Bir restoran menüsünü okuyup temel yiyecek ve içecekleri tanıyarak Çince basit bir sipariş verebiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Menüdeki temel kelimeler
Çince menü anlamına gelen sözcük 菜单 (càidān)dır. Yemek için 菜 (cài), pişmiş pirinç veya pilav için 米饭 (mǐfàn), erişte için 面条 (miàntiáo) ve çorba için 汤 (tāng) denir. İçecek anlamında 饮料 (yǐnliào), su anlamında 水 (shuǐ) ve çay anlamında 茶 (chá) kullanılır.
Bir menüyü incelerken önce bildiğimiz temel kelimeleri bulabiliriz. Örneğin 鸡肉 (jīròu) tavuk eti, 牛肉 (niúròu) sığır eti, 鱼 (yú) balık ve 蔬菜 (shūcài) sebze demektir. 水果 (shuǐguǒ) ise meyve anlamına gelir. Bu sözcükleri resimlerle eşleştirmek, menüyü daha hızlı anlamamızı sağlar.
Örnek
Menüde 米饭 (mǐfàn), 鸡肉 (jīròu) ve 茶 (chá) kelimelerini görüyoruz. Bunların Türkçe karşılıkları sırasıyla pilav, tavuk eti ve çaydır. Böylece temel bir yemek ve içecek seçebiliriz.
Yiyecek ve içecekleri sınıflandırma
Menüdeki yiyecekleri gruplara ayırmak anlamayı kolaylaştırır. Ana yemek için 主菜 (zhǔcài), sebze için 蔬菜 (shūcài), çorba için 汤 (tāng) ve tatlı için 甜点 (tiándiǎn) sözcükleri kullanılabilir. İçecek bölümünde 水 (shuǐ), 茶 (chá) ve 果汁 (guǒzhī) gibi kelimeler bulunabilir.
Çince menülerde resimler, özellikle başlangıç düzeyinde, kelimelerin anlamını tahmin etmeye yardımcı olur. Ancak bir yiyeceğin görüntüsü her zaman içeriğini tam olarak göstermez. Emin olmadığımızda 这是什么？(Zhè shì shénme?) yani Bu nedir? diye sorabiliriz. 这是鸡肉吗？(Zhè shì jīròu ma?) cümlesi Bu tavuk eti mi? anlamına gelir.
Örnek
Bir öğrenci resimde bir kase çorba ve bir bardak meyve suyu görür. Menüde 汤 (tāng) ve 果汁 (guǒzhī) kelimelerini bulur. Öğretmen sorar: 这是什么？(Zhè shì shénme?) Öğrenci cevap verir: 这是汤。(Zhè shì tāng.) Bu çorbadır.
Sipariş isteme ve belirtme
Bir şey istemek için temel kalıp 我要…… (Wǒ yào...) şeklindedir. Bu kalıp Ben ... istiyorum anlamına gelir. Örneğin 我要米饭。(Wǒ yào mǐfàn.) Ben pilav istiyorum demektir. Daha nazik bir istek için 请 (qǐng) sözcüğü isteğin başında kullanılabilir; örneğin 请给我一碗汤。(Qǐng gěi wǒ yì wǎn tāng.) Bir kase çorba lütfen anlamına gelir.
Garson siparişi anlamak için 你要什么？(Nǐ yào shénme?) yani Ne istiyorsun? diye sorabilir. Öğrenci 我要一碗汤。(Wǒ yào yì wǎn tāng.) diyerek Bir kase çorba istiyorum anlamını verir. Burada 一碗 (yì wǎn) bir kase, 一杯 (yì bēi) ise bir bardak için kullanılan ölçü ifadesidir.
Örnek
Garson: 你要什么？(Nǐ yào shénme?) Öğrenci: 我要一杯水。(Wǒ yào yì bēi shuǐ.) Garson: 好。(Hǎo.) Öğrenci bir bardak su ister, garson da Tamam der.
Pinyin ve dört tonla doğru söyleyiş
Pinyin, Çince karakterlerin Latin harfleriyle gösterilen okunuş sistemidir. Çince A1 düzeyinde kelimeyi yalnızca karakterle değil, karakter ve tonlu pinyin ile birlikte öğreniriz. Örneğin 茶 (chá) sözcüğünde ikinci ton vardır; ses Türkçedeki doğal soru tonuna benzer biçimde yükselir. 水 (shuǐ) sözcüğünde üçüncü ton bulunur; ses önce biraz alçalır, sonra yükselir.
Dört temel ton şöyle düşünülebilir: birinci ton düz ve yüksek, ikinci ton yükselen, üçüncü ton alçalıp yükselen, dördüncü ton ise kısa ve sert biçimde düşendir. Tonu yanlış söylemek kelimenin anlamını değiştirebilir. Türkçe konuşan öğrenciler, ton işaretlerini atlamamalı ve kelimeyi tek tek harflerden değil, bütün ses grubu olarak dinlemelidir. Telaffuz çalışırken önce öğretmeni dinlemek, sonra yavaşça tekrar etmek yararlıdır.
Örnek
Öğrenci 茶 (chá) ve 汤 (tāng) kelimelerini tekrar eder. chá ikinci tonda yükselir; tāng birinci tonda düz ve yüksek söylenir. Ardından 我要茶。(Wǒ yào chá.) cümlesini kurar. Anlamı Ben çay istiyorumdur.
Kısa restoran diyaloğu
Restoranda iletişim genellikle selamlaşma, sipariş verme ve teşekkür etme adımlarından oluşur. Garsona seslenirken 你好 (nǐ hǎo) denebilir. Siparişten sonra 谢谢 (xièxie) teşekkür ederim, garson da 不客气 (bú kèqi) rica ederim diyebilir. Bu ifadeler kısa olsa da gerçek iletişimde çok kullanışlıdır.
Bir sipariş cümlesinde yiyecek veya içecek adından önce sayı ve ölçü ifadesi bulunabilir. Örneğin 一碗面条 (yì wǎn miàntiáo) bir kase erişte, 一杯茶 (yì bēi chá) bir bardak çaydır. Öğrenci bütün cümleyi ezberlemek yerine kalıbı değiştirerek farklı siparişler oluşturabilir.
Örnek
Garson: 你好！你要什么？(Nǐ hǎo! Nǐ yào shénme?) Öğrenci: 你好！我要一碗面条和一杯茶。(Nǐ hǎo! Wǒ yào yì wǎn miàntiáo hé yì bēi chá.) Garson: 好。还要什么？(Hǎo. Hái yào shénme?) Öğrenci: 不要了，谢谢。(Bú yào le, xièxie.) Türkçesi: Merhaba, ne istiyorsun? Merhaba, bir kase erişte ve bir bardak çay istiyorum. Tamam. Başka bir şey ister misin? Hayır, başka istemiyorum, teşekkür ederim.
Menüyle görev yapma ve kültürel dikkat
Can-do hedefimiz, basit bir menüde birkaç yiyecek ve içeceği tanımak, resim ile kelimeyi eşleştirmek ve temel bir sipariş vermektir. Bir sınıf etkinliğinde öğrenciler ikili çalışabilir: biri garson, diğeri müşteri olur. Müşteri menüden iki ürün seçer, garson 你要什么？(Nǐ yào shénme?) diye sorar ve müşteri 我要…… (Wǒ yào...) kalıbıyla cevap verir.
Restoranlarda menüler ülkeye, bölgeye ve restorana göre değişebilir. Bazı yerlerde resimli menü, bazı yerlerde yalnızca karakterlerden oluşan menü bulunabilir. Bir yemeğin acı olup olmadığını sormak için başlangıç düzeyinde 辣吗？(Là ma?) yani Acı mı? denebilir. Anlamadığımızda tahmin etmek yerine garsona veya öğretmene tekrar sormak daha güvenlidir.
Örnek
Görev: Öğrenci menüden 鸡肉 (jīròu) ve 水 (shuǐ) seçer. Garson: 你要什么？(Nǐ yào shénme?) Öğrenci: 我要鸡肉和水。(Wǒ yào jīròu hé shuǐ.) Garson: 好的。(Hǎo de.) Öğrenci: 谢谢。(Xièxie.) Öğrenci iki ürünü bağlamak için 和 (hé) yani ve sözcüğünü kullanmıştır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Her Çince kelime Türkçe gibi yalnızca harflerin yazıldığı biçimde okunur. Doğrusu: Pinyin harflerle yazılsa da tonlar anlamın bir parçasıdır. Örneğin 茶 (chá) kelimesi ikinci tonla söylenir; ton işaretini ve doğru ses hareketini dikkate almak gerekir.
- Yanlış: 我要 (wǒ yào) her durumda kaba bir emirdir. Doğrusu: 我要…… (Wǒ yào...) başlangıç düzeyinde istek belirtmek için yaygın bir kalıptır. Daha nazik olmak için isteğin başında 请 (qǐng) kullanılabilir ve ses tonu da önemlidir.
- Yanlış: 一杯 (yì bēi) her türlü yiyecek ve içecek için kullanılır. Doğrusu: 一杯 (yì bēi) bir bardak anlamındadır ve çoğunlukla içeceklerle kullanılır. Kase içindeki yemekler için 一碗 (yì wǎn) denir.
- Yanlış: Menüde resmi görmek, yemeğin bütün içeriğini kesin olarak gösterir. Doğrusu: Resim yalnızca genel bir fikir verebilir; malzemeler ve acılık resimde açıkça görünmeyebilir. Emin olunmayan durumda 这是什么？(Zhè shì shénme?) veya 辣吗？(Là ma?) diye sormak gerekir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta öğrenciler menüdeki malzemeleri, fiyatları ve miktarları daha ayrıntılı biçimde sormaya başlayabilir. 多少钱？(Duōshao qián?) yani Ne kadar? sorusu ve basit fiyat ifadeleri öğrenilebilir. Ayrıca sevdiği veya sevmediği yiyecekleri 我喜欢…… (Wǒ xǐhuan...) ve 我不喜欢…… (Wǒ bù xǐhuan...) kalıplarıyla anlatabilir. Daha sonra sipariş verme, ödeme yapma ve restoran deneyimini kısa cümlelerle aktarma becerileri geliştirilebilir.
Özet
Menüdeki temel yiyecek ve içecek kelimelerini tanıyıp onları resimlerle eşleştirebiliriz. 你要什么？(Nǐ yào shénme?) ve 我要…… (Wǒ yào...) kalıplarıyla basit bir sipariş verebiliriz. Pinyin, dört ton, ölçü ifadeleri ve nazik iletişim kullanımı doğru anlaşılmayı kolaylaştırır.