Hukuk ve idare Fransızcası, hakları, yükümlülükleri, kararları ve başvuru yollarını kesin, tarafsız ve kurumsal bir dille ifade etmeyi sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Temel hukuk aktörleri ve işlemleri
Hukuk dilinde kişiler ve kurumlar belirli terimlerle adlandırılır. Le tribunal mahkeme, le juge hâkim, l’avocat avukat, le demandeur davacı ve le défendeur davalı anlamına gelir. Bir davada la partie tarafı, le témoin tanığı, le ministère public ise kamu adına görev yapan savcılık makamını ifade edebilir. Telaffuz ipucu olarak tribunal yaklaşık “tribünal”, juge “jüj”, avocat “avoka” diye okunur.
Hukuki işlemler arasında porter plainte suç duyurusunda bulunmak, saisir le tribunal mahkemeye başvurmak, rendre un jugement hüküm vermek ve faire appel istinaf yoluna başvurmak vardır. Bir metni okurken yalnızca fiile değil, işlemin sonucuna da dikkat edilmelidir: La demande est recevable. “Başvuru kabul edilebilir niteliktedir.” demektir; La demande est rejetée. ise “Başvuru reddedilmiştir.” anlamına gelir.
Örnek
Le demandeur saisit le tribunal afin d’obtenir l’annulation de la décision. “Davacı, kararın iptalini elde etmek amacıyla mahkemeye başvurur.” Burada saisir le tribunal başvurmak, afin de amacıyla ve l’annulation iptal anlamındadır. Bir öğrencinin bu cümleyi açıklarken davacıyı hâkimle karıştırmaması ve décision sözcüğünü yalnızca “fikir” değil, hukuki karar olarak anlaması gerekir.
2. İdari belgelerin dili ve temel kalıplar
İdare Fransızcasında resmi belgeler çoğu zaman belirli bir düzen izler: olay veya başvuru açıklanır, hukuki dayanak gösterilir, ardından karar bildirilir. La demande başvuru veya talep, la pièce justificative destekleyici belge, le dossier dosya ve l’autorité compétente yetkili makamdır. La décision administrative idari karar, l’arrêté ise özellikle bir idari makam tarafından çıkarılan düzenleyici veya bireysel işlem anlamında kullanılabilir.
Gerekçe ve sonuç bildiren kalıplar büyük önem taşır. Vu les dispositions de la loi... “Kanunun hükümleri göz önünde bulundurularak...” anlamında hukuki dayanağı gösterir. Considérant que... “Şu husus dikkate alınarak...” biçiminde gerekçe sunar. Par ces motifs “Bu gerekçelerle” demektir ve genellikle karar bölümünden önce görülür. La présente décision peut faire l’objet d’un recours ifadesi, “Bu karara karşı başvuru yapılabilir” anlamına gelir.
exampleömürlü
exampleözel
Örnek
Après examen du dossier, l’autorité compétente rejette la demande pour insuffisance de pièces justificatives. “Dosyanın incelenmesinden sonra yetkili makam, destekleyici belgelerin yetersizliği nedeniyle başvuruyu reddeder.” Burada après examen du dossier “dosyanın incelenmesinden sonra”, rejeter “reddetmek” ve pour insuffisance de “yetersizliği nedeniyle” anlamındadır. Cümlede kararın öznesi mahkeme değil, l’autorité compétente yani yetkili idari makamdır.
3. Belediye ve düzenleyici işlemler
Belediyeler, kamu düzenini ve yerel hizmetleri düzenleyen kararlar alabilir. Le conseil municipal belediye meclisi, la délibération meclis kararı veya görüşmesi, le maire belediye başkanı ve le service municipal belediye hizmet birimidir. Un règlement yönetmelik veya düzenleme, une disposition hüküm, une compétence yetki ve l’intérêt général kamu yararı anlamına gelir.
Düzenleyici bir metin, tek bir kişiye değil, belirli bir gruba veya genel bir duruma uygulanır. Buna karşılık une décision individuelle belirli bir kişiyi veya olayı ilgilendiren bireysel karardır. Belediye metinlerinde est adopté “kabul edilir”, entre en vigueur “yürürlüğe girer” ve est publié “yayımlanır” kalıpları sık görülür. Bir düzenlemenin hukuki sonuç doğurması için yetkili makam, usul ve yayımlama gibi unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
exampleözel
Örnek
Le conseil municipal adopte un règlement relatif à l’utilisation des espaces publics. “Belediye meclisi, kamusal alanların kullanımına ilişkin bir yönetmelik kabul eder.” relatif à “-e ilişkin” demektir. Bu cümlede adopte fiili, meclisin metni kabul ettiğini gösterir; metnin uygulanabilmesi için ayrıca yürürlük ve yayımlama hükümleri bulunabilir.
4. İdari yargı ve yetki aşımı başvurusu
İdari yargı, idarenin işlemlerinin hukuka uygunluğunu denetler. Le recours pour excès de pouvoir, bir idari işlemin hukuka aykırılığı ileri sürülerek iptalinin istenebildiği başvuru yoludur. Yaklaşık telaffuzu “lö rökür pur eksè dö puvuar” şeklindedir. Le requérant başvuruyu yapan kişi, l’acte administratif idari işlem, le délai de recours başvuru süresi ve le juge administratif idari hâkimdir.
Bu başvuruda mahkemeden çoğu zaman tazminat değil, işlemin iptali istenir. İleri sürülebilecek hukuka aykırılıklar arasında l’incompétence yetkisizlik, le vice de procédure usul sakatlığı, le détournement de pouvoir yetkinin amaç dışı kullanılması ve la violation de la loi kanunun ihlali bulunur. Ancak her idari işlem otomatik olarak iptal edilmez; başvurunun süresinde yapılması, başvurucunun hukuki menfaatinin bulunması ve ileri sürülen hukuka aykırılık nedenlerinin somut ve hukuken geçerli olması gerekir.
exampleözel
Örnek
Le requérant demande l’annulation de l’acte administratif pour vice de procédure. “Başvurucu, usul sakatlığı nedeniyle idari işlemin iptalini ister.” demander l’annulation iptalini istemek, pour vice de procédure ise usul sakatlığı nedeniyle demektir. Bu örnekte başvurucu, işlemin içeriğinin yanlış olduğunu değil, karar alınırken izlenen usulün hukuka uygun olmadığını ileri sürmektedir.
5. Kurumsal tarafsızlık, belirsizlik ve hukuki yorum
Kurumsal söylem, kişisel ve duygusal ifadelerden kaçınır; eylemi, yetkiyi ve sonucu açıkça belirtir. Il est demandé de... “... talep edilmektedir”, il convient de... “... uygun olur” veya “... gerekir” ve sous réserve de... “... saklı kalmak üzere” anlamında kullanılan kalıplardır. Bu ifadeler, kesin emir ile ihtiyatlı hukuki değerlendirme arasındaki farkı gösterir.
Hukuki metinlerde aynı sözcüğün bağlama göre anlamı değişebilir. Engager une procédure “bir süreç başlatmak”, une procédure ise bağlama göre usul, yargılama süreci veya resmi işlem olabilir. Le droit hukuk, hak veya bir kişinin sahip olduğu hak; la loi ise kanun anlamına gelebilir. Bir sözlükte ilk karşılığı seçmek yerine sözcüğün cümledeki görevini, birlikte kullanıldığı fiilleri ve metnin kurumunu incelemek gerekir.
exampleözel
Örnek
Il convient de vérifier si la décision respecte les principes de légalité et de proportionnalité. “Kararın kanunilik ve ölçülülük ilkelerine uyup uymadığını kontrol etmek gerekir.” Burada il convient de doğrudan emir vermeden gereklilik bildirir. La légalité kanunilik, la proportionnalité ölçülülük ve respecter un principe bir ilkeye uymak anlamındadır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Le droit her zaman yalnızca “hukuk” demektir. Doğrusu: Le droit bağlama göre hukuk, hak veya bir kişinin sahip olduğu yetki anlamına gelebilir. “Kanun” için çoğu zaman la loi kullanılır.
- Yanlış: Faire appel her türlü itirazı ifade eder. Doğrusu: Faire appel, belirli bir yargı kararına karşı istinaf yoluna başvurmayı anlatır. İdari makama yapılan her başvuru için bu kalıp kullanılmaz.
- Yanlış: Le demandeur her zaman suç duyurusunda bulunan kişidir. Doğrusu: Le demandeur genel olarak hukuk davasında talepte bulunan davacıdır. Ceza bağlamında suç duyurusunda bulunan kişi için bağlama göre la personne qui porte plainte veya başka bir terim kullanılabilir.
- Yanlış: Annuler ile réformer aynı hukuki sonucu doğurur. Doğrusu: Annuler bir işlemi veya kararı ortadan kaldırmak, réformer ise kararı değiştirerek yeniden düzenlemek anlamına gelir. İki fiilin sonucu ve kullanıldığı başvuru yolu aynı olmayabilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, hukuki metinlerin yapısal çözümlemesine ve farklı başvuru yollarının karşılaştırılmasına ilerler. Öğrenciler bir idari kararın olay, gerekçe, hukuki dayanak ve sonuç bölümlerini ayırabilir; ayrıca la légalité externe ile la légalité interne ayrımını temel düzeyde inceleyebilir. Resmi yazı yazarken tarafsız üslup, edilgen yapılar ve hukuki bağlaçlar daha bilinçli kullanılabilir. Sonraki adım, gerçek mahkeme kararlarından kısa bölümleri sözlük desteğiyle özetlemek ve iki farklı hukuki yorumu karşılaştırmaktır.
Özet
Hukuk ve idare Fransızcasında aktörleri, idari işlemleri, karar gerekçelerini ve başvuru yollarını birbirinden ayırmak gerekir. La décision administrative, le recours pour excès de pouvoir, la délibération ve la légalité gibi terimler kurumsal metinlerin temelini oluşturur. Başarılı bir okur, terimleri tek tek ezberlemek yerine onları bağlam, kurum, işlem ve hukuki sonuçlarıyla birlikte yorumlar.