Çince’de dünü anlatırken zaman ifadesi genellikle cümlenin başına gelir. Tamamlanmış bir işi göstermek için 了 (le) fiilden sonra, nesne varsa çoğunlukla fiil ile nesnenin arasına kullanılabilir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Dünü anlatmaya giriş: zaman ifadesi ve temel kalıp
Çince’de “dün” kelimesi 昨天 (zuótiān) şeklindedir. Dünü anlatan temel cümle düzeni şöyledir: 我昨天……了 (wǒ zuótiān ... le). Burada 我 (wǒ) “ben”, 昨天 (zuótiān) “dün”, fiil ise yapılan işi gösterir.
Zaman ifadesini cümlenin başına koymak, dinleyene olayın ne zaman olduğunu hemen bildirir. Örneğin “Dün dinlendim” demek için 我昨天休息了 (wǒ zuótiān xiūxi le) denir. Buradaki 了 (le), olayın gerçekleştiğini veya tamamlandığını anlatabilir; Türkçedeki tek bir ekle her zaman tam olarak eşleşmez.
Örnek
Örnek: 我昨天学习了。 (wǒ zuótiān xuéxí le) — Dün ders çalıştım. Cümledeki sıra şöyledir: 我 (wǒ) + 昨天 (zuótiān) + 学习 (xuéxí) + 了 (le).
2. Dün yapılan işleri fiille anlatma
Bir hareketi anlatmak için önce özne, sonra zaman, ardından fiil gelir. “Dün markete gittim” cümlesinde “gitmek” fiili 去 (qù), “market” ise 超市 (chāoshì) olur. Tam cümle 我昨天去了超市 (wǒ zuótiān qù le chāoshì) şeklindedir.
Olumlu cümlede 了 (le) çoğunlukla fiilden sonra kullanılır. Nesne varsa 了 genellikle fiil ile nesnenin arasına gelir. “Dün kitap okudum” demek için 我昨天看了书 (wǒ zuótiān kàn le shū) denebilir. “Dün film izledim” ise 我昨天看了电影 (wǒ zuótiān kàn le diànyǐng) şeklindedir. Bu seviyede önemli olan, dün gerçekleşen işi doğru fiille ve uygun sırayla söylemektir.
Örnek
Çözümlü örnek: Türkçe “Dün arkadaşımla yemek yedim.” Önce özne 我 (wǒ), sonra zaman 昨天 (zuótiān), ardından “arkadaşımla” 和朋友 (hé péngyou) ve “yemek yedim” 吃了饭 (chī le fàn) gelir: 我昨天和朋友吃了饭。 (wǒ zuótiān hé péngyou chī le fàn)
3. Hava durumunu ve dışarıdaki olayı anlatma
Hava durumunu anlatırken de 昨天 (zuótiān) kullanılabilir. “Dün yağmur yağdı” demek için 昨天下雨了 (zuótiān xiàyǔ le) denir. “Dün dışarıda yağmur yağdı” cümlesi ise 昨天外面下雨了 (zuótiān wàimiàn xiàyǔ le) şeklindedir.
Bu cümlede 下雨 (xiàyǔ) birlikte kullanılan bir ifadedir ve “yağmur yağmak” anlamına gelir. Çince’de hava olaylarında Türkçedeki gibi ayrıca “o” veya “hava” öznesi kullanmak gerekmez. Bu nedenle “Dün yağmur yağdı” anlamını vermek için doğal ifade 昨天下雨了 (zuótiān xiàyǔ le) olur. Islak bir kitap, ıslak kıyafet veya şemsiye gibi ipuçları bu cümleyi hatırlamayı kolaylaştırır.
Örnek
Kısa diyalog: 昨天外面下雨了吗？ (zuótiān wàimiàn xiàyǔ le ma?) — Dün dışarıda yağmur yağdı mı? 下雨了，我没出去。 (xiàyǔ le, wǒ méi chūqù) — Yağmur yağdı, dışarı çıkmadım.
4. Bir günün bölümlerini sırayla anlatma
Dünkü olayları daha açık anlatmak için günün bölümlerini kullanabiliriz. “Sabah” 早上 (zǎoshang), “öğleden sonra” 下午 (xiàwǔ), “akşam” ise 晚上 (wǎnshang) demektir. Bu zaman ifadeleri cümlenin başında veya daha uzun bir anlatımda ilgili bölümün başında yer alabilir.
Örneğin “Dün sabah okula gittim” cümlesi 我昨天早上去了学校 (wǒ zuótiān zǎoshang qù le xuéxiào) şeklindedir. “Dün öğleden sonra ödev yaptım” demek için 我昨天下午做了作业 (wǒ zuótiān xiàwǔ zuò le zuòyè) denir. Olayları sıraya koyarken önce, sonra anlamında Türkçe açıklama yapabilir; Çince’de ise basit cümleleri art arda söyleyebilirsiniz.
Örnek
Somut anlatım: 我昨天早上去了学校，下午做了作业，晚上看了书。 (wǒ zuótiān zǎoshang qù le xuéxiào, xiàwǔ zuò le zuòyè, wǎnshang kàn le shū) — Dün sabah okula gittim, öğleden sonra ödev yaptım, akşam kitap okudum.
5. Fotoğraflarla kısa geçmiş anlatısı kurma
Fotoğraflar, dün yapılan işleri anlatmak için iyi bir başlangıç sağlar. Her fotoğraf için önce “Dün...” diyerek zamanı belirleyebilir, sonra görülen etkinliği söyleyebilirsiniz. Örneğin “Dün fotoğraf çektim” cümlesi 我昨天拍了照 (wǒ zuótiān pāi le zhào) olur.
Birden fazla olayı anlatırken kısa ve açık cümleler kullanmak A2 düzeyi için uygundur. “Dün arkadaşımı gördüm ve birlikte yemek yedik” cümlesi 我昨天看见了朋友，我们一起吃了饭。 (wǒ zuótiān kànjiàn le péngyou, wǒmen yìqǐ chī le fàn) şeklinde söylenebilir. 一起 (yìqǐ) “birlikte” anlamındadır. Olayları fotoğrafların sırasına göre anlatmak, konuşmanın anlaşılmasını kolaylaştırır.
Örnek
Kısa metin: 我昨天去了公园，拍了照，还喝了茶。 (wǒ zuótiān qù le gōngyuán, pāi le zhào, hái hē le chá) — Dün parka gittim, fotoğraf çektim ve ayrıca çay içtim. Burada 还 (hái) “ayrıca, bir de” anlamı katar.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: “Dün” kelimesini her zaman cümlenin sonuna koymak gerekir. Doğrusu: Çince’de zaman ifadeleri çoğunlukla öznenin ardından veya cümlenin başında kullanılır: 我昨天去了超市。 (wǒ zuótiān qù le chāoshì) — Dün markete gittim. Zamanı sona koymak bazı durumlarda mümkün olsa da başlangıç düzeyinde başta kullanmak daha güvenlidir.
- Yanlış: 了 (le) her cümlede Türkçedeki “-di” ekinin birebir karşılığıdır. Doğrusu: 了 (le) çoğunlukla tamamlanmış veya gerçekleşmiş durumu gösterir; ancak yalnızca Türkçedeki geçmiş zaman eki gibi düşünülmemelidir. Bu derste dünü anlatan tamamlanmış olaylarda fiilden sonra kullanılır: 我昨天学习了。 (wǒ zuótiān xuéxí le).
- Yanlış: Yağmur yağdı demek için Çince’de mutlaka “hava” kelimesi özne yapılmalıdır. Doğrusu: Doğal ifade 昨天下雨了。 (zuótiān xiàyǔ le) şeklindedir. “Dün dışarıda yağmur yağdı” demek için 昨天外面下雨了。 (zuótiān wàimiàn xiàyǔ le) kullanılabilir.
- Yanlış: Fiilin ve 了 (le) kelimesinin yeri Türkçedeki kelime sırasına göre seçilir. Doğrusu: Tamamlanmış bir eylemde temel sıra özne + zaman + fiil + 了 + nesne şeklinde olabilir: 我昨天看了电影。 (wǒ zuótiān kàn le diànyǐng) — Dün film izledim. 昨天我电影看了 biçimi başlangıç düzeyinde doğru ve doğal değildir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta dünü anlatırken yalnızca tek tek cümleler değil, daha uzun olay sıraları kurulabilir. Öğrenciler “önce” ve “sonra” anlamındaki 先 (xiān) ve 然后 (ránhòu) ifadelerini öğrenerek olayları daha düzenli anlatabilir. Ayrıca geçmişte deneyim bildiren 过 (guo) yapısı ile tamamlanmış tek bir olayı gösteren 了 (le) arasındaki fark üzerinde çalışabilirler. Daha sonra “Dün ne yapıyordun?” gibi devam eden olayları anlatan sorulara geçilebilir.
Özet
Dünü anlatırken temel kalıp 我昨天……了 (wǒ zuótiān ... le) biçimindedir. Zaman ifadesi genellikle cümlenin başında, 了 (le) ise fiilden sonra; nesne varsa çoğunlukla fiil ile nesnenin arasında kullanılır. Bu yapı; alışverişi, okul gününü, hava durumunu ve fotoğraflarda görülen etkinlikleri kısa cümlelerle anlatmayı sağlar.