Şehirde yol tarifi verirken Fransızca emir kipi, karşıdakine kısa, net ve doğrudan komutlar vermeni ve aynı komutları anlamanı sağlar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Emir kipi nedir ve A2'de ne yapabilirsin?
CEFR A2 düzeyinde öğrenci basit yol tariflerini anlayabilir ve verebilir. Bu can-do hedefi şöyledir: basit bir yolu sorabilir, kısa komutlarla tarif edebilir ve sokakta duyduğu yönergeyi sırayla uygulayabilirsin. Fransızcada emir kipine l'impératif (lem-pe-ra-tif) denir. Cümlede özne zamiri yazılmaz; fiil doğrudan komut olarak durur. Dünya genelinde bu konu çoğu dil dersinde sınıf yönergelerinden sonra şehir, harita ve yol tarifi ünitesine bağlanır çünkü günlük hayatta en sık duyulan emirler yön tarifleridir.
Emir kipi yalnızca emretmek için değildir; yardım etmek ve net bilgi vermek için de kullanılır. Bir yabancı Excusez-moi, où est la station de métro ? (ek-skü-ze mua, u e la stas-yon dö me-tro) diye sorduğunda cevap çoğu zaman emirle gelir. A2'de uzun cümleler, karmaşık bağlaçlar ve bir üst düzeyin kipleri beklenmez. Kısa, tekrarlı ve sokakta gerçekten işe yarayan kalıplar yeterlidir. Öğretmenler dünyada bu üniteyi harita, ok işareti ve rol oyunuyla öğretir; sen de aynı yolu izlersin.
Örnek
Somut durum: Öğrenci şehir meydanında kaybolur. Yerel kişi şöyle der: Traversez la place et prenez la rue à droite. (tra-ver-se la plas e prö-ne la rü a druat) Meydanı geçin ve sağdaki sokağı alın. Öğrenci iki komutu sırayla uygular ve hedefe ulaşır.
Düzenli fiillerde emir kipinin üç kişisi
Fransızcada emir kipinin üç kişisi vardır: sen için tu, biz için nous, siz için vous. Yol tarifinde yabancılara neredeyse her zaman vous kullanılır; bu hem nezaket hem netlik sağlar. -er fiillerinde tu biçiminde sondaki -s düşer: şimdiki zaman tu tournes iken emir Tourne ! (turn) olur. vous biçimi şimdiki zamanla aynıdır: Tournez ! (tur-ne). nous biçimi de şimdiki zamanla aynıdır: Tournons ! (tur-non) yani dönelim. Kavşakta öğretmenin Tournez à droite. demesi tam olarak bu vous biçimidir.
-ir ve -re fiillerinde tu biçiminde -s genellikle kalır: Finis ! (fi-ni), Attends ! (a-tan). A2 yol tarifi için en sık düzenli fiiller şunlardır: tourner (tur-ne) dönmek, continuer (kon-ti-nü-e) devam etmek, traverser (tra-ver-se) karşıdan karşıya geçmek. Telaffuz ipucu: tournez sözcüğünde son -ez Türkçedeki sert z gibi patlamaz; kapalı kısa bir e ile biter. Sınıf içinde duyduğun Tournez à droite. ile sokaktaki tarifi aynı kurala dayanır; fark yalnızca bağlamdır. A2 öğrencisi kalıbı ezberleyip harita üzerinde parmakla izleyerek pratik yapar.
Örnek
Continuer fiili üç kişide: Continue tout droit. (kon-ti-nü tu drua) Düz devam et. Continuons jusqu'au parc. (kon-ti-nü-on jüs-ko park) Parka kadar devam edelim. Continuez jusqu'au feu. (kon-ti-nü-e jüs-ko fö) Işıklara kadar devam edin. Yol tarifinde vous biçimini seçmek A2 için en güvenli yoldur.
Yol tarifinin düzensiz fiilleri
Yol tarifinin kalbi birkaç düzensiz fiildir. aller (a-le) gitmek: Va ! (va), Allons ! (a-lon), Allez ! (a-le). prendre (prand) almak veya tutmak: Prends la rue. (pran la rü), Prenons le métro. (prö-non lö me-tro), Prenez la première à gauche. (prö-ne la prö-miyer a goş). faire (fer): Faites attention. (fet a-tan-si-yon) Dikkat edin. venir (vö-nir): Venez avec moi. (vö-ne a-vek mua) Benimle gelin. Metro bağlamında doğal zincir şöyledir: Allez jusqu'à la station, prenez la ligne 1 et descendez ici. (a-le jüs-ka la stas-yon, prö-ne la lin-yö en e de-san-de i-si).
être ve avoir emirleri A2'de daha seyrek duyulur ama tanımak gerekir: Soyez prudent. (sua-ye prü-dan) Tedbirli olun. descendre (de-sandr) inmek ve monter (mon-te) binmek veya çıkmak da bu ünitenin parçasıdır: Montez dans le bus. (mon-te dan lö büs) Otobüse binin. Türkçe konuşan öğrenci git deyince tek sözcük bekler; Fransızcada kime konuştuğuna göre va, allons veya allez seçilir. Yabancıya yol tarifinde varsayılan seçim Allez ve Prenez kalıplarıdır. Telaffuz: allez a-le, prenez prö-ne.
Örnek
Metro tarifi: Descendez ici. Prenez le métro. Suivez les panneaux. (de-san-de i-si. prö-ne lö me-tro. süi-ve le pa-no) Burada inin. Metroya binin. Tabelaları takip edin. Bu üç cümle A2 sözcük dağarcığındadır ve gerçek bir istasyonda işe yarar.
Şehirde hazır kalıplar ve kısa diyaloglar
Şehirde yol bulmanın A2 kalıpları sınırlı ve tekrarlıdır. Temel liste şudur: Allez tout droit. (a-le tu drua) Düz gidin. Tournez à droite. (tur-ne a druat) Sağa dönün. Tournez à gauche. (tur-ne a goş) Sola dönün. Prenez la première rue à gauche. (prö-ne la prö-miyer rü a goş) İlk sokağı soldan alın. Prenez la deuxième à droite. (prö-ne la dözyem a druat) İkinciyi sağdan alın. C'est au coin. (se o kuen) Köşede. C'est en face. (se an fas) Karşıda. Traversez le pont. (tra-ver-se lö pon) Köprüyü geçin. Continuez jusqu'au carrefour. (kon-ti-nü-e jüs-ko kar-fur) Kavşağa kadar devam edin. Kırmızı oklu bir köşede bu cümleler görsel ile birlikte öğrenilir.
Kısa diyalog: — Pardon, où est le musée ? — Allez tout droit, puis tournez à droite. Le musée est en face du parc. (par-don, u e lö mü-ze? a-le tu drua, püi tur-ne a druat. lö mü-ze e an fas dü park) Affedersiniz, müze nerede? Düz gidin, sonra sağa dönün. Müze parkın karşısında. İkinci diyalog: — La poste, s'il vous plaît ? — Traversez la rue, prenez la deuxième à gauche et continuez. La poste est au coin. (la post, sil vu ple? tra-ver-se la rü, prö-ne la dözyem a goş e kon-ti-nü-e. la post e o kuen) Postane, lütfen? Caddeden geçin, ikinciyi soldan alın ve devam edin. Postane köşede. Sorular A1-A2 kalıbı où est (u e) ile kurulur; cevap emir ve yer zarfı zinciridir. A2'de mesafe için c'est tout près (se tu pre) çok yakın ve c'est à cinq minutes (se a senk mi-nüt) beş dakikalık yol yeterlidir.
Örnek
Somut olay: Öğrenci kırmızı oklu köşede durur. Rehber der ki: Ne restez pas ici. Tournez à gauche maintenant. Suivez la grande rue. (nö res-te pa i-si. tur-ne a goş met-nü-an. süi-ve la grand rü) Burada kalmayın. Şimdi sola dönün. Ana caddeyi takip edin. Öğrenci oku ve sözü birleştirerek doğru sokağa girer.
Olumsuz emir, nezaket ve park-meydan talimatları
Olumsuz emir A2'de ne ... pas ile kurulur ve fiil iki parçanın arasına girer: Ne tournez pas à droite. (nö tur-ne pa a druat) Sağa dönmeyin. N'allez pas trop loin. (na-le pa tro luan) Çok uzağa gitmeyin. Ünlüyle başlayan fiilde ne kısaltılır: n'. Ne prenez pas cette rue. (nö prö-ne pa set rü) Bu sokağı almayın. Park ve müze girişlerinde sık duyulan bir komut da N'entrez pas par ici. (nan-tre pa par i-si) Buradan girmeyin. Olumlu komutu olumsuzdan ayıran küçük sözcük pas dinleme sınavında anlamı tersine çevirebilir.
Nezaket A2'de emir cümlesinin sonuna s'il vous plaît (sil vu ple) eklemekle sağlanır: Attendez ici, s'il vous plaît. (a-tan-de i-si sil vu ple) Lütfen burada bekleyin. Emir kipi kaba olmak zorunda değildir; yol tarifi veren kişi genellikle vous ve s'il vous plaît kullanır. nous biçimi grup için davet gibidir: Allons au parc ! (a-lon o park) Parka gidelim. Telaffuz: s'il vous plaît tek nefeste sil-vu-ple diye biter; sondaki t okunmaz. Park girişinde tipik sahne şöyledir: Entrez par la grande porte. Ne marchez pas sur l'herbe. Suivez le chemin. (an-tre par la grand port. nö mar-şe pa sür lerb. süi-ve lö şö-men) Büyük kapıdan girin. Çimlere basmayın. Yolu takip edin.
Örnek
Olumlu-olumsuz çift: Prenez cette rue. / Ne prenez pas cette rue. (prö-ne set rü / nö prö-ne pa set rü) Bu sokağı alın. / Bu sokağı almayın. İkinci cümlede anlam tersine döner; bu yüzden pas sözcüğünü duymak A2 dinlemede kritik bir beceridir.
Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar
Türkçede emir çoğu zaman fiilin yalın köküne benzer: dön, git, al. Öğrenci bunu Fransızcaya bire bir aktarınca tourner mastarını komut sanır ve Tourner à droite yazar; oysa konuşma emri Tournez à droite. olmalıdır. İkinci sık hata, tu biçiminde -er fiiline -s eklemektir: Tournes à gauche ! yanlıştır, doğrusu Tourne à gauche ! (turn a goş). Üçüncü hata, tanımadığı kişiye tu kullanmaktır; sokakta yol soran turiste Va tout droit demek kaba kaçabilir, Allez tout droit daha uygundur. Dördüncü hata sözcük sırasıdır. Türkçe sağa dönün kalıbı yönü başa alır; Fransızcada fiil başta, yön sonra gelir.
Beşinci hata artikellerin düşmesidir: Prenez première rue eksiktir, doğrusu Prenez la première rue. Altıncı hata dönmek fiilini karıştırmaktır. Türkçe dön hem yön değiştirmek hem geri dönmek anlamına gelebilir. Fransızcada yön değiştirmek tourner, geri dönmek retourner (rö-tur-ne) ile söylenir: Retournez à la place. (rö-tur-ne a la plas) Meydana geri dönün. Telaffuz kaynaklı hata da vardır: droite (druat) içindeki oi ua diye okunur. tout droit düz gitmek demektir; à droite ise sağa dönmek. Cinsiyet ve son e farkı anlamı değiştirir. Pratik önerisi: her kalıbı yüksek sesle vous biçiminde tekrarla, sonra harita üzerinde parmağınla uygula.
Örnek
Yanlış zincir: Tourner droite et prendre métro. Doğru zincir: Tournez à droite et prenez le métro. (tur-ne a druat e prö-ne lö me-tro) Sağa dönün ve metroya binin. Eksik olanlar kişiye uygun emir eki, à edatı ve le artikeli. Bu üç parça A2 yazma puanının büyük kısmını belirler.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Emir kipinde her zaman tu kullanılır. Doğrusu: Yabancılara ve birden fazla kişiye vous kullanılır. Yol tarifinde vous biçimi varsayılandır.
- Yanlış: -er fiillerinin tu emrinde s kalır, örneğin tournes. Doğrusu: tu biçiminde s düşer: Tourne à gauche. vous biçiminde ise Tournez denir.
- Yanlış: tout droit ile à droite aynı anlama gelir. Doğrusu: tout droit düz gitmek demektir; à droite sağa dönmek demektir. Son e ve edat farkı yönü değiştirir.
- Yanlış: Olumsuz emirde ne pas fiilden sonra bitişik durur. Doğrusu: Doğru sıra ne + fiil + pas şeklindedir: Ne tournez pas à droite.
- Yanlış: Tabeladaki mastar (Tourner) konuşurken de emir yerine geçer. Doğrusu: Konuşmada çekimli emir gerekir: Tournez à droite. Mastar daha çok yazılı yönergede görülür.
Bir adım ileri
Bir üst düzeyde yol tarifi yalnızca emir kipiyle sınırlı kalmaz. Öğrenci zorunluluk, koşul ve niteleme cümleleriyle daha uzun güzergâh anlatır; alternatif yol, süre ve sebep ekler. A2'de ezberlediğin Allez, Tournez ve Prenez kalıpları o uzun cümlelerin iskeleti olmaya devam eder. Dinlemede de tek komut yerine ardışık üç dört yönergeyi sırayla tutman beklenir.
Özet
Emir kipi A2'de şehirde yol tarifinin motorudur ve yabancılar için vous biçimi varsayılandır. Düzenli fiiller ve aller, prendre gibi düzensiz fiillerle Allez tout droit, Tournez à gauche, Prenez la première rue kalıpları kurulur. Olumsuzluk ne pas ile yapılır; Türkçeden gelen mastar, fazla s ve sözcük sırası hatalarına özellikle dikkat edilir.