Rutin Sorma (مَاذَا تَفْعَلُ؟ (mâzâ tef'alu))

1. Rutin sorma kalıbı

Bir kişinin o anda veya genel olarak ne yaptığını sormak için مَاذَا تَفْعَلُ؟ (mâzâ tef'alu?) kalıbını kullanırız. Bu cümle, erkek bir muhataba söylenir ve Türkçesi “Ne yapıyorsun?” veya bağlama göre “Ne yaparsın?” demektir. مَاذَا (mâzâ) “ne”, تَفْعَلُ (tef'alu) ise “yapıyorsun” anlamındadır.

Bir kız veya kadına soru sorarken fiilin uygun çekimi kullanılır: مَاذَا تَفْعَلِينَ؟ (mâzâ tef'alîne?). Bu kalıp da “Ne yapıyorsun?” demektir. A1 düzeyinde önce soruyu tanımaya, sonra kısa bir fiille cevap vermeye odaklanırız. Soruyu duyduğumuzda bütün cümleyi anlamasak bile مَاذَا (mâzâ) kelimesinin “ne” anlamına geldiğini hatırlayabiliriz.

2. Günlük rutin fiilleri

Günlük rutinleri anlatırken sık kullanılan bazı fiiller şunlardır: أَسْتَيْقِظُ (esteykızu) “uyanıyorum”, آكُلُ (âkulu) “yiyorum”, أَذْهَبُ (ezhebu) “gidiyorum”, أَدْرُسُ (edrusu) “ders çalışıyorum”, أَرْجِعُ (erci'u) “dönüyorum” ve أَنَامُ (enâmu) “uyuyorum” demektir. Bu örneklerde fiillerin başındaki kişi biçimi, “ben” anlamındaki birinci tekil kişiyi gösterir.

Fiili tek başına söylemek çoğu zaman yeterlidir; çünkü Arapçada fiil çekimi kişiyi gösterebilir. Örneğin أَدْرُسُ (edrusu) “Ben ders çalışıyorum.” anlamına gelir. Daha açık ve doğal bir cevap için fiile nesne veya yer ekleyebiliriz: أَدْرُسُ العَرَبِيَّةَ. (edrusu'l-arabiyyete.) “Arapça çalışıyorum.”

3. Günün bölümleriyle rutin anlatma

Rutinimizi günün bölümleriyle birlikte söyleyebiliriz. صَبَاحًا (sabâhan) “sabah”, ظُهْرًا (zuhran) “öğle vakti”, بَعْدَ الظُّهْرِ (ba'de'z-zuhr) “öğleden sonra” ve مَسَاءً (mesâen) “akşam” demektir. Bu kelimeler, bir eylemin ne zaman yapıldığını belirtir.

A1 düzeyinde her cümlede tek bir ana fiil kullanmak anlaşılmayı kolaylaştırır. Örneğin sabah için أَسْتَيْقِظُ صَبَاحًا. (esteykızu sabâhan.) “Sabah uyanıyorum.” diyebiliriz. Öğle vakti için آكُلُ الغَدَاءَ ظُهْرًا. (âkulu'l-gadâe zuhran.) “Öğle vakti öğle yemeği yiyorum.” cümlesi kullanılabilir.

Zaman sözcüğü cümlenin başında veya sonunda bulunabilir. مَسَاءً أَدْرُسُ. (mesâen edrusu.) ve أَدْرُسُ مَسَاءً. (edrusu mesâen.) cümleleri aynı temel anlamı verir: “Akşam ders çalışıyorum.”

4. Olumlu cevap verme ve kısa diyalog

Bir soruya cevap verirken önce özneyi ayrıca söylemek zorunda değiliz. أَنَا (enâ) “ben” kelimesi kullanılabilir; ancak fiilin kişi bilgisini taşıması nedeniyle çoğu kısa konuşmada fiil tek başına yeterlidir. Örneğin أَنَا أَرْجِعُ إِلَى البَيْتِ. (enâ erci'u ile'l-beyti.) “Ben eve dönüyorum.” demektir.

Akşam rutini için أَرْجِعُ إِلَى البَيْتِ. (erci'u ile'l-beyti.), أَتَنَاوَلُ العَشَاءَ. (etenâvelu'l-aşâe.) ve أَنَامُ. (enâmu.) gibi kısa cümleler kurabiliriz. العَشَاءُ (el-aşâu) “akşam yemeği” anlamındadır. Fiilleri arka arkaya sıralamak yerine A1 düzeyinde iki veya üç kısa cümle söylemek daha güvenlidir.

Kısa diyaloglarda selamlaşma, soru ve cevap sırasını takip ederiz. Böylece konuşma gerçek bir günlük duruma benzer. Cevaptan sonra وَأَنْتَ؟ (ve ente?) “Ya sen?” diyerek aynı soruyu karşı tarafa yöneltebiliriz.

5. Kadın ve erkek muhataba dikkat etme

Arapçada “sen” anlamındaki fiil biçimi, konuştuğumuz kişinin cinsiyetine göre değişebilir. Erkek bir kişiye مَاذَا تَفْعَلُ؟ (mâzâ tef'alu?), kız veya kadın bir kişiye مَاذَا تَفْعَلِينَ؟ (mâzâ tef'alîne?) deriz. İkinci biçimdeki uzun ـِينَ (îne) sonunu özellikle duymaya çalışmalıyız.

Cevap veren kişinin cinsiyeti ise “ben” fiilinin bu temel örneklerinde değişmez. Erkek veya kız öğrenci أَدْرُسُ. (edrusu.) diyebilir. Ancak soru sorarken muhatabın cinsiyetini düşünmek gerekir. Sınıfta emin değilsek öğretmenin verdiği örneği dinleyebilir ve uygun biçimi tekrar edebiliriz.

Bu fark, anlamı tamamen bozmasa da doğru ve doğal Arapça kullanımı için önemlidir. Öncelikli hedef, iki biçimi ayırt etmek ve kısa bir cevap verebilmektir. A1 düzeyinde öğrenci, günlük bir etkinliği sormayı ve kendi rutininden en az bir etkinlik söylemeyi başarır.

6. Telaffuz, dinleme ve konuşma çalışması

Telaffuzda مَاذَا (mâzâ) kelimesindeki uzun “â” sesini kısa söylememeye dikkat edin. تَفْعَلُ (tef'alu) kelimesinde ع (ayn) sesi Türkçede tam olarak bulunmaz; bu sesi boğazın ortasından çıkarmaya çalışın. أَسْتَيْقِظُ (esteykızu) kelimesinde ise “kı” bölümünü açık söyleyin.

Çalışırken önce soruyu yavaşça dinleyin, sonra anahtar kelimeyi tanıyın ve kısa cevap verin. Bir öğrenci arkadaşına مَاذَا تَفْعَلُ؟ (mâzâ tef'alu?) der; arkadaşı da أَدْرُسُ. (edrusu.) veya أَذْهَبُ إِلَى البَيْتِ. (ezhebu ile'l-beyti.) diye cevaplar. Daha sonra zaman bildiren bir kelime eklenir.

Kendi rutininizi üç adımda anlatabilirsiniz: sabah ne yaptığınız, öğle vakti ne yaptığınız ve akşam ne yaptığınız. Her adım için bir fiil seçin. Bu yöntem hem kelime ezberini hem de cümle kurma hızını geliştirir.