Fransızcada yakın gelecekteki niyet ve planlar, aller fiilinin şimdiki zamanı ile hemen ardından gelen bir mastarla anlatılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Yakın gelecek: planları bugünden söylemek
CEFR A1 can-do hedefi şudur: Yakın zamanda yapmayı düşündüğün işleri basit cümlelerle söyleyebilir ve başkalarına planlarını sorabilirsin. Dünyanın birçok ülkesinde Fransızca derslerinde bu konu, şimdiki zaman ve hareket fiili aller öğrenildikten hemen sonra gelir; çünkü konuşma dilinde yakın gelecek neredeyse her zaman bu kalıpla kurulur. Öğretmenin tahtadaki takvime bakarak demain (yarın), ce soir (bu akşam) ve ce week-end (bu hafta sonu) gibi zaman sözcüklerini göstermesi tesadüf değildir: bu sözcükler kalıbın doğal eşlikçileridir. Takvim, niyet ve plan üçlüsü bu yapının günlük yerini görünür kılar.
Yakın gelecek, henüz olmamış ama konuşmacının niyet ettiği veya çok yakında gerçekleşecek işler içindir. Türkçedeki -ecek / -acak ekinin A1’deki en yakın karşılığı çoğu zaman bu kalıptır; oysa Fransızcanın sentetik gelecek zamanı A1’de beklenmez. Bu yüzden Je vais regarder un film. (Bir film izleyeceğim.) demeyi öğrenmek, seni sınıf dışında da konuşturur. Unutma: bu yapı hem niyeti hem de çok yakın bir planı karşılar ve ders kitaplarında sıkça futur proche diye anılır.
Örnek
Öğretmen takvime bakıp sorar: Qu’est-ce que vous allez faire demain ? (Yarın ne yapacaksınız?) Öğrenci yanıtlar: Demain, je vais rester à la maison. (Yarın evde kalacağım.) Zaman sözcüğü cümlenin başında veya sonunda durabilir: Je vais rester à la maison demain. Anlam aynıdır.
Önce aller fiilini şimdiki zamanda sağlamlaştır
Yakın gelecek kalıbının motoru aller fiilinin şimdiki zaman çekimidir. Bu fiili ezbere ve sesli bilmezsen ikinci adım yalpalar. Çekim şöyledir: je vais (jö ve), tu vas (tü va), il va / elle va / on va (il va / el va / on va). Çoğulda nous allons (nu zalon; bağlama s’si duyulur), vous allez (vu zale; yine bağlama s’si), ils vont / elles vont (il von / el von). On va konuşma dilinde sık sık biz anlamındadır ve A1’de sınıfta çok duyulur.
Telaffuz ipucu: vais ve vas ve va sonunda Türkçedeki gibi s veya t kopmaz; hepsi açık bir e / a sesine yakındır. Allons ve allez ile önceki sözcük birleşince z sesi çıkar: nous allons, vous allez. Bu çekimi her gün yüksek sesle altı kişi için bir kez söyle; sonra yakındaki bir planı ekle. Kalıbın yüzde ellisi bu altı biçimdir, kalanı mastardır.
Örnek
Sınıfta zincir: Je vais parler français. (Fransızca konuşacağım.) Tu vas écouter. (Dinleyeceksin.) Il va étudier. (O çalışacak.) Nous allons répéter. (Tekrar edeceğiz.) Vous allez écrire. (Yazacaksınız.) Elles vont lire. (Onlar okuyacak.) Her cümlede yalnız aller değişir, ikinci fiil mastar kalır.
Kalıp: özne + çekimli aller + mastar
Kuruluş tek ve sabittir: kim + aller’in uygun biçimi + yapmak istenen işin mastarı. Mastar, fiilin sözlükteki yalın halidir: manger, jouer, aller, faire, regarder, visiter, rester, sortir, prendre. İkinci fiile kişi eki, zaman eki veya -iyor benzeri bir parça eklenmez. Olumsuzda ne … pas çekimli aller’i sarar: Je ne vais pas sortir. (Dışarı çıkmayacağım.) Soru için A1’de Est-ce que tu vas … ? veya yükselen sesle Tu vas … ? yeter.
Pencereden dışarı bakan öğrenci tablete şunu yazabilir: Demain, je vais aller au parc. (Yarın parka gideceğim.) Burada je vais aller yanlıştır sanma; Fransızcada hem yardımcı hem asıl fiil aller olabilir ve bu çok doğaldır. Zaman sözcükleri kalıbı netleştirir: ce soir, demain matin (yarın sabah), après les cours (derslerden sonra), bientôt (yakında), tout à l’heure (az sonra). Can-do: Yarın ve bu akşam için kısa bir plan cümlesi yazabilirim.
Örnek
Tablette üç satır: Demain, je vais aller au parc. (Yarın parka gideceğim.) Je vais jouer au ballon. (Top oynayacağım.) Je ne vais pas rester à la maison. (Evde kalmayacağım.) Aynı kalıp, üç farklı mastar.
Evde ve mutfakta ortak plan
Yakın gelecek yalnız okul cümlesi değildir; evin içindeki küçük işler de bu kalıpla söylenir. Birlikte yemek hazırlamak A1 sözcükleriyle anlatılabilir: faire (yapmak), manger (yemek), préparer (hazırlamak), aider (yardım etmek). On va faire une salade. (Salata yapacağız.) Nous allons manger à la maison. (Evde yiyeceğiz.) Je vais préparer le dîner. (Akşam yemeğini hazırlayacağım.) Burada on samimi biz’dir; arkadaşlar arasında nous allons kadar sık duyulur.
Sık görülen bir sahne: iki öğrenci mutfakta sırayı paylaşır. Biri keser, öbürü masayı kurar; ikisi de henüz başlamamıştır, niyet vardır. Bu yüzden şimdiki zaman değil, yakın gelecek seçilir. Türkçede Yemek yapacağız. ile Yemek yapıyoruz. ayrılır; Fransızcada da niyet için On va cuisiner. (Yemek yapacağız / pişireceğiz.) denir. Kısa diyalog ezberlemek, çekimi otomatikleştirir.
Örnek
— Qu’est-ce qu’on va faire ce soir ? (Bu akşam ne yapacağız?) — On va cuisiner ensemble. (Birlikte yemek yapacağız.) — Tu vas m’aider ? (Bana yardım edecek misin?) — Oui, je vais préparer une salade. Nous allons manger à huit heures. (Evet, salata hazırlayacağım. Saat sekizde yiyeceğiz.)
Dışarı çıkmak, metro ve buluşma
Hareket fiili aller hem yardımcı hem gerçek gitmek fiilidir; bu yüzden yer ve eylem yan yana gelebilir. Yere gitmek: Je vais à la station de métro. (Metro durağına gidiyorum / gideceğim.) İş yapmak: Je vais prendre le métro. (Metroya bineceğim.) İkisi birden: Nous allons aller à la station. (Durağa gideceğiz.) A1’de yer tamlayanları sade tutulur: au parc, à l’école, à la maison, au cinéma, à la station. Can-do: Buluşma yeri ve hemen sonraki işi iki kısa cümleyle söyleyebilirim.
Metro durağındaki öğrenciler birbirine plan sorar çünkü yakın gelecek, birlikte hareket etmenin dilidir. Vous allez prendre le métro ? (Metroya binecek misiniz?) Oui, on va attendre ici. (Evet, burada bekleyeceğiz.) Olumsuz plan da aynı kalıptadır: Je ne vais pas rester longtemps. (Uzun süre kalmayacağım.) Türkçe kaynaklı karışıklık şurada çıkar: gitmek ile yapmak aynı aller’ye yaslanır; cümlenin devamı yer mi mastar mı, ona bakarak ayrılır.
Örnek
— Qu’est-ce que vous allez faire maintenant ? (Şimdi ne yapacaksınız?) — On va aller à la station de métro. (Metro durağına gideceğiz.) — Et après ? (Ya sonra?) — Nous allons prendre le métro et aller au cinéma. (Metroya binip sinemaya gideceğiz.)
Okul duyurusu, gezi ve kısa yazma
Okul panosundaki gezi ilanı, yakın geleceği sınıf dışına taşır. Öğrenci ilanı gösterip Nous allons visiter un musée. (Bir müzeyi ziyaret edeceğiz.) veya La classe va partir lundi. (Sınıf pazartesi gidecek.) diyebilir. Je vais demander à mon professeur. (Öğretmenime soracağım.) A1 sözcükleriyle gezi planı kurulur: visiter, partir, regarder, prendre le bus, rester avec la classe. Can-do: Bir duyuruyu işaret ederek sınıfın yakın planını bir cümleyle aktarabilirim.
Dünyada bu konu sıkça takvim, anket ve kısa diyalogla öğretilir; tarihçe olarak da konuşma Fransızcasında perifrastik yani yardımcı fiilli gelecek, günlük planda sentetik gelecekten daha yaygındır. A1’de senden beklenen tarih ezberi değil, niyeti doğru kalıpla söylemektir. Panodan tablete geçerken aynı iskeleti kullan: zaman + kişi + aller + mastar. Üç cümlelik bir plan notu, bu ünitenin somut ürünüdür.
Örnek
Pano önünde: Regarde ! Nous allons visiter un musée samedi. (Bak! Cumartesi bir müzeyi ziyaret edeceğiz.) On va prendre le bus à neuf heures. (Saat dokuzda otobüse bineceğiz.) Je ne vais pas oublier mon sandwich. (Sandvicimi unutmayacağım.) Kısa metin: zaman, ulaşım, kişisel niyet.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: İki fiili birden çekmek: Je vais mange une pizza. Doğrusu: Yalnız aller çekilir, ikinci fiil mastar kalır: Je vais manger une pizza. Türkçede her iki eylem de kişiye göre bükülür gibi hissedilir; Fransızcada mastar kilitlenir.
- Yanlış: Türkçedeki yemeğe gidiyorum kalıbından ekstra à: Je vais à manger. Doğrusu: İş mastarsa à konmaz: Je vais manger. À yer içindir: Je vais à l’école. Yere mi işe mi gittiğini ayır.
- Yanlış: Aller’i çekmemek: Je aller au cinéma demain. Doğrusu: Kişiye göre mutlaka çekim gerekir: Je vais aller au cinéma demain. Je aller hiçbir düzeyde cümle olmaz.
- Yanlış: Kişi uyumsuzluğu: Nous va jouer. veya Ils aller. Doğrusu: Nous allons jouer. Ils vont jouer. Çoğulda allons / allez / vont unutulmaz; va yalnız o / on içindir.
- Yanlış: Yer ile eylemi tek kalıba sıkıştırmak ve je vais au parc jouer gibi İngilizce söz dizimi kurmak. Doğrusu: Ya yer: Je vais au parc. Ya eylem: Je vais jouer. İkisini bağlamak istersen iki kısa cümle veya Je vais jouer au parc. (Parkta oynayacağım.) de; mastar yerden sonra ekstra fiil yığını yapma.
Bir adım ileri
Bir sonraki düzeyde, A2’de, sentetik gelecek zaman yani futur simple gelir: je mangerai, nous partirons. O zaman niyet bildiren yakın gelecek ile daha resmi, daha uzak veya tahmine dayalı gelecek birbirinden ayrılır. Hava durumu, resmi duyuru ve uzun vadeli proje cümleleri o çekime kayar. Daha ileride geçmişteki niyet (j’allais partir gibi) de bu ailenin devamıdır. Şimdilik A1 görevin tek ve nettir: aller + mastar ile yarını ve bu akşamı doğru söylemek.
Özet
Yakın gelecek A1’de özne, çekimli aller ve bir mastarla kurulur; je vais, tu vas, il va, nous allons, vous allez, ils vont iskelettir. Zaman sözcükleri demain, ce soir, ce week-end kalıbı günlük plana bağlar. Evde yemek, metroda buluşma ve okul gezisi gibi somut sahnelerde bu üç parça yeterli ve doğrudur.