Fransızca hukuk ve kurumsal söylemde edilgen yapıların art arda kullanımı anlamı yoğunlaştırabilir; gérondif ile participe présent ayrımı ise eylemlerin öznesini, zaman ilişkisini ve cümledeki işlevini doğru kurmayı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Edilgen yapı ve edilgen yığılma
Fransızcada edilgen çatı, eylemin yapanından çok eylemden etkilenen unsuru öne çıkarır. Temel yapı, yardımcı fiil olarak être ile participe passé kullanılmasıdır: Le document est présenté au tribunal. Türkçesi: Belge mahkemeye sunuluyor. Eylemi yapan kişi önemliyse par ile belirtilebilir: Le document est présenté par l’avocate. Türkçesi: Belge kadın avukat tarafından sunuluyor.
Edilgen yığılma, bir cümlede birden fazla edilgen ya da edilgen anlamlı yapının art arda gelmesidir. Örneğin Le contrat est réputé avoir été signé par les parties. cümlesinde sözleşme, imzalanmış kabul edilmektedir. Est réputé değerlendirme veya hukukî varsayım bildirirken, avoir été signé ise geçmişte tamamlanmış edilgen eylemi gösterir.
Bu tür yapıların hukuk dilinde bir işlevi vardır: sorumluluğun kapsamını, belgenin statüsünü veya işlemin geçerliliğini kesinleştirir. Ancak çok sayıda edilgen unsur üst üste geldiğinde okuyucu özneyi ve zaman sırasını takip etmekte zorlanabilir. Daha açık bir seçenek bazen iki kısa cümle kurmaktır.
Örnek
Somut olay: Mahkemeye bir sözleşme sunuluyor ve sözleşmenin taraflarca daha önce imzalandığı belirtiliyor. Le contrat est produit devant le tribunal et il est réputé avoir été signé par les parties. Türkçesi: Sözleşme mahkemeye sunuluyor ve taraflarca imzalanmış kabul ediliyor. Daha yoğun biçim olan Le contrat est réputé avoir été signé et avoir été transmis au tribunal. Türkçesi: Sözleşmenin imzalanmış ve mahkemeye gönderilmiş olduğu kabul ediliyor.
2. Gérondif: aynı özneyle eş zamanlılık ve yöntem
Gérondif, en edatı ile participe présent biçiminin birleşmesinden oluşur: en signant, en examinant, en transmettant. Genellikle ana cümlenin öznesiyle aynı özneye bağlı eş zamanlı bir eylemi, yöntemi veya koşulu anlatır. L’avocate signe le procès-verbal en enregistrant la décision. Türkçesi: Kadın avukat kararı kayda geçirirken tutanağı imzalıyor.
Hukuk dilinde gérondif, işlemlerin nasıl veya hangi sırada yapıldığını kısa biçimde belirtir. En vérifiant les pièces, le greffier constate une erreur. Türkçesi: Yazı işleri görevlisi belgeleri kontrol ederken bir hata fark ediyor. Burada en vérifiant ifadesinin öznesi le greffier ile aynıdır.
Gérondif çoğu zaman eş zamanlılık taşır; fakat bağlama göre bir koşul veya araç anlamı da verebilir. En respectant le délai, la partie conserve son droit de recours. Türkçesi: Taraf süreye uyarak itiraz hakkını korur. Bu cümlede eylem, sonucun ortaya çıkması için gerekli koşul gibi yorumlanır.
Örnek
Çözümlü örnek: Le juriste modifie la clause en dictant ses observations. Türkçesi: Hukukçu gözlemlerini dikte ederken maddeyi değiştiriyor. Her iki eylemin öznesi le juriste olduğu için gérondif doğrudur. Özne değişecekse aynı yapı kullanılamaz: En examinant le contrat, les erreurs sont découvertes cümlesinde, sözde inceleyen kişi belirsizdir; daha açık biçim Lorsque l’avocate examine le contrat, elle découvre les erreurs. Türkçesi: Kadın avukat sözleşmeyi incelediğinde hataları fark ediyor.
3. Participe présent: niteleme ve yan eylem
Participe présent, fiilin mastar kökünden türeyen ve çoğunlukla -ant ile biten, değişmeyen bir biçimdir: régissant, concernant, prévalant. Bir ismi niteleyebilir veya ayrı bir participe présent yapısı içinde yan eylem bildirebilir. Les dispositions régissant la procédure sont obligatoires. Türkçesi: Usulü düzenleyen hükümler zorunludur.
Participe présent, gérondif gibi mutlaka ana cümlenin öznesine bağlanmaz. Açık bir öznesi olabilir: La partie ayant reçu la notification doit répondre dans le délai prévu. Türkçesi: Bildirimi almış olan taraf öngörülen süre içinde cevap vermelidir. Buradaki ayant reçu, tamamlanmış bir eylem bildiren participe présent composé biçimidir ve öznesi la partiedir; yapı bir ismi açıklamaktadır.
Participe présent ile sıfatlaşmış biçim karıştırılmamalıdır. Gerçek participe présent değişmez: des clauses concernant plusieurs contrats. Türkçesi: Birden fazla sözleşmeyi ilgilendiren maddeler. Sıfatlaşmış biçim ise bazı durumlarda isimle cinsiyet ve sayı bakımından uyum gösterebilir; bu ayrım sözlük ve bağlam kontrolüyle yapılmalıdır.
Örnek
Somut metin: Les témoins présents à l’audience confirment les faits concernant le litige. Türkçesi: Duruşmada bulunan tanıklar uyuşmazlıkla ilgili olguları doğruluyor. Présents burada sıfatlaşmış bir biçimdir ve les témoins ile çoğul uyumu gösterir. Concernant ise participe présent olarak değişmez; ardından gelen le litige ile uyum yapmaz.
4. İki yapıyı ayırt etme: özne, işlev ve zaman
Gérondif ile participe présent arasındaki ilk sınama, en edatının bulunup bulunmadığıdır. En révisant la clause, l’avocate repère une omission. Türkçesi: Kadın avukat maddeyi gözden geçirirken bir eksiklik fark ediyor. Burada en révisant gérondiftir. L’avocate révisant la clause repère une omission biçimi ise participe présent kullanır ve daha yazılı, daha yoğun bir üslup taşır.
İkinci sınama, yapının cümledeki işlevidir. Gérondif çoğunlukla ana eylemin nasıl, ne zaman veya hangi koşulda gerçekleştiğini anlatır; participe présent ise bir ismi tanımlar ya da kendi öznesiyle yan eylem kurar. La clause, étant ambiguë, doit être interprétée strictement. Türkçesi: Madde belirsiz olduğundan katı biçimde yorumlanmalıdır. Buradaki étant ambiguë, açıklayıcı bir participe présent yapısıdır; ambiguë ise isimle uyum gösteren bir sıfattır.
Tamamlanmış bir önceki eylemi veya edilgenliği göstermek için participe présent composé biçimleri kullanılabilir: ayant été notifiée tamamlanmış edilgen eylemi, étant examinée ise sürmekte olan edilgen eylemi anlatır. La décision ayant été notifiée, le délai commence à courir. Türkçesi: Karar bildirildikten sonra süre işlemeye başlar. Bu yapı gérondif değildir; başında en bulunmadığı için participe présent composé olarak değerlendirilir.
Örnek
Karşılaştırma: En lisant le contrat, le juge relève une contradiction. Türkçesi: Hâkim sözleşmeyi okurken bir çelişki fark ediyor. Le juge lisant le contrat relève une contradiction. Türkçesi: Sözleşmeyi okuyan hâkim bir çelişki fark ediyor. İlk cümlede gérondif, yöntem veya eş zamanlılık bildirir; ikinci cümlede participe présent, hâkimi tanımlayan daha sıkışık bir yazı dili kurar.
5. Kurumsal söylemde açıklık ve üslup seçimi
Kurumsal toplantılarda gérondif, aynı kişinin aynı anda yürüttüğü işlemleri özetlemek için elverişlidir. En examinant le projet, la directrice demande une modification. Türkçesi: Müdür taslağı incelerken bir değişiklik istiyor. Buna karşılık farklı kişilerin işlemleri anlatılıyorsa özneyi açıkça yazmak daha güvenlidir: Pendant que la directrice examine le projet, le secrétaire enregistre les remarques. Türkçesi: Müdür taslağı incelerken sekreter notları kaydediyor.
Edilgen yığılma kurumsal metinlerde tarafsızlık ve resmiyet izlenimi yaratabilir. La proposition est examinée, puis elle est soumise à l’approbation du comité. Türkçesi: Öneri inceleniyor, ardından komitenin onayına sunuluyor. Fakat sorumlunun bilinmesi önemliyse etken yapı daha açıktır: Le comité examine la proposition et l’approuve. Türkçesi: Komite öneriyi inceliyor ve onaylıyor.
İyi hukukî yazım, en uzun ve en resmî görünen cümleyi değil, anlam ilişkilerini en az belirsizlikle kuran cümleyi seçer. Bu nedenle bir metni düzeltirken üç soru sorulmalıdır: Eylemin öznesi kimdir, eylemler aynı anda mı gerçekleşmektedir ve edilgenlik gerçekten gerekli midir?
Örnek
Toplantı kaydı için açık biçim: La juriste signe le procès-verbal tandis que son collègue dicte la nouvelle formulation de l’article. Türkçesi: Hukukçu toplantı tutanağını imzalarken meslektaşı maddenin yeni biçimini dikte ediyor. İki özne farklı olduğu için tandis que kullanımı, belirsiz bir gérondiften daha uygundur.
6. Uygulama: hukuk metnini sadeleştirme
Bir hukuk cümlesini çözümlemek için önce ana fiili bulun, sonra edilgen yapının öznesini belirleyin. Ardından en ile başlayan bölümün öznesinin ana cümleyle aynı olup olmadığını kontrol edin. Son olarak participe présent yapısının bir ismi mi nitelediğini, yoksa bağımsız bir yan eylem mi anlattığını sorun.
Örneğin Le rapport ayant été transmis au comité, la procédure est poursuivie. cümlesinde raporun gönderilmesi önce gerçekleşmiştir. Türkçesi: Rapor komiteye gönderildikten sonra işlem sürdürülür. Ayant été transmis edilgen ve tamamlanmış bir participe présent composé yapısıdır; en transmettant biçimiyle karıştırılmamalıdır.
Sadeleştirme, anlamı azaltmak değil, ilişkileri görünür kılmaktır. Après que le rapport a été transmis au comité, la procédure se poursuit. Türkçesi: Rapor komiteye gönderildikten sonra işlem devam eder. Bu sürüm, özellikle öğrenciler ve hukuk dışı okuyucular için zaman ilişkisini daha açık verir.
Örnek
Çözümlü düzenleme: Yoğun cümle La demande est réputée avoir été régulièrement déposée, étant accompagnée des pièces exigées. Türkçesi: Talep, gerekli belgeler eşlik ettiğinden usulüne uygun biçimde sunulmuş kabul edilir. Daha açık sürüm La demande est réputée avoir été déposée régulièrement, car elle est accompagnée des pièces exigées. Türkçesi: Talep, gerekli belgeler eklendiği için usulüne uygun sunulmuş kabul edilir. İkinci biçim, gerekçe ilişkisini açıkça car ile kurar.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki her -erek veya -ip eki Fransızcada mutlaka gérondif ile çevrilir. Doğrusu: Gérondif yalnızca özne ilişkisi ve anlam uygunsa kullanılır. Özneler farklıysa tandis que, lorsque veya açık bir yan cümle tercih edilmelidir.
- Yanlış: En examinant ve examinant tamamen aynı yapıdır. Doğrusu: İlki gérondif, ikincisi participe présenttir. Gérondif çoğunlukla ana fiilin koşulunu, zamanını veya yöntemini; participe présent ise niteleme ya da daha yoğun yazılı anlatımı gösterir.
- Yanlış: Participe présent, nitelediği isimle her zaman cinsiyet ve sayı bakımından uyum yapar. Doğrusu: Gerçek participe présent değişmez: des clauses concernant plusieurs contrats. Sıfatlaşmış biçimler ayrı değerlendirilir ve bazı durumlarda uyum gösterebilir.
- Yanlış: Edilgen yapı hukuk Fransızcasında ne kadar çok kullanılırsa metin o kadar profesyonel olur. Doğrusu: Edilgenlik, yapan kişi bilinmiyorsa veya süreç öne çıkarılacaksa yararlıdır. Sorumluluk önemliyse etken yapı daha açık olabilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, koşul, neden, karşıtlık ve zaman bildiren daha gelişmiş yan cümlelerle karşılaştırılacaktır. Ayrıca hukukî metinlerde étant donné que, à condition que ve sous réserve de gibi kalıpların anlam ve kayıt düzeyi incelenecektir. Öğrenciler aynı olayı edilgen, etken, gérondifli ve açık yan cümleli biçimlerde yeniden yazmayı öğrenecektir. Böylece yalnızca doğru yapı seçmek değil, metnin hedef okuyucuya göre açıklık derecesini ayarlamak da mümkün olacaktır.
Özet
Gérondif, çoğunlukla ana cümleyle aynı özneye bağlı eş zamanlılık, yöntem veya koşul bildirir; participe présent ise bir ismi niteleyebilir veya daha yoğun yazılı anlatım kurabilir. Edilgen yığılma hukuk dilinde statü ve sorumluluk ilişkilerini gösterebilir, ancak aşırı kullanıldığında açıklığı azaltır. Doğru seçim için özne, zaman ilişkisi, cümle işlevi ve metnin okuyucusu birlikte değerlendirilmelidir.