Geçmişte yaşanan kısa olayları dinleyip okuyarak ana fikri, zamanı ve olay sırasını anlayabilir; ardından bu olayları basit cümlelerle anlatabiliriz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Geçmiş bir günü dinleyerek anlama
Geçmiş olayları anlatan kısa bir konuşmayı dinlerken her kelimeyi anlamaya çalışmak yerine önce genel anlamı bulmalıyız. Konuşmanın kim hakkında olduğunu, olayın ne zaman gerçekleştiğini ve kişinin ne yaptığını dinleyebiliriz. Zaman bildiren kelimeler bize önemli ipuçları verir: أَمْسِ (emsî) “dün”, صَبَاحًا (sabâhan) “sabahleyin” ve بَعْدَ ذَلِكَ (ba‘de zâlike) “ondan sonra” anlamındadır.
Arapçada geçmiş zaman çoğu zaman fiilin sonundaki kişi ekleriyle anlaşılır. Bir kişi için ذَهَبْتُ (zehebtü) “gittim”, ذَهَبَ (zehebe) “gitti” ve ذَهَبَتْ (zehebet) “gitti” denebilir. Dinlerken yalnızca fiili değil, fiilin kimin tarafından yapıldığını da anlamaya çalışmalıyız.
Örnek
Kısa dinleme metni: أَمْسِ ذَهَبْتُ مَعَ أُسْرَتِي إِلَى الْحَدِيقَةِ. لَعِبْنَا وَتَنَاوَلْنَا الطَّعَامَ. (Emsî zehebtü ma‘a üsretî ile’l-hadîkati. Le‘ibnâ ve tenâvelnâ’t-ta‘âme.) Anlamı: Dün ailemle parka gittim. Oynadık ve yemek yedik. Çözerken önce “ne zaman?” sorusunun cevabını, sonra gidilen yeri ve yapılan iki işi buluruz.
Kısa günlük metninin yapısı
Günlük metni, kişinin yaşadığı olayları genellikle zaman sırasına göre anlatır. Basit bir günlükte tarih veya zaman ifadesi, yapılan işler, kişi veya yer bilgisi ve günün sonunda bir duygu bulunabilir. A2 düzeyinde birkaç kısa cümleyle açık ve anlaşılır bir metin yazmak yeterlidir.
Olayları bağlamak için basit bağlaçlar kullanabiliriz. ثُمَّ (sümme) “sonra”, وَ (ve) “ve”, لَكِنْ (lâkin) “fakat” anlamındadır. Örneğin ذَهَبْتُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ، ثُمَّ قَرَأْتُ كِتَابًا. (Zehebtü ile’l-medreseti, sümme kara’tü kitâben.) cümlesinde önce okula gitme, sonra kitap okuma gerçekleşir.
Örnek
Örnek günlük: يَوْمَ الْجُمُعَةِ اسْتَيْقَظْتُ مُبَكِّرًا. ذَهَبْتُ إِلَى السُّوقِ مَعَ أَبِي. ثُمَّ عُدْتُ إِلَى الْبَيْتِ وَشَاهَدْتُ فِيلْمًا. (Yevme’l-cumu‘ati istaykaztü mübekkiren. Zehebtü ile’s-sûki ma‘a ebî. Sümme ‘udtü ile’l-beyti ve şâhedtü fîlmen.) Çözüm: Metin cuma gününü anlatır; kişi erken kalkmış, babasıyla pazara gitmiş, eve dönmüş ve film izlemiştir.
Okuma ve dinlemede ana bilgiyi bulma
Bir metni okurken önce başlığa, zaman ifadelerine ve tekrar edilen kelimelere bakabiliriz. Daha sonra “Kim?”, “Nerede?”, “Ne zaman?” ve “Ne yaptı?” sorularını cevaplarız. Bilmediğimiz her kelimede durmak yerine metnin genel anlamını korumaya çalışmak okuma hızımızı artırır.
Dinleme sırasında ilk dinleyişte ana fikri, ikinci dinleyişte ayrıntıları bulmak yararlıdır. Sayılar, yer adları ve zaman ifadeleri dikkatle dinlenmelidir. فِي الصَّبَاحِ (fi’s-sabâhi) “sabahleyin”, فِي الْمَسَاءِ (fi’l-mesâi) “akşamleyin” ve فِي الْأُسْبُوعِ الْمَاضِي (fi’l-usbû‘i’l-mâdî) “geçen hafta” ifadeleri olayın zamanını gösterir.
Örnek
Metin: فِي الْأُسْبُوعِ الْمَاضِي زُرْتُ جَدَّتِي. كَانَتْ فِي الْبَيْتِ. تَحَدَّثْنَا وَشَرِبْنَا الشَّايَ. (Fi’l-usbû‘i’l-mâdî zürtü ceddetî. Kânet fi’l-beyti. Tehaddesnâ ve şeribne’ş-şâye.) Soruların cevapları: Ne zaman? Geçen hafta. Kimi ziyaret etti? Büyükannesini. Nerede? Evde. Ne yaptılar? Konuştular ve çay içtiler.
Geçmiş olayları sözlü olarak sunma
Kısa bir sunuma başlarken zamanı ve konuyu söylemek konuşmayı kolaylaştırır. Örneğin “Günüm hakkında konuşacağım” anlamındaki سَأَتَحَدَّثُ عَنْ يَوْمِي أَمْسِ. (Se’etahaddesü an yevmî emsi.) cümlesi dinleyiciye konu hakkında bilgi verir. Ardından olayları sırayla anlatmak ve kısa cümleler kullanmak daha anlaşılırdır.
Sunum yaparken geçmiş zaman fiillerini kişiyle uyumlu kullanmalıyız. “Ben” için زُرْتُ (zürtü) “ziyaret ettim”, “biz” için زُرْنَا (zürnâ) “ziyaret ettik” denir. Konuşmanın sonunda كَانَ يَوْمًا جَمِيلًا. (Kâne yevmen cemîlen.) diyerek “Güzel bir gündü.” anlamını verebiliriz.
Örnek
Örnek sunum: أَمْسِ ذَهَبْتُ إِلَى الْمَكْتَبَةِ. قَرَأْتُ قِصَّةً قَصِيرَةً، ثُمَّ عُدْتُ إِلَى الْبَيْتِ. كَانَ يَوْمًا مُفِيدًا. (Emsi zehebtü ile’l-mektebeti. Kara’tü kıssaten kasîraten, sümme ‘udtü ile’l-beyti. Kâne yevmen müfîden.) Anlamı: Dün kütüphaneye gittim. Kısa bir hikâye okudum, sonra eve döndüm. Yararlı bir gündü.
Kısa günlük yazma çalışması
Günlük yazmadan önce üç veya dört anahtar kelime belirlemek yararlıdır: zaman, yer, kişi ve yapılan iş. Daha sonra bu kelimelerle kısa cümleler kurarız. Her cümlede bir ana olay vermek, uzun ve karışık cümleler kurmaktan daha uygundur.
Günlükte duygu belirtmek için basit sıfatlar kullanılabilir. كُنْتُ سَعِيدًا (küntü sa‘îden) “mutluydum”, كُنْتُ تَعْبَانًا (küntü ta‘bânen) “yorgundum” ve كُنْتُ حَزِينًا (küntü hazînen) “üzgündüm” anlamındadır. Yazıyı bitirirken günün nasıl geçtiğini söylemek metni tamamlar.
A2 düzeyindeki bir günlükte bütün fiilleri kusursuz kullanmak kadar olayların anlaşılır olması da önemlidir. Yazdıktan sonra zaman ifadelerini, kişi eklerini ve olay sırasını kontrol edebiliriz. Bir arkadaşımızdan metni okuyup “Kim, ne zaman ve ne yaptı?” sorularını cevaplamasını isteyebiliriz.
Örnek
Örnek yazma: أَمْسِ كَانَ عِنْدِي وَقْتٌ فَارِغٌ. زُرْتُ صَدِيقِي وَدَرَسْنَا مَعًا. بَعْدَ ذَلِكَ لَعِبْنَا كُرَةَ الْقَدَمِ. كُنْتُ سَعِيدًا. (Emsi kâne indî vaktün fâriğun. Zürtü sadîkî ve derasnâ ma‘an. Ba‘de zâlike le‘ibnâ kürete’l-kademi. Küntü sa‘îden.) Olay sırası: boş zaman, arkadaş ziyareti ve ders çalışma, futbol oynama, mutluluk.
Becerileri birleştirme ve kendini değerlendirme
Okuma ve dinleme çalışmasından sonra metni kendi cümlelerimizle yeniden anlatabiliriz. Bunun için üç bilgi seçmek yeterlidir: olayın zamanı, en önemli iki iş ve kişinin duygusu. Örneğin أَمْسِ دَرَسْتُ فِي الْبَيْتِ، ثُمَّ رَاحَتْ أُسْرَتِي. (Emsi derastü fi’l-beyti, sümme râhat üsretî.) cümlesinde zaman, çalışma ve ailenin dinlenmesi bilgileri vardır.
Kendimizi değerlendirirken “Kısa bir günlük metninin ana fikrini anlayabiliyor muyum?”, “Geçmiş zamanla en az üç cümle kurabiliyor muyum?” ve “Olayları sıraya koyabiliyor muyum?” sorularını sorabiliriz. Dinlemede bazı kelimeleri kaçırmak normaldir; önemli olan ana bilgiyi ve olaylar arasındaki ilişkiyi yakalamaktır.
Örnek
Mini görev: أَمْسِ اسْتَيْقَظْتُ مُبَكِّرًا، وَذَهَبْتُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ. بَعْدَ الدَّرْسِ زُرْتُ عَمِّي. كُنْتُ تَعْبَانًا، لَكِنِّي كُنْتُ سَعِيدًا. (Emsi istaykaztü mübekkiren, ve zehebtü ile’l-medreseti. Ba‘de’d-dersi zürtü ammî. Küntü ta‘bânen, lâkinnî küntü sa‘îden.) Cevap: Öğrenci dün erken kalkmış, okula gitmiş, dersten sonra amcasını ziyaret etmiştir. Yorgun olmasına rağmen mutludur.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Geçmiş zamanı anlatırken her fiile aynı Türkçe geçmiş zaman ekini düşünmeden eklemek yeterlidir. Doğrusu: Arapçada fiilin sonu özneye göre değişebilir. “Gittim” için ذَهَبْتُ (zehebtü), “gittik” için ذَهَبْنَا (zehebnâ) kullanılır; kişi değişince fiili de kontrol etmek gerekir.
- Yanlış: Arapçada cümlede zaman ifadesi her zaman en sonda bulunur. Doğrusu: Zaman ifadesi cümlenin başında veya sonunda olabilir. أَمْسِ ذَهَبْتُ إِلَى السُّوقِ. (Emsi zehebtü ile’s-sûki.) ve ذَهَبْتُ إِلَى السُّوقِ أَمْسِ. (Zehebtü ile’s-sûki emsi.) cümlelerinde anlam benzerdir.
- Yanlış: Türkçedeki “-di” ekini gören öğrenci, Arapçada mutlaka aynı biçimde tek bir fiil eki aramalıdır. Doğrusu: Arapçada geçmiş zaman anlamı çoğunlukla fiilin yapısıyla verilir ve kişi ekleri önemlidir. Bu nedenle yalnızca Türkçe çeviriye değil, fiilin özneyle uyumuna da bakılmalıdır.
- Yanlış: Dinlemede bir kelime anlaşılmadığında bütün metin anlaşılmaz. Doğrusu: Anahtar kelimeleri, zaman ifadelerini ve tekrar edilen fiilleri izlemek çoğu zaman yeterlidir. Bilinmeyen tek bir kelimeyi metnin genel anlamından tahmin etmeye çalışabiliriz.
- Yanlış: Geçmiş olay anlatırken her cümleyi uzun kurmak daha iyi konuşmak demektir. Doğrusu: A2 düzeyinde kısa ve doğru cümleler daha anlaşılırdır. ذَهَبْتُ إِلَى الْبَيْتِ. ثُمَّ نِمْتُ. (Zehebtü ile’l-beyti. Sümme nimtü.) gibi iki kısa cümle, uzun ve karışık bir cümleden daha kullanışlı olabilir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta geçmiş olayları daha ayrıntılı anlatırken farklı zaman ifadeleri ve daha fazla bağlaç kullanılabilir. Öğrenciler yalnızca ne yaptıklarını değil, olayların nedenini ve sonucunu da açıklamaya başlayabilir. Kısa günlükler, e-posta ve anı metinleri daha uzun biçimde okunup yazılabilir. Ayrıca geçmişte devam eden olayları anlatan yapılarla tamamlanmış tek bir olayı ayırt etme çalışmaları yapılabilir.
Özet
Kısa günlük metinlerinde önce zamanı, kişiyi, yeri ve temel olayları bulmalıyız. Geçmiş zaman fiillerini özneye göre kullanmalı, olayları ثُمَّ (sümme) gibi basit bağlaçlarla sıraya koymalıyız. Dinleme, okuma, yazma ve konuşma çalışmalarını birlikte yaptığımızda geçmiş deneyimlerimizi Arapça daha açık biçimde anlatabiliriz.