğünü sınırlar) bir sınırlama okudur.
Ağı İspanyolca düşünmek, Türkçeden çeviri cümlesi kurmamak demektir. C2 bağlaç ve kalıpları ilişkinin türünü adlandırır: en virtud de (gereği olarak), en aras de (uğruna), en la medida en que (ölçüsünde), si bien (gerçi), no por ello (bu yüzden ... değil), de ahí que + subjuntivo (bundandır ki), cabe preguntarse si (şu sorulabilir:). Küçük bir ağ cümlesi: Si bien la libertad individual es un bien, de ahí que no pueda ejercerse contra la dignidad ajena. (Bireysel özgürlük bir değer olsa da, bundandır ki başkasının onuruna karşı kullanılamaz.) Telaffuz ipucu: justicia içindeki j Türkçe h'ye yakındır, z İspanya İspanyolcasında peltek s, Latin Amerika'da s'dir; C2'de her iki standardı tanımak yeter, karıştırmamak gerekir.
Örnek
Üç düğümlü mini ağ. Merkez: libertad. Sağ: justicia — ilişki: La justicia hace posible la libertad de todos, no solo la de unos pocos. (Adalet herkesin özgürlüğünü mümkün kılar, yalnızca birkaçınınkini değil.) Sol: existencia — ilişki: Una libertad que no se encarna en la existencia concreta se queda en abstracción vacía. (Somut varoluşta cisimleşmeyen bir özgürlük boş soyutlamada kalır.) Alt: responsabilidad — ilişki: No hay libertad adulta sin responsabilidad por las consecuencias. (Sonuçların sorumluluğu olmadan yetişkin bir özgürlük yoktur.)
Üç düğüm: libertad, justicia, ser
Libertad tek parça değildir. C2'de ayırt edilir: libertad negativa (dış engelin yokluğu), libertad positiva (kendi yaşamını belirleme gücü), albedrío (irade özgürlüğü, al-be-DRİ-o), autonomía (özerklik), liberación (kurtuluş süreci). Türkçe hepsine bazen özgürlük demek yanılgı doğurur. Kısa ayırım: La liberación es un proceso; la libertad, un estado o una capacidad; la autonomía, un principio que impide tratar a la persona como medio. (Kurtuluş bir süreçtir; özgürlük bir durum veya kapasitedir; özerklik, kişiyi araç gibi görmeyi yasaklayan bir ilkedir.) Ortega y Gasset'in sık anılan cümlesi ağa kişi düğümünü ekler: Yo soy yo y mi circunstancia. (Ben, ben ve koşulumdur.) Yani ser yalıtılmış öz değil, dünya ile ilişkidir.
Justicia da tek değildir: justicia legal (yasal adalet), justicia social (toplumsal adalet), equidad (eşitliği duruma göre dengeleme), imparcialidad (yansızlık). El ser ile la existencia karıştırılmamalıdır. El ser daha genel ve ontolojiktir (varlık, olma); la existencia somut varoluşu vurgular. Sartre'ın İspanyolcada yerleşmiş formülü şudur: La existencia precede a la esencia. (Varoluş özden önce gelir.) C2 öğrencisi bu cümleyi ezber sloganı gibi değil, ağın bir oku gibi okur: önce yaşanan hayat, sonra ona yapıştırılan öz tanımları. Karşı ok da kurulabilir: bazı gelenekler özün varoluşu öncelediğini savunur. Dilin işi taraf tutmak değil, her iki oku da doğru kurmaktır.
Örnek
Nüans diyaloğu: — ¿Crees que la libertad individual puede chocar con la justicia social? (Bireysel özgürlüğün toplumsal adaletle çatışabileceğini düşünüyor musun?) — Sin duda. Una libertad sin equidad se convierte en privilegio. (Kuşkusuz. Hakkaniyet olmadan özgürlük ayrıcalığa dönüşür.) — Entonces, ¿la justicia corrige a la libertad o la hace posible? (Öyleyse adalet özgürlüğü düzeltir mi, yoksa onu mümkün mü kılar?) — A mi juicio, la hace posible. De ahí que no sean enemigas, sino condiciones recíprocas. (Bana göre mümkün kılar. Bundandır ki düşman değil, karşılıklı koşullardır.)
Tartışma kalıpları, diyalog ve günlük hayat
Felsefi tartışma C2'de nutuk değil, gerekçeli konuşmadır. İşe yarayan çerçeveler: görüş belirtme A mi juicio, desde mi punto de vista; ihtiyat cabria matizar que (şunu nüanslamak gerekir), no necesariamente; karşı çıkış no por ello hay que concluir que (bundan şu sonuç çıkmaz); özet en síntesis, en última instancia. Subjuntivo, felsefi ihtiyatın grameridir: No creo que la libertad sea un don natural; más bien la entiendo como una conquista histórica. (Özgürlüğün doğal bir armağan olduğunu sanmıyorum; onu daha çok tarihsel bir kazanım olarak anlıyorum.) Sea (se-a) burada şüphe ve yeniden tanımlama işaretidir; Türkçe konuşur çoğu kez indikatife kaçarak nüansı siler.
Günlük hayatta ağ görünür: okulda telefon yasağı tartışılırken libertad ile convivencia (birlikte yaşam) çatışır; bir haber kanalı kapatıldığında libertad de expresión ile responsabilidad editorial konuşulur; bir arkadaş «istediğimi yaparım» dediğinde C2 öğrencisi sorabilir: ¿Tu libertad termina donde empieza la mía, o hay un criterio más justo que el del más fuerte? (Senin özgürlüğün benimki başladığı yerde mi biter, yoksa en güçlünün ölçütünden daha adil bir ölçüt var mıdır?) Böyle cümleler ders dışı hayatta da kurulabildiğinde can-do gerçekleşmiş demektir. Telaffuz: expresión (es-pre-SYON), conciencia (kon-SYEN-sya), equidad (e-ki-DAD).
Örnek
Kısa tartışma metni. Cabe preguntarse si una sociedad puede llamarse libre cuando la justicia es selectiva. En virtud de la dignidad humana, nadie debería quedar fuera del amparo de la ley. No obstante, la libertad de mercado no equivale, por sí sola, a la equidad. En la medida en que el más vulnerable no puede elegir de verdad, hablar de libertad es un abuso del término. (Adaletin seçici olduğu bir topluma özgür denip denemeyeceği sorulabilir. İnsan onuru gereği hiç kimse yasanın korumasının dışında kalmamalıdır. Bununla birlikte piyasa özgürlüğü tek başına hakkaniyet demek değildir. En kırılgan olan gerçekten seçemediği ölçüde, özgürlükten söz etmek terimin kötüye kullanılmasıdır.)
Türkçe kaynaklı sık hatalar
Türkçeden gelen ilk tuzak artikelsiz soyut addır: Libertad es esencial yerine La libertad es esencial denir. Genel fikir bildiren soyut adlar İspanyolcada çoğu kez belirli artikel alır. İkinci tuzak cinsiyet: el libertad, la ser yanlıştır; doğru biçimler la libertad, el ser, la justicia, el deber, la verdad. Üçüncü tuzak tek karşılık saplantısıdır. Türkçe varlık hem el ser hem la existencia hem bazen el ente olabilir; adalet hem justicia hem equidad hem derechoya yaklaşır; özgürlük libertad, autonomía, albedrío, liberación arasında seçim ister. Dördüncü tuzak yanlış dostlardır: actualmente aslında değil, şu anda demektir; actual gerçek değil, güncel demektir. Felsefi cümlede aslında için en realidad, en el fondo, a decir verdad yeğlenir.
Beşinci tuzak ser / estar ve kip seçimidir. Öz ve tanım ser ister: La justicia es dar a cada cual lo suyo. Geçici değerlendirme bazen estar alır: Esta sentencia no está a la altura de la justicia que se prometió. (Bu hüküm vaat edilen adaletin seviyesinde değil.) Altıncı tuzak subjuntivosuz ihtiyattır. No es que la libertad no importe; es que no basta. (Özgürlük önemli değil değil; yetmez.) Kalıp no es que + subjuntivo, Türkçe «değil ki»yi karşılar ve C2 tartışmasının yumuşak reddidir. Telaffuzda justiciayi custicia gibi c ile, libertadı liberıteyd gibi İngilizceleştirerek okumak da Türkçe-İngilizce karışımından sızan bir hatadır.
Örnek
Düzeltme çifti. Yanlış: Libertad es hacer lo que quieres actualmente. Doğru: La libertad no consiste en hacer lo que uno quiere en este momento; en realidad, consiste en elegir con conocimiento de causa. (Özgürlük şu anda istediğini yapmak değildir; aslında, bilerek seçmektir.) Yanlış: No creo que la justicia es igual para todos. Doğru: No creo que la justicia sea igual para todos mientras la equidad no se garantice. (Hakkaniyet güvenceye alınmadıkça adaletin herkes için eşit olduğunu sanmıyorum.)
Dünyada nasıl öğretilir, tarihçe ve sınıfta ağ kurmak
Soyut sözvarlığı dil öğretiminde geç bir katmandır; A düzeyinde masa ve kapı, B düzeyinde duygu ve görüş, C düzeyinde kavram ve gerekçe gelir. Birçok ülkede kavram haritası, sözcüksel yaklaşımın eşdizim defterleri ve tartışma kulüpleri birlikte yürür. İspanya ve Latin Amerika lise programlarında felsefe dersi ile dil dersi sık sık aynı soyut adlarda kesişir; öğrenci libertadı bir yanda dil bilgisi konusu, öte yanda etik soru olarak görür. Tarihçe kısaca şöyledir: İspanyolcanın soyut ahlak ve hukuk sözlüğü büyük ölçüde Latinceden süzülmüştür; 20. yüzyılda Ortega y Gasset, María Zambrano ve Latin Amerika deneme geleneği bu adları günlük düşünceye yaklaştırmıştır. Uydurma alıntıya gerek yoktur: ağ, ünlü cümle koleksiyonu değil, öğrencinin kendi gerekçesini kurduğu bir araçtır.
Sınıfta ağ somut işe dönüşür. Her öğrenci bir soyut adı ayna gibi «yansıtır»: biri libertad der, diğeri buna límite, üçüncüsü justicia, dördüncüsü existencia ekler. Işık metaforu şunu hatırlatır: kavram tek başına parlamaz, başka kavrama çarpınca görünür. Can-do burada pratikleşir: öğrenci iki dakika içinde bir düğümü tanımlar, bir ilişkiyi adlandırır ve bir itirazı nazikçe yeniden çerçeveler. Bir sonraki alıştırmada aynı ağı yazılı denemeye döker: girişte tanım, gövdede iki ok, sonuçta sınır. Böylece felsefe dersi taklidi değil, C2 dil yeterliği üretilir.
Örnek
Sınıf mikro görevi. 1) Merkeze dignidad (diğ-ni-DAD) yaz. 2) Üç ok ekle: La dignidad funda los derechos (onur hakları temellendirir); La dignidad no se pierde aunque se viole (ihlal edilse de onur yitmez); Sin dignidad reconocida, la libertad es frágil (tanınmış onur olmadan özgürlük kırılgandır). 3) Bir itiraz yaz: ¿Quién define la dignidad y con qué derecho? (Onuru kim ve hangi hakla tanımlar?) 4) İtirazı yok etmeden yanıtla: Precisamente por eso la dignidad se discute en público, no se impone en silencio. (Tam da bu yüzden onur kamuoyunda tartışılır, sessizce dayatılmaz.)
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Soyut İspanyolca adlar artikelsiz ve cinsiyetsiz ezberlenebilir; Türkçede yoksa İspanyolcada da gerekmez. Doğrusu: Genel fikir bildiren soyut adlar çoğu kez belirli artikel ve sabit cinsiyetle öğrenilir: la libertad, el ser, la justicia. Artikel, kavramın dildeki kimliğinin parçasıdır.
- Yanlış: Türkçe özgürlük, adalet, varlık her bağlamda tek bir İspanyolca sözcüğe eşittir. Doğrusu: Bağlama göre libertad / autonomía / albedrío / liberación; justicia / equidad / derecho; ser / existencia / ente seçilir. Tek karşılık ağı bozar.
- Yanlış: Actualmente aslında demektir ve felsefi cümlede nüans katar. Doğrusu: Actualmente şu anda demektir. Aslında için en realidad, en el fondo kullanılır.
- Yanlış: Felsefi tartışmada indikatife bağlı kalmak daha doğru ve ciddi durur. Doğrusu: İhtiyat, şüphe ve yeniden tanım C2'de subjuntivo ister: No creo que sea..., no es que importe menos....
- Yanlış: El ser ile la existencia aynı düğümdür; birini bilmek yeter. Doğrusu: El ser daha genel ve ontolojiktir; la existencia somut varoluşu öne çıkarır. Ağda ayrı dururlar, bazen okla bağlanırlar.
Bir adım ileri
Bir sonraki adım, aynı ağı uzun denemeye ve sözlü sınav tartışmasına taşımaktır: iki sayfalık bir metinde tanım, karşı görüş, nüans ve sonuç aynı kavramlarla örülür. Öğrenci Ortega, Zambrano veya çağdaş bir köşe yazısını sözlükle değil ağla okumaya başlar; bilinmeyen sözcükte paniklemek yerine düğümün hangi okla bağlı olduğunu sorar. Akademik İspanyolcaya giden yolda soyut adların fiil eşdizimleri (ejercer, tutelar, vulnerar, fundamentar) ve kaynak gösterme kalıpları eklenir. Böylece C2'nin can-do'su, derslik cümlesinden kamusal düşünceye geçer.
Özet
C2'de felsefi soyut adlar tek tek anlam değil, artikel, cinsiyet, eşdizim ve gerekçe okuyla kurulan bir ağdır. Libertad, justicia ve ser / existencia merkez düğümlerdir; kalıplar ilişkinin türünü adlandırır. Türkçeden gelen artikel, tek karşılık, yanlış dost ve kip hataları düzeltilmeden bu ağ İspanyolca düşünülemez.