Fransızca uzmanlık söyleminde tanımlığı düşürmek terimi kataloglar, formül cümle ise aynı terimi bir sınıfa yerleştirip ayırıcı özelliğini önerme olarak kurar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Article zéro nedir ve C2'de neden işe yarar?
Fransızcada isim çoğu zaman tanımlıkla gelir; jenerik gerçek bile çoğunlukla tanımlıklıdır: Le loup est un carnivore. Kurt etobur bir hayvandır. Buna karşılık bazı kayıtlarda tanımlık bilinçli olarak yoktur; buna article zéro (artikl zero) denir. C2 can-do hedefi şudur: uzmanlık metninde tanımlığın varlığını veya yokluğunu kayda bağlayarak yorumlayabilir ve aynı kaydı kendi metninde tutarlı üretebilirsin. Telaffuz: article = artikl, zéro = zero.
Tarihçe kısaca şöyledir: Latincede tanımlık yoktu; Eski Fransızcada işaret sözcüklerinden le (lö) ve la (la) doğdu. Atasözü, unvan, liste, tabela ve bilimsel adlandırmada çıplak isim kullanımı sürdü. Dünyada konu sık sık İngilizceyle karşılaştırılarak öğretilir: İngilizce jenerik Water boils at 100 degrees. derken Fransızca aynı olguyu genellikle L'eau bout à cent degrés. (Lo bu a san degre) diye tanımlıklı kurar. Yani Fransızcada genel gerçek tek başına tanımlığı düşürmez; düşürme çoğu zaman etiketleme, başlık veya formülleştirme işlemidir.
Günlük hayatta tabela Sortie de secours Acil çıkış, gazete manşeti, sözlük maddesi ve kimya fişi bu mekanizmayı kullanır. Ortaöğretimde gördüğün meslek kalıbı Je suis étudiant. Ben öğrenciyim, aynı ailenin günlük üyesidir. C2'de bu aile teknik söyleme taşınır: artık yalnızca meslek değil, terim girişi ve tanım cümlesi de aynı seçime bağlanır.
Örnek
Müze panosu iki biçimde yazılabilir. Etiket: Bronze : alliage de cuivre et d'étain. Bronz: bakır ve kalay alaşımı. Formül cümle: Le bronze est un alliage de cuivre et d'étain. Bronz, bakır ve kalaydan oluşan bir alaşımdır. Birincisi adı kataloglar, ikincisi bir iddia kurar; ikisi aynı bilgiyi farklı türde taşır.
Tanımlık hangi ortamlarda düşer?
Klasik sıfır tanımlık ortamları C2'de geçerliliğini korur ve teknik metne sızar. Meslek, uyruk, din veya siyasi aidiyet être (etre) fiilinden sonra niteleyicisizse tanımlık almaz: Elle est ingénieure. O mühendistir. Niteleyici eklenince tanımlık gelir: Elle est une ingénieure reconnue. O tanınmış bir mühendistir. Dil adları parler (parle) ile sık sık çıplaktır: Il parle français couramment. Fransızcayı akıcı konuşur. en (an) edatından sonra da tanımlık düşer: en acier çelikten, en vigueur yürürlükte.
Olumsuzlukta gördüğün pas de (pa dö) partitif bir yapıdır, sıfır tanımlık değildir; bunları karıştırma. Tabela ve başlık dili isimleri yığar: Interdiction de fumer Sigara içmek yasaktır. Atasözü çıplak isimle işler: Pierre qui roule n'amasse pas mousse. Yuvarlanan taş yosun tutmaz. Bu kısa biçimler teknik yazıdaki etiket zihniyetini besler: az sözcük, sıfır tanımlık, yüksek yoğunluk.
Teknik adlandırmada madde başı, dizin ve formül kartı sıfır tanımlık ister. Carbone : élément non métallique, symbole C. Karbon: metal olmayan element, simge C. Photosynthèse : processus par lequel les végétaux produisent de la matière organique. Fotosentez: bitkilerin organik madde ürettiği süreç. İki nokta üst üste, yapının cümle değil girdi olduğunu gösterir. Telaffuz: carbone = karbon, photosynthèse = fotosintez, symbole = sèmbol.
Örnek
Kısa diyalog. — Comment définit-on « alliage » dans le glossaire ? — Alliage : combinaison de métaux. Pas « un alliage est… » dans l'entrée. — Et dans le paragraphe ? — Là, on écrit : L'alliage est une combinaison de métaux. — Sözlükçede alaşım nasıl tanımlanır? — Alaşım: metallerin birleşimi. Maddede « bir alaşım …dır » denmez. — Peki paragrafta? — Orada şöyle yazarız: Alaşım, metallerin bir birleşimidir. Telaffuz: alliage = alyazh, glossaire = gloser.
Énoncé définitoire: formül cümle nasıl kurulur?
Énoncé définitoire (enonse definituar) bir kavramı sınıfına yerleştiren ve ayırıcı özelliğini veren cümledir. C2 can-do: karmaşık bir terimi, okurun kaydı yanlış anlamayacağı bir formülle sınırlayabilirsin. En sık iskelet X est un/une Y qui / que / dont … X, … olan bir Y'dir. Daha resmi kalıplar hukuk ve bilimde yoğunlaşır: On appelle X … X'e … denir; X désigne … X … belirtir; Par X, on entend … X ile … kastedilir; Est qualifié de X tout Y qui … … olan her Y, X sayılır.
Formül cümle çoğu zaman tanımlıklıdır çünkü bir sınıf hakkında önerme kurar: La mitochondrie est un organite qui produit de l'énergie. Mitokondri, enerji üreten bir organeldir. Buradaki la (la) 'şu bilinen nesne' değil, 'cins olarak mitokondri'dir. Fransızca jenerik tekilde tanımlığı sever. Sıfır tanımlıklı madde başı ise önerme değil katalog etiketidir; doğruluk değeri taşıyan bir iddia gibi okunmaz, bir adın karşılığıdır.
Ayırıcı özellik qui (ki), que (kö), dont (don) veya lequel (lökèl) ile eklenir. C2'de dont ve edilgen est dit (e di) / est appelé (et apele) beklenir. Kısa diyalog: — Qu'est-ce qu'une hypothèque ? — L'hypothèque est une sûreté réelle qui grève un bien immobilier. — On pourrait dire « Hypothèque : sûreté réelle… » ? — Oui, dans un lexique, pas dans une plaidoirie. — İpotek nedir? — İpotek, bir taşınmazı yükleyen ayni bir teminattır. — « İpotek: ayni teminat… » denebilir mi? — Evet, bir sözlükçede; bir duruşma savunmasında değil.
Örnek
Görev: ozon tabakasını iki kayıtta üret. Formül cümle: La couche d'ozone est une région de la stratosphère qui absorbe une grande partie du rayonnement ultraviolet. Ozon tabakası, ultraviyole ışınımın büyük kısmını soğuran bir stratosfer bölgesidir. Etiket: Couche d'ozone : région de la stratosphère absorbant l'essentiel du rayonnement ultraviolet. Ozon tabakası: ultraviyole ışınımın esas kısmını soğuran stratosfer bölgesi. Birincisi yargıdır, ikincisi girdidir.
Teknik terim: etiket mi, cümle mi?
Karşılaştırma slaytında sol sütun çoğu zaman sıfır tanımlıklı terim, sağ sütun formül cümledir. Sol: Sismographe : instrument qui enregistre les tremblements de terre. Sismograf: depremleri kaydeden araç. Sağ: Le sismographe est un instrument qui enregistre les tremblements de terre. Sismograf, depremleri kaydeden bir araçtır. Anlam yakındır, işlem farklıdır: sol dizinler, sağ açıklar ve tartışmaya açar. Telaffuz: sismographe = sismograf, instrument = ènstrüman.
Kimya, tıp, hukuk ve bilişim bu ikiliği sürekli kullanır. Ürün kılavuzu etiketi: Tension nominale : 230 V. Anma gerilimi: 230 V. Aynı kılavuzun cümleli kısmı: La tension nominale de l'appareil est de 230 V. Cihazın anma gerilimi 230 V'tur. Birinci biçim ölçü birimiyle formülleşir; ikinci biçim tam cümle olduğu için özne-yüklem uyumu, tanımlık ve edat ister. Karışıklık, metni hem tabela hem paragraf gibi gösterir.
C2 yazarı ikisini aynı paragrafta karıştırmaz. Madde başında etiket, gelişmede formül cümle, sonuç kutusunda bazen yeniden etiket gelir. Dünya pratiğinde bu, tür pedagojisiyle öğretilir: önce metin türünü tanı, sonra o türün tanımlık kuralını kilitle. Can-do: uzmanlık türleri arasında geçiş yaparken tanımlık rejimini de değiştirirsin.
Örnek
Somut olay. Öğrenci laboratuvar raporuna Le sodium : un métal alcalin qui réagit avec l'eau. yazar. Bu melezdir çünkü hem le hem iki nokta vardır. Düzeltilmiş etiket: Sodium : métal alcalin qui réagit avec l'eau. Sodyum: suyla tepkimeye giren alkali metal. Düzeltilmiş cümle: Le sodium est un métal alcalin qui réagit avec l'eau. Sodyum, suyla tepkimeye giren bir alkali metaldir. Telaffuz: sodium = sodyum, alcalin = alkalèn.
Tanımlıklı genel gerçek ile tanımlıksız adlandırma
Karşılaştırma şeması üç sütunlu düşünülebilir. Sütun A, tanımlıklı jenerik olgu: L'eau bout à cent degrés Celsius au niveau de la mer. Su, deniz seviyesinde yüz santigrat derecede kaynar. Sütun B, formül cümle: L'ébullition est le passage de l'état liquide à l'état gazeux. Kaynama, sıvı hâlden gaz hâline geçiştir. Sütun C, sıfır tanımlıklı girdi: Ébullition : passage de l'état liquide à l'état gazeux. Kaynama: sıvı hâlden gaz hâline geçiş. A olayı betimler, B sınıfı tanımlar, C adı kataloglar.
Çoğul jenerikte Fransızca yine tanımlık ister: Les oiseaux migrent. Kuşlar göç eder. İngilizce zero article kalıbı Birds migrate buradan kopyalanırsa hata olur. Soyut isimler de çoğu zaman tanımlıklıdır: La patience est une vertu. Sabır bir erdemdir. Sıfır tanımlık soyut isimde atasözü veya slogan olursa belirir: Patience et longueur de temps font plus que force ni que rage. Sabır ve zaman, güçten ve öfkeden daha çok iş görür. Slogan Liberté, égalité, fraternité Özgürlük, eşitlik, kardeşlik de aynı çıplak dizilişi kullanır.
Teknik İngilizceden çeviri C2'de tuzak çoğaltır çünkü kaynak metin zero article kullanır. Inflation is a sustained rise in the general price level. karşılığı L'inflation est une hausse durable du niveau général des prix. Enflasyon, genel fiyat düzeyinin süren bir yükselişidir; Inflation est une hausse… değildir. Ekonomi sözlüğünde ise Inflation : hausse durable du niveau général des prix. kabul görür. Kayıt seçimi, tanımlık seçimidir.
Örnek
Tıp metni üç tür. Etiket: Hypertension artérielle : élévation chronique de la pression du sang dans les artères. Arteriyel hipertansiyon: atardamarlardaki kan basıncının süreğen yükselmesi. Formül: L'hypertension artérielle est une élévation chronique de la pression du sang dans les artères. Arteriyel hipertansiyon, atardamarlardaki kan basıncının süreğen bir yükselmesidir. Olgu cümlesi: L'hypertension artérielle augmente le risque d'accident vasculaire cérébral. Arteriyel hipertansiyon inme riskini artırır. Üçü de doğru, türleri ayrıdır.
Üretim stratejisi ve Türkçe kaynaklı tuzaklar
Dünyada bu konu üç yolla öğretilir: metin türü karşılaştırması, jenerik gönderme tabloları ve çeviri stüdyosu. C2'de üçünü birleştirirsin. Önce türü seç: sözlük maddesi mi, ders kitabı tanımı mı, deney raporu mu? Sonra tanımlığı kilitle. Sonra ayırıcı özelliği bir bağıl cümleyle ekle. Telaffuz ipuçları: énoncé définitoire = e-non-se de-fi-ni-tuar; article zéro = artiklö zero; glossaire = gloser; nomenclature = nomenklatür.
Türkçede tanımlık olmadığı için iki zıt hata doğar: her ismin önüne le / la yığmak veya İngilizce-Türkçe sezgiyle hepsini düşürmek. Meslek cümlesinde niteleyicisizken Je suis un étudiant. demek yazınsal C2'de fazla tanımlıktır; beklenen Je suis étudiant. Tersine bilimsel cümlede Eau est un composé. eksik tanımlıktır; doğrusu L'eau est un composé. Sudur, bir bileşiktir anlamındaki tam önerme tanımlık ister.
Üretim kontrol listesi beş sorudan oluşur. Bu bir girdi mi, bir önerme mi? İsim niteleyicili mi? être artı meslek veya uyruk mu? en, sans, başlık veya iki nokta üst üste var mı? İngilizce zero article'ı körlemesine taşıdım mı? Bu beş soru, C2 metnindeki tanımlık hatalarının çoğunu yakalar ve türü yerinde tutar.
Örnek
Öğrenci taslağı: Photosynthèse est processus que les plantes font du sucre. Sorunlar: tanımlık yok, un yok, bağıl zamir yanlış, sözcük seçimi günlük. Formül cümle düzeltmesi: La photosynthèse est un processus par lequel les végétaux élaborent des glucides à partir du dioxyde de carbone et de l'eau. Fotosentez, bitkilerin karbondioksit ve sudan karbonhidrat ürettiği bir süreçtir. Etiket düzeltmesi: Photosynthèse : processus d'élaboration de glucides par les végétaux à partir du dioxyde de carbone et de l'eau.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Jenerik anlamda Fransızca da İngilizce gibi tanımlığı düşürür. Doğrusu: Fransızca jenerik tekil ve çoğulda genellikle tanımlık ister: Le chien est fidèle. Les oiseaux migrent. Sıfır tanımlık jeneriklik değil; etiket, başlık, meslek veya bazı edat kayıtlarıdır.
- Yanlış: Sözlük maddesiyle tanım cümlesi aynı şeydir, istediğini kullanırsın. Doğrusu: Madde başı sıfır tanımlık ve çoğu zaman yüklemsizdir. Formül cümle özne tanımlığı ve être un/une Y qui ister. Karışınca metin türü bozulur.
- Yanlış: Je suis un professeur her zaman doğrudur çünkü Türkçedeki 'bir' vardır. Doğrusu: Niteleyicisiz meslek ve uyrukta article zéro gerekir: Je suis professeur. Niteleyiciliyse Je suis un professeur exigeant. denir.
- Yanlış: L'eau : liquide incolore hem tanımlıklı hem etiket olduğu için daha şık durur. Doğrusu: Ya tanımlıklı tam cümle ya da sıfır tanımlıklı iki noktalı girdi. İkisini birleştirmek melez hatadır.
- Yanlış: Türkçede tanımlık yok diye hiç kullanmasam da C2'de anlaşılır, yeter. Doğrusu: Anlaşılır olabilir ama kayıt yanlış olur. C2'de bu, sözcük hatasından çok tür ve söylem yetkinliği hatası sayılır.
Bir adım ileri
Bir sonraki adımda article zéro, yasa maddesi başlıkları, terim standartları ve iki adlı bilimsel adlandırma ile birleşir; Homo sapiens türü çıplak özel ad gibi işler. Énoncé définitoire, bu metinde terimi şöyle kullanıyorum diyen stipülatif tanım ile sözlük tanımı ayrımına gider. Soyut isimlerde slogan çıplaklığı ile söylemsel la liberté paketi karşılaştırılır. Çeviride İngilizce generic zero'yu Fransızca tanımlıklı jeneriğe otomatik taşımak üst yeterliktir.
Özet
Fransızcada sıfır tanımlık genel gerçeğin doğal biçimi değil, etiket, başlık, meslek ve bazı edat kayıtlarının işaretidir. Formül cümle ise terimi bir sınıfa koyar ve ayırıcı özelliğini tanımlıklı bir önermeyle verir. C2 yazarı önce türü seçer, sonra tanımlığı kilitler; Türkçe ve İngilizce sezgisini körlemesine taşımaz.