Restoranda menüyü okuyup fiyatları karşılaştırarak kısa, açık ve doğru bir sipariş kaydı oluşturabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Menüyü isteme ve inceleme
Restorana girdiğimizde önce selam verir, sonra menüyü isteyebiliriz. Arapçada nazik bir istek için مِنْ فَضْلِكَ، أَعْطِنِي قَائِمَةَ الطَّعَامِ (min fadlike, a‘tınî kâimetet-ta‘âm) denebilir. Bu cümle erkek garsona söylenir; kadın garsona söylerken مِنْ فَضْلِكِ (min fadliki) kullanılır.
Menü için قَائِمَةُ الطَّعَامِ (kâimetü’t-ta‘âm) veya daha kısa olarak الْقَائِمَةُ (el-kâime) sözcüğü kullanılır. Garson menüyü verirken تَفَضَّلْ (tefaddal) diyebilir. Bu ifade erkeğe yöneliktir ve Türkçede “Buyurun.” anlamına gelir; kadın müşteriye تَفَضَّلِي (tefaddalî) denir.
Örnek
Garson: مَرْحَبًا، تَفَضَّلْ. (merhaban, tefaddal) Öğrenci: شُكْرًا، مِنْ فَضْلِكَ أَعْطِنِي الْقَائِمَةَ. (şükran, min fadlike a‘tınî el-kâime) Türkçesi: “Merhaba, buyurun. Teşekkürler, lütfen bana menüyü verir misiniz?”
Yemekleri ve fiyatları tanıma
Menüde yemek adları, içecekler ve fiyatlar bulunur. A2 düzeyinde sık kullanılan bazı kelimeler şunlardır: أَرُزّ (eruzz) “pirinç”, دَجَاج (decâc) “tavuk”, لَحْم (lahm) “et”, سَلَطَة (salata) “salata”, شُورْبَة (şûrbe) “çorba”, خُبْز (hubz) “ekmek” ve مَاء (mâ’) “su” demektir. Yemek adlarını öğrenirken kelimeyi tek başına değil, menüdeki fiyatıyla birlikte okumak yararlıdır.
Fiyat sormak için كَمْ سِعْرُ هَذَا؟ (kem si‘ru hâzâ?) yani “Bunun fiyatı ne kadar?” denebilir. Dişil bir yemek adı için كَمْ سِعْرُ هَذِهِ؟ (kem si‘ru hâzihî?) kullanılabilir. Fiyat söylenirken sayı ve para birimi birlikte duyulur: عَشَرَةُ رِيَالَاتٍ (aşeratü riyâlâtin) “on riyal” veya خَمْسَةُ دَرَاهِمَ (hamsetü derâhime) “beş dirhem”.
Örnek
Menüde şu kayıt olsun: دَجَاج مَعَ أَرُزّ — ١٥ رِيَالًا (decâc mea eruzz — hamsete aşere riyâlen). Öğrenci sorar: كَمْ سِعْرُ الدَّجَاجِ مَعَ الْأَرُزِّ؟ (kem si‘ru’d-decâci mea’l-eruzzi?) Garson cevaplar: خَمْسَةَ عَشَرَ رِيَالًا. (hamsete aşere riyâlen) Türkçesi: “Pirinçli tavuğun fiyatı ne kadar? On beş riyal.”
Seçenekleri karşılaştırma ve tercih belirtme
Birden fazla yemeği karşılaştırırken أَرْخَص (erhas) “daha ucuz”, أَغْلَى (a‘lâ) “daha pahalı”, كَبِير (kebîr) “büyük” ve صَغِير (sagîr) “küçük” kelimeleri kullanılabilir. Örneğin هَذَا أَرْخَصُ مِنْ ذَاكَ (hâzâ erhasu min zâke) cümlesi “Bu, şundan daha ucuz.” anlamına gelir. Karşılaştırma yaparken مِنْ (min) kelimesi “-den, -dan” anlamı verir.
Tercih belirtmek için أُرِيدُ (urîdu) “istiyorum”, لَا أُرِيدُ (lâ urîdu) “istemiyorum” ve أُفَضِّلُ (ufaddilu) “tercih ediyorum” kullanılabilir. Sipariş verirken belirsiz konuşmak yerine yemek adını ve miktarı söylemek daha güvenlidir. Bir porsiyon için وَاحِد (vâhid), iki porsiyon için اثْنَان (isnân) denebilir.
Örnek
Öğrenci menüde شُورْبَة — ٨ رِيَالَاتٍ (şûrbe — semâniyetü riyâlâtin) ve سَلَطَة — ٦ رِيَالَاتٍ (salata — sitsetü riyâlâtin) görür. Şöyle der: السَّلَطَةُ أَرْخَصُ مِنَ الشُّورْبَةِ. أُرِيدُ سَلَطَةً وَاحِدَةً. (es-salatatu erhasu mine’ş-şûrbeti. Urîdu salaten vâhideten.) Türkçesi: “Salata çorbadan daha ucuz. Bir salata istiyorum.”
Kısa sipariş kaydı yazma
Kısa sipariş kaydı, müşterinin seçtiği ürünleri hızlı ve düzenli biçimde gösterir. Kayda ürün adı, miktar, özel istek ve gerekirse fiyat yazılabilir. Arapçada miktar belirtmek için وَاحِد (vâhid) “bir”, اثْنَان (isnân) “iki” ve ثَلَاثَة (selâse) “üç” kullanılabilir. Garsonun veya öğrencinin notunda tam cümle yerine kısa ifadeler de yeterlidir.
Özel istekleri açıkça yazmak önemlidir. بِدُونِ بَصَل (bidûni basal) “soğansız”, بِدُونِ سُكَّر (bidûni sukkar) “şekersiz” ve مَعَ مَاء (mea mâ’) “su ile” anlamına gelir. “Lütfen” anlamındaki مِنْ فَضْلِكَ (min fadlike) ifadesi konuşmada kibarlık sağlar; kısa notta ise ürün ve istek doğrudan yazılabilir.
Örnek
Örnek sipariş kaydı: الطَّلَبُ: طَبَقٌ وَاحِدٌ مِنَ الدَّجَاجِ مَعَ الأَرُزِّ، سَلَطَةٌ وَاحِدَةٌ، مَاءَانِ، بِدُونِ بَصَلٍ. (et-taleb: tabakun vâhidun mine’d-decâci mea’l-eruzzi, salatatun vâhidetun, mââni, bidûni basalın) Türkçesi: “Sipariş: Bir tabak pilavlı tavuk, bir salata, iki su, soğansız.” Bu kayıt kısa olmasına rağmen ürünleri, miktarları ve özel isteği açıkça gösterir.
Siparişi söyleme ve doğrulatma
Sipariş kaydını yazdıktan sonra garson siparişi tekrar edebilir. Öğrenci de dinleyip doğru olup olmadığını kontrol etmelidir. “Evet, doğru.” demek için نَعَمْ، صَحِيح (na‘am, sahîh), “Hayır, yanlış.” demek için لَا، هَذَا خَطَأ (lâ, hâzâ hata) kullanılabilir. Bir ürünü değiştirmek için أُرِيدُ أَنْ أُغَيِّرَ الطَّلَبَ (urîdu en uğayyire’t-taleb) yani “Siparişi değiştirmek istiyorum.” denebilir.
Garsonun siparişi kontrol etmesi için هَلْ هَذَا كُلُّ شَيْءٍ؟ (hel hâzâ küllü şey’in?) sorusu kullanılabilir. Müşteri bütün seçtiklerini verdiyse نَعَمْ، هَذَا كُلُّ شَيْءٍ (na‘am, hâzâ küllü şey’in) diyebilir. İçecek veya ekmek istemek için siparişin sonuna yeni bir ürün eklenir: وَأُرِيدُ خُبْزًا أَيْضًا (ve urîdu hubzen eyden) “Ayrıca ekmek istiyorum.”
Örnek
Garson: طَبَقٌ وَاحِدٌ مِنَ الدَّجَاجِ مَعَ الأَرُزِّ، سَلَطَةٌ وَاحِدَةٌ، وَمَاءَانِ، صَحِيح؟ (tabakun vâhidun mine’d-decâci mea’l-eruzzi, salatatun vâhidetun, ve mââni, sahîh?) Öğrenci: نَعَمْ، صَحِيح. وَلَكِنْ أُرِيدُ الدَّجَاجَ بِدُونِ بَصَل. (na‘am, sahîh. Ve lâkin urîdu’d-decâce bidûni basal.) Türkçesi: “Bir tabak pilavlı tavuk, bir salata ve iki su, doğru mu? Evet, doğru; fakat tavuğu soğansız istiyorum.”
Fişi ve hesabı kontrol etme
Yemekten sonra garsondan hesabı istemek için الْحِسَابُ، مِنْ فَضْلِكَ (el-hisâb, min fadlike) denebilir. الْحِسَاب (el-hisâb) “hesap”, الْفَاتُورَة (el-fâtûra) ise “fatura veya hesap fişi” anlamına gelir. Fişte yemek adlarını, miktarları ve toplam fiyatı kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır. Bir sorun varsa sakin ve açık biçimde soru sorulmalıdır.
Toplamı sormak için كَمِ الْمَجْمُوعُ؟ (kemi’l-mecmû‘?) yani “Toplam ne kadar?” denebilir. Fişte olmayan bir ürün görülürse لَمْ أَطْلُبْ هَذَا (lem atlub hâzâ) “Bunu sipariş etmedim.” denebilir. Ödeme yaptıktan sonra شُكْرًا، مَعَ السَّلَامَة (şükran, mea’s-selâme) denerek nazikçe ayrılabiliriz.
Örnek
Fişte şu bilgiler yazılı olsun: دَجَاج: ١٥، سَلَطَة: ٦، مَاء: ٤، الْمَجْمُوع: ٢٥ رِيَالًا. (decâc: hamsete aşere, salata: sitte, mâ’: erba‘a, el-mecmû‘: hamsetün ve işrûne riyâlen) Öğrenci fişi kontrol eder ve sorar: كَمِ الْمَجْمُوعُ؟ (kemi’l-mecmû‘?) Garson cevaplar: خَمْسَةٌ وَعِشْرُونَ رِيَالًا. (hamsetün ve işrûne riyâlen) Türkçesi: “Toplam ne kadar? Yirmi beş riyal.”
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Arapçada “menü” için her zaman Türkçedeki sözcüğün aynısı kullanılır. Doğrusu: Modern Standart Arapçada yaygın ve anlaşılır sözcük قَائِمَةُ الطَّعَامِ (kâimetü’t-ta‘âm) veya kısa biçimiyle الْقَائِمَةُ (el-kâime) şeklindedir. Bazı konuşma dillerinde farklı sözcükler duyulabilir; A2 düzeyinde bu iki yapı yeterlidir.
- Yanlış: Fiyat sorarken yalnızca yemek adını söylemek yeterlidir. Doğrusu: Yemek adından sonra كَمْ سِعْرُ هَذَا؟ (kem si‘ru hâzâ?) veya كَمْ سِعْرُ هَذِهِ؟ (kem si‘ru hâzihî?) demek daha açıktır. Türkçeden doğrudan kelime kelime çeviri yapmak cümleyi anlaşılmaz hâle getirebilir.
- Yanlış: Arapçada her “bir” sözcüğü aynı biçimde kullanılır. Doğrusu: Sayı, isimle cinsiyet bakımından uyum gösterebilir. Başlangıçta kalıp olarak طَبَقٌ وَاحِدٌ مِنَ الدَّجَاجِ (tabakun vâhidun mine’d-decâci) ve سَلَطَةٌ وَاحِدَةٌ (salatatun vâhidetun) örneklerini öğrenmek daha güvenlidir.
- Yanlış: Özel istekleri Türkçe sözcük sırasıyla söylemek doğrudur. Doğrusu: “Soğansız” demek için بِدُونِ بَصَل (bidûni basal) kalıbı kullanılır. Bu yapıda بِدُونِ (bidûni) “-sız, -siz” anlamı verir ve ardından istenmeyen ürün gelir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta öğrenciler yalnızca sipariş vermekle kalmayıp yemeklerin içeriğini, alerjileri ve pişirme biçimini daha ayrıntılı açıklayabilir. Örneğin هَلْ فِيهِ مَكْسَرَات؟ (hel fîhi mükesserât?) yani “İçinde kuruyemiş var mı?” sorusu öğrenilebilir. Ayrıca geçmiş zamanda restoranda yaşanan bir olayı anlatmak ve gelecekte yapılacak bir rezervasyondan söz etmek mümkün olur. Öğrenciler farklı Arap ülkelerindeki günlük konuşma ifadeleriyle Modern Standart Arapça arasındaki temel farkları da fark etmeye başlar.
Özet
Menü isterken nazik ifadeler kullanır, yemek ve fiyatları karşılaştırırız. Siparişi ürün, miktar ve özel istekleriyle kısa bir kayıt hâline getiririz. Son olarak garsonun tekrarını ve hesabı kontrol ederek iletişimi doğru biçimde tamamlarız.