Geçen hafta sonunu Past Simple (past simpıl) ile anlatmak, bitmiş anıları kısa ve anlaşılır cümlelerle paylaşmayı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Hafta sonunu neden geçmiş zamanda anlatırız
CEFR A2 can-do hedefi şudur: Geçen hafta sonu ne yaptığımı kısa cümlelerle anlatabilir ve bana sorulan sorulara yanıt verebilirim. Dünya genelinde A2 ders kitapları önce Present Simple (prezent simpıl), hemen sonra Past Simple (past simpıl) öğretir çünkü öğrenciler rutinlerinden sonra bitmiş anılarını konuşmak ister. Zaman çizgisinde last weekend (last vikend), yesterday (yestırdey), last night (last nayt) ve two days ago (tu deyz egou) çizginin solundadır.
Türkçedeki -di'li geçmiş buna yakındır: olay bitti ve zamanı bellidir. A2 sözcükleriyle yetiniriz: home (houm), friends (frendz), family (femıli), park (park), cinema (sinıma). Kalıp şudur: özne + geçmiş fiil + zaman sözcüğü. I stayed at home last weekend. (Ay steyd et houm last vikend.) Geçen hafta sonu evde kaldım. Last weekend I played football. (Last vikend ay pleyid futbol.) Geçen hafta sonu futbol oynadım.
Örnek
Somut pazartesi konuşması. Öğretmen: What did you do last weekend? (Vat did yu du last vikend?) Sen: I visited my grandparents. (Ay vizitid may grendperents.) Büyükannemi ve büyükbabamı ziyaret ettim. Öğretmen: Was it fun? (Voz it fan?) Sen: Yes, it was. We cooked together. (Yes, it voz. Vi kukt tugeder.) Evet, öyleydi. Birlikte yemek pişirdik.
Düzenli fiiller ve -ed eki
Düzenli fiillerde geçmiş biçim, fiilin yalın haline -ed eklenerek yapılır. A2 için yeterli fiiller şunlardır: play → played (pleyid), watch → watched (voçt), visit → visited (vizitid), clean → cleaned (klind), cook → cooked (kukt), stay → stayed (steyd), listen → listened (lisınd). Özne I, you, he, she, it, we, they olsa da ek değişmez. Bu, Türkçe konuşanlar için kolaydır çünkü kişiye göre fiil eki değişmez.
Telaffuz yazıdan farklıdır ve üç sese ayrılır. /t/ sesi: watched (voçt), cooked (kukt). /d/ sesi: played (pleyid), cleaned (klind). /ıd/ sesi yalnızca t veya d ile biten fiillerde çıkar: visited (vizitid), wanted (vontıd). Her -ed ekini ed diye okumak yanlıştır. Yazımda e düşer: live → lived (livd). y değişir: study → studied (stadid). Aile sohbetinde şöyle deriz: My mother cooked dinner. (May madır kukt dinır.) Annem akşam yemeği pişirdi. We watched a film. (Vi voçt ı film.) Bir film izledik.
Örnek
Çözümlü dönüştürme. Şimdi: I play tennis on Saturday. Geçmiş: I played tennis last Saturday. (Ay pleyid tenis last setırdey.) Cumartesi tenis oynadım. Şimdi: She visits her aunt. Geçmiş: She visited her aunt last weekend. (Şi vizitid hör ant last vikend.) Teyzesini ziyaret etti. Şimdi: They clean the house. Geçmiş: They cleaned the house yesterday. (Dey klind dı haus yestırdey.)
Düzensiz fiillerle geçen hafta sonu
Bazı sık fiiller -ed almaz; geçmiş biçimleri ezberlenir. A2 listesi kısa tutulur: go → went (vent), see → saw (soo), eat → ate (eyt), have → had (hed), do → did (did), get → got (got), buy → bought (boot), come → came (keym), make → made (meyd), take → took (tuk). be özeldir: I/he/she/it was (voz), you/we/they were (vör). Listeyi bir günde ezberlemek zorunda değilsin; her hafta beş fiil yeter.
Hafta sonu cümlelerinde bu fiiller çok geçer. I went to the park. (Ay vent tu dı park.) Parka gittim. We saw a film at the cinema. (Vi soo ı film et dı sinıma.) Sinemada bir film gördük. They ate pizza. (Dey eyt pitsa.) Pizza yediler. She had a picnic with her friends. (Şi hed ı piknik vid hör frendz.) Arkadaşlarıyla piknik yaptı. Olumlu cümlede went, saw, ate doğrudur; soru ve negatife bu biçimleri koymazsın. Günlük mesajda bile aynı kip vardır: I went shopping yesterday. (Ay vent şoping yestırdey.) Dün alışverişe gittim.
Örnek
Mini hikâye. Last weekend I got up late. I went to a cafe with my brother. We ate breakfast and then we saw our friends in the park. (Last vikend ay got ap leyt. Ay vent tu ı kafe vid may bradır. Vi eyt brekfıst end den vi soo avır frendz in dı park.) Geçen hafta sonu geç kalktım. Kardeşimle bir kafeye gittim. Kahvaltı ettik, sonra parkta arkadaşlarımızı gördük.
Soru ve olumsuz cümleler
Olumsuz cümlede asıl fiil yalın haline döner; did not veya didn't (didınt) eklenir. Kalıp: I/you/he/she/it/we/they didn't + verb. I didn't watch TV last night. (Ay didınt voç tivi last nayt.) Dün gece televizyon izlemedim. She didn't go to the cinema. (Şi didınt gou tu dı sinıma.) Sinemaya gitmedi. didn't went veya didn't watched yanlıştır çünkü did geçmiş anlamını zaten taşır. Evet-hayır sorusu Did ile başlar: Did + özne + yalın fiil. Did you stay at home? (Did yu stey et houm?) Evde kaldın mı? Kısa yanıt: Yes, I did. / No, I didn't.
Bilgi soruları da aynı kuralı izler. What did you do last weekend? (Vat did yu du last vikend?) Where did you go? (Ver did yu gou?) Who did you visit? (Hu did yu vizit?) Fiil yine yalın hâldedir. be fiilinde did kullanılmaz. Was it good? (Voz it gud?) Were you at home? (Vör yu et houm?) Olumsuz: I wasn't tired. (Ay vozınt tayırd.) They weren't at school. (Dey vörınt et skul.) Dünyada A2 sınıflarının klasik alıştırması eşli ankettir: biri sorar, öteki üç cümleyle yanıtlar.
Örnek
Diyalog. A: Did you play football last weekend? (Did yu pley futbol last vikend?) B: No, I didn't. I stayed at home and I did my homework. (Nou, ay didınt. Ay steyd et houm end ay did may houmwork.) A: Did you have fun? (Did yu hev fan?) B: Yes, I did. I listened to music. (Yes, ay did. Ay lisınd tu müzik.) Evet, müzik dinledim.
Geçen hafta sonu: kısa diyaloglar
Can-do hedefi: Kısa bir diyalogda geçen hafta sonumu anlatır, iki soru sorar ve yanıtlarım. Diyaloglar koridor konuşması kadar kısa olmalıdır. Zaman sözcüklerini karıştırma: last weekend bir önceki cumartesi-pazar, yesterday dün, ago (egou) kadar önce demektir. two days ago (tu deyz egou) iki gün önce. A2 düzeyinde bitmiş zaman için Past Simple yeter; daha ileri kipler bu dersin hedefi değildir. Pazartesi günü üç cümle yazmak da A2 yazma hedefidir.
Diyalog 1, iki arkadaş. Hi! What did you do last weekend? (Hay! Vat did yu du last vikend?) I went to the museum with my family. It was great. (Ay vent tu dı müzıım vid may femıli. It voz greyt.) Ailemle müzeye gittim, harikaydı. Did you buy anything? (Did yu bay eniting?) No, I didn't. I only took photos. (Nou, ay didınt. Ay ounli tuk foutouz.) Yalnızca fotoğraf çektim. Diyalog 2, aile. Where were you on Saturday? (Ver vör yu on setırdey?) I was at my friend's house. We cooked and we played games. (Ay voz et may frendz haus. Vi kukt end vi pleyid geymz.) Arkadaşımın evindeydim. I didn't go out on Sunday. I stayed at home. (Ay didınt gou aut on sandey. Ay steyd et houm.) Pazar günü dışarı çıkmadım.
Örnek
Boşlukları doldur. Last weekend I _____ (go) to the park. I _____ (not watch) TV. _____ you _____ (see) your friends? Çözüm: went, didn't watch, Did / see. Tam metin: Last weekend I went to the park. I didn't watch TV. Did you see your friends? (Last vikend ay vent tu dı park. Ay didınt voç tivi. Did yu si yor frendz?)
Türkçe kaynaklı hatalar ve telaffuz
Türkçe konuşan A2 öğrencileri sıkça Türkçedeki yapıyı bire bir çevirir. I go cinema yesterday yanlıştır çünkü hem kip hem to the eksiktir. Doğrusu: I went to the cinema yesterday. (Ay vent tu dı sinıma yestırdey.) Başka kalıp hatası: I was go veya I was played. was/were yalnızca be nin geçmişidir, her fiilin yanına konmaz. I played yeterlidir. Soru kurarken Did you went? çok duyulur. Did görünce fiil yalın kalır: Did you go? (Did yu gou?)
Olumsuzda aynı kural geçerlidir: I didn't went değil, I didn't go. Yazımda playied yazmak da yaygındır; doğrusu played. Telaffuzda her -ed i ayrı hece sanmak dinlemeyi zorlaştırır: watched voç-ed değil voçt, wanted ise vontıd diye iki hecedir. Kendi hafta sonunu abartmadan, bildiğin fiillerle anlat. A2 listesindeki go, see, eat, have, play, watch, visit, stay, cook, clean çoğu kısa hikâyeyi taşır. Şimdilik üç olumlu, bir olumsuz ve bir soru cümlesi yazmak yeter.
Örnek
Hata düzeltme. Yanlış: Did you ate pizza last weekend? Doğru: Did you eat pizza last weekend? (Did yu it pitsa last vikend?) Yanlış: I didn't went out. Doğru: I didn't go out. (Ay didınt gou aut.) Yanlış: Yesterday I am at home. Doğru: Yesterday I was at home. (Yestırdey ay voz et houm.)
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Olumlu cümlede did kullanmak: I did go park last weekend. Doğrusu: Olumlu cümlede yalnızca geçmiş fiil vardır. I went to the park last weekend. did soru ve negatiftedir.
- Yanlış: Did you went? veya I didn't saw. Doğrusu: Did ve didn't den sonra fiil daima yalın hâldedir: Did you go? I didn't see.
- Yanlış: Her fiile was eklemek: I was play football. Doğrusu: was/were yalnız be içindir. Eylem için I played football. Durum için I was at home.
- Yanlış: -ed ekini her zaman ed diye okumak. Doğrusu: Çoğu fiilde ekstra hece yoktur. watched (voçt), played (pleyid); yalnızca t veya d sonunda visited (vizitid) denir.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta geçmişte devam eden iş için Past Continuous (past kontinyus) gelir; o kip bu dersin hedefi değildir. Daha sonra ago, yıl ve when I was ten ile daha uzun hikâyeler yazılır. Present Perfect ile henüz bitmemiş dönem ayrımı da ileride netleşir. Şimdilik bitmiş bir hafta sonunu üç-beş kısa cümleyle anlatmak yeter.
Özet
Past Simple bitmiş ve zamanı belli olaylar içindir; geçen hafta sonu bunun en doğal konusudur. Düzenli fiillere -ed gelir, sık düzensizler ezberlenir; soru ve negatife did/didn't artı yalın fiil yeter. Her -ed i ed okuma, Did you went ve I was play kalıplarından uzak dur; kendi hafta sonunu kısa diyalogla anlat.