Çince’de neden ve sonucu açıkça bağlamak için 因为……所以…… (yīnwèi …… suǒyǐ ……) yapısını kullanırız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Neden ve sonuç yapısının temel anlamı
Çince’de 因为……所以…… (yīnwèi …… suǒyǐ ……) yapısı Türkçedeki “çünkü …, bu yüzden …” anlamını verir. 因为 (yīnwèi) neden bölümünü, 所以 (suǒyǐ) ise sonuç bölümünü başlatır. Genel sıra şöyledir: önce neden, sonra sonuç.
Neden ve sonuç tam bir cümle olabilir. Neden ile sonuç arasındaki ilişki açıkça görülürse konuşan kişi bazen 所以 (suǒyǐ) kelimesini söylemeyebilir; ancak A2 düzeyinde iki parçayı da kullanmak, yapıyı öğrenmek için daha güvenlidir. 因为 (yīnwèi) yaklaşık olarak “yin-vey”, 所以 (suǒyǐ) ise “suo-yi” diye okunur. Pinyin’deki ton işaretlerine dikkat etmek anlamın doğru anlaşılmasına yardım eder.
Örnek
因为我饿了，所以我吃苹果。 (Yīnwèi wǒ è le, suǒyǐ wǒ chī píngguǒ.) — Aç olduğum için elma yiyorum. Burada 因为我饿了 (yīnwèi wǒ è le) nedendir; 我吃苹果 (wǒ chī píngguǒ) sonuçtur.
Cümlede kelime sırası
Neden bölümü çoğunlukla 因为 (yīnwèi) ile başlar ve ardından özne ile olay gelir. Sonuç bölümünde 所以 (suǒyǐ) kullanılır; sonra özne, zaman, yer ve eylem gibi bilgiler gelebilir. Örneğin “Yağmur yağdığı için şemsiye getiriyorum” cümlesinde önce yağmur, sonra şemsiye getirme eylemi söylenir.
Çince’de zaman ifadeleri çoğunlukla cümlenin başında veya öznenin önünde bulunur. Bu nedenle “Bugün yağmur yağdığı için şemsiye getiriyorum” cümlesinde “bugün” ifadesi neden bölümünde yer alabilir. Cümleyi kurarken önce şu üç soruyu sorun: Neden ne? Sonuç ne? Eylemi kim yapıyor?
Örnek
因为今天下雨，所以我带雨伞。 (Yīnwèi jīntiān xià yǔ, suǒyǐ wǒ dài yǔsǎn.) — Bugün yağmur yağdığı için şemsiye getiriyorum. 下雨 (xià yǔ) “yağmur yağmak”, 带雨伞 (dài yǔsǎn) ise “şemsiye getirmek” demektir.
Sağlık ve mazeret bildirme
Bir davete, derse veya buluşmaya katılamadığımızda nedenimizi kısa ve açık biçimde söyleyebiliriz. Sağlıkla ilgili durumlarda 生病 (shēngbìng) “hasta olmak”, 不能 (bù néng) ise “-ememek” anlamındadır. Neden bölümünde 了 (le) kullanılması, bir durumun başladığını veya değiştiğini gösterebilir; 了 tek başına geçmiş zaman eki değildir.
Çince’de mazeret bildirirken yalnızca “Hastayım” demek mümkündür; fakat neden-sonuç yapısı daha açıklayıcıdır. Öğretmene veya yaşça büyük bir kişiye konuşurken ses tonunu sakin ve kibar tutmak önemlidir. Bu yapı, daveti reddederken karşıdaki kişiye ilgisiz olmadığımızı gösterebilir.
Örnek
因为我生病了，所以我不能去上课。 (Yīnwèi wǒ shēngbìng le, suǒyǐ wǒ bù néng qù shàngkè.) — Hasta olduğum için derse gidemiyorum. 去上课 (qù shàngkè) “derse gitmek”, 不能去 (bù néng qù) “gidememek” anlamındadır.
Ulaşım ve günlük planlar
Neden-sonuç yapısı ulaşım planlarını açıklarken de kullanılır. Bisiklet, otobüs veya trenle ilgili bir sorun olduğunda sonucu açıkça söyleyebiliriz. A2 düzeyinde kısa fiil grupları yeterlidir: 自行车坏了 (zìxíngchē huài le) “bisiklet bozuldu”, 走路 (zǒulù) “yürümek” ve 去学校 (qù xuéxiào) “okula gitmek”.
Bu tür cümlelerde özne iki bölümde aynı olabilir, fakat her iki bölümde de yazılabilir. Özneyi tekrar etmek cümleyi öğrenenler için daha anlaşılır yapar. Sonuç kısmında gelecek planı anlatmak için 要 (yào) kullanılabilir; bu cümlede “-ecek” veya “-ecek şekilde planlıyor” anlamına gelir.
Örnek
因为我的自行车坏了，所以我要走路去学校。 (Yīnwèi wǒ de zìxíngchē huài le, suǒyǐ wǒ yào zǒulù qù xuéxiào.) — Bisikletim bozulduğu için okula yürüyerek gideceğim. Burada 我的自行车 (wǒ de zìxíngchē) “bisikletim”, 走路去学校 (zǒulù qù xuéxiào) “yürüyerek okula gitmek” demektir.
Davetler, aile planları ve konuşma uygulaması
Davetler ve aile planları hakkında konuşurken neden-sonuç yapısı doğal biçimde kullanılır. Bir kişi neden gelemeyeceğini açıklayabilir veya neden başka bir plan seçtiğini söyleyebilir. Çin Yeni Yılı için 春节 (Chūnjié) sözcüğü kullanılır. “Yarın” 明天 (míngtiān), baba tarafından büyükanne ve büyükbaba ise 爷爷奶奶 (yéye nǎinai) olarak söylenebilir.
Kısa bir konuşmada önce davet, sonra gerekçe ve cevap gelebilir. Örneğin bir arkadaş “Yarın sinemaya gelecek misin?” diye sorabilir; öğrenci de aile ziyareti nedeniyle gelemeyeceğini söyleyebilir. Olumlu cevap verirken 好啊 (hǎo a) “olur”, nazikçe reddederken 不好意思 (bù hǎo yìsi) “kusura bakma” denebilir.
Örnek
因为明天是春节，所以我要去看爷爷奶奶。 (Yīnwèi míngtiān shì Chūnjié, suǒyǐ wǒ yào qù kàn yéye nǎinai.) — Yarın Çin Yeni Yılı olduğu için baba tarafından büyükannemi ve büyükbabamı ziyaret edeceğim. Kısa diyalog: 你明天去看电影吗？ (Nǐ míngtiān qù kàn diànyǐng ma?) — Yarın film izlemeye gidiyor musun? 不好意思，因为我要去看爷爷奶奶，所以不能去。 (Bù hǎo yìsi, yīnwèi wǒ yào qù kàn yéye nǎinai, suǒyǐ bù néng qù.) — Kusura bakma, baba tarafından büyükannemi ve büyükbabamı ziyaret edeceğim için gelemem.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki kelime sırasını aynen Çince’ye aktarmak gerekir. Doğrusu: Çince’de temel sıra önce 因为 (yīnwèi) ile neden, sonra 所以 (suǒyǐ) ile sonuçtur. Örneğin “Yağmur yağdığı için şemsiye getiriyorum” cümlesinde yağmur bölümü önce gelir.
- Yanlış: 所以 (suǒyǐ) neden, 因为 (yīnwèi) sonuç anlamındadır. Doğrusu: Tam tersi doğrudur: 因为 (yīnwèi) nedeni, 所以 (suǒyǐ) sonucu gösterir. Bunu “because” ve “so” karşılaştırmasıyla hatırlayabilirsiniz.
- Yanlış: Her iki bölümde de mutlaka farklı özneler bulunmalıdır. Doğrusu: İki bölümün öznesi aynı da olabilir, farklı da olabilir. 因为我饿了，所以我吃苹果。 (Yīnwèi wǒ è le, suǒyǐ wǒ chī píngguǒ.) cümlesinde özne iki bölümde de “ben”dir.
- Yanlış: Pinyin’de ton işaretleri yalnızca süs amaçlıdır. Doğrusu: Tonlar telaffuzun önemli bir parçasıdır. 因为 (yīnwèi) ve 所以 (suǒyǐ) kelimelerini düz ve tek tonla söylemek anlaşılmayı zorlaştırabilir; sesleri öğretmenin modeline göre tekrar etmek gerekir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta neden-sonuç yapısı daha uzun açıklamalara ve bağlaç çeşitlerine bağlanır. Öğrenciler 因为……所以…… (yīnwèi …… suǒyǐ …… ) yapısının yanında “ama”, “bu nedenle” ve “eğer” gibi bağlantıları da kullanmaya başlayabilir. Ayrıca konuşmada yalnızca neden veya yalnızca sonuç verilen kısa cevapları bağlamdan anlamaları beklenir. Geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman bilgileri aynı konuşma içinde daha düzenli biçimde karşılaştırılır.
Özet
Çince’de 因为 (yīnwèi) neden bölümünü, 所以 (suǒyǐ) sonuç bölümünü başlatır. Önce nedeni, sonra sonucu söyleyerek davet, mazeret, hava durumu ve günlük planlar hakkında açık cümleler kurabiliriz. Kelime sırasına, tonlara ve neden-sonuç ilişkisinin anlamına dikkat etmek doğru iletişim sağlar.