Arapçada hava durumu ve günler hakkında olumsuz konuşurken لا (lâ) daha çok eylemleri ve yokluğu, لَيْسَ (leyse) ise isim cümlelerini olumsuz yapar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Hava durumunu olumlu söyleme
Olumsuz cümle kurmadan önce hava durumunu olumlu biçimiyle tanımak yararlıdır. Arapçada hava için sık kullanılan özne الْجَوُّ (el-cevvu) kelimesidir. Güneşli hava için مُشْمِسٌ (muşmisun), yağmurlu hava için مَاطِرٌ (mâtırun) ve soğuk hava için بَارِدٌ (bâridun) denebilir.
İsim cümlesinde genellikle önce özne, sonra özelliği gelir. Örneğin الْجَوُّ مُشْمِسٌ. (el-cevvu muşmisun.) cümlesi Hava güneşlidir anlamındadır. الْيَوْمُ السَّبْتُ. (el-yevmu's-sebtu.) ise Bugün cumartesidir demektir. Gün adlarıyla hava durumunu aynı konuşmada kullanabiliriz.
Örnek
الْجَوُّ مُشْمِسٌ الْيَوْمَ. (el-cevvu muşmisun el-yevme.) Hava bugün güneşli.
لا ile yağış ve yokluk bildirme
لا (lâ), özellikle bir eylemin olmadığını veya bir şeyin bulunmadığını anlatmak için kullanılır. Yağmur yağmıyor demek için لَا تُمْطِرُ. (lâ tumtıru.) denir. Burada لا, yağmak eylemini olumsuz yapar. Türkçedeki -miyor anlamına yakındır.
Bir şeyin bulunmadığını söylerken de لا kullanılabilir. لَا شَمْسَ فِي السَّمَاءِ. (lâ şemse fis-semâi.) cümlesi Gökyüzünde güneş yok demektir. Bu cümlede شَمْسَ (şemse) güneş, فِي السَّمَاءِ (fis-semâi) ise gökyüzünde anlamındadır. Başlangıç düzeyinde bu kalıbı bütün olarak öğrenmek yararlıdır.
لا, her isim cümlesinin önüne gelişigüzel getirilmez. Havanın soğuk olmadığını söylemek için Hava soğuk değil anlamında لَيْسَ yapısı kullanılır. Bu nedenle لا ile لَيْسَ arasındaki görev farkına dikkat etmeliyiz.
Örnek
لَا تُمْطِرُ الْيَوْمَ. (lâ tumtıru el-yevme.) Bugün yağmur yağmıyor. لَا شَمْسَ فِي السَّمَاءِ. (lâ şemse fis-semâi.) Gökyüzünde güneş yok.
لَيْسَ ile isim cümlesini olumsuz yapma
لَيْسَ (leyse), bir isim cümlesini olumsuz yapmak için kullanılır. Havanın bir özelliğini inkâr ederken yapı çoğunlukla لَيْسَ + hava + özellik biçimindedir. لَيْسَ الْجَوُّ بَارِدًا. (leyse'l-cevvu bâridan.) Hava soğuk değil demektir.
Olumlu cümlede الْجَوُّ بَارِدٌ. (el-cevvu bâridun.) deriz. Olumsuz cümlede özelliğin son sesi değişebilir ve بَارِدًا (bâridan) biçimi görülür. A1 düzeyinde bu değişimi kural olarak ayrıntılı biçimde incelemek yerine, hava durumu kalıbını doğru ve bütün olarak kullanmak yeterlidir.
لَيْسَ, yağmur yağmıyor anlamındaki eylem cümlesiyle aynı görevde değildir. Yağış eylemini anlatırken لَا تُمْطِرُ. (lâ tumtıru.), havanın özelliğini anlatırken لَيْسَ الْجَوُّ بَارِدًا. (leyse'l-cevvu bâरidan.) deriz.
Örnek
Olumlu cümle: الْجَوُّ حَارٌّ. (el-cevvu hârrun.) Hava sıcak. Olumsuz cümle: لَيْسَ الْجَوُّ حَارًّا. (leyse'l-cevvu hârran.) Hava sıcak değil.
Günlerle birlikte olumsuz cümle kurma
Gün adları hava durumu cümlesinin başında veya sonunda bulunabilir. Bugün için الْيَوْمَ (el-yevme), yarın için غَدًا (ğadan) kullanılır. الْيَوْمَ لَا تُمْطِرُ. (el-yevme lâ tumtıru.) Bugün yağmur yağmıyor demektir.
Günün havasının bir özellik taşımadığını söylemek için لَيْسَ kullanılır. لَيْسَ الْجَوُّ مُشْمِسًا الْيَوْمَ. (leyse'l-cevvu muşmisan el-yevme.) Hava bugün güneşli değil anlamındadır. Burada güneşli olmama durumu anlatılır; yağmurun yağıp yağmadığı ayrıca söylenmemiştir.
Gün adlarını öğrenirken cümledeki anlamı bütünüyle dinlemek önemlidir. غَدًا يَوْمُ الْأَحَدِ. (ğadan yevmu'l-ehadi.) Yarın pazar. Gün adının kendisi olumlu veya olumsuz değildir; olumsuzluk, cümledeki لا ya da لَيْسَ ile kurulur.
Örnek
لَيْسَ الْجَوُّ مُشْمِسًا الْيَوْمَ. (leyse'l-cevvu muşmisan el-yevme.) Hava bugün güneşli değil. غَدًا لَا تُمْطِرُ. (ğadan lâ tumtıru.) Yarın yağmur yağmıyor.
Sıcaklık hakkında لَيْسَ kullanımı
Sıcaklık bildiren kelimelerle de لَيْسَ yapısı kullanılır. Sıcak için حَارٌّ (hârrun), soğuk için بَارِدٌ (bâridun) denir. لَيْسَ الْجَوُّ بَارِدًا. (leyse'l-cevvu bâridan.) Hava soğuk değil cümlesidir.
Sıcak hava ile soğuk olmayan hava aynı anlamı her zaman taşımaz. Hava soğuk değil denince hava ılık veya sıcak olabilir. Kesin olarak sıcak demek için الْجَوُّ حَارٌّ. (el-cevvu hârrun.) cümlesini kullanırız.
Konuşurken نَعَمْ (na'am) evet ve لَا (lâ) hayır kelimeleri de duyulabilir. Ancak tek başına لا, her zaman tam bir hava durumu cümlesi değildir. Tam ve açık bir anlatım için eylem veya isim cümlesini tamamlamak gerekir.
Örnek
Soru: هَلِ الْجَوُّ بَارِدٌ؟ (helil-cevvu bâridun?) Hava soğuk mu? Cevap: لَا، لَيْسَ الْجَوُّ بَارِدًا. (lâ, leyse'l-cevvu bâridan.) Hayır, hava soğuk değil.
Kısa konuşma ve doğru seçim
Günlük konuşmada önce hava hakkında soru sorulur, sonra uygun olumsuzluk yapısı seçilir. Hava özelliği soruluyorsa لَيْسَ, yağışın olup olmadığı soruluyorsa لا ile cevap vermek daha uygundur. Bu seçim Türkçedeki değil ve -miyor ayrımını hatırlatır.
Telaffuzda لا uzun a sesiyle, lâ biçiminde okunur. لَيْسَ kelimesindeki ilk ses ley sesine yakındır ve kelime leyse diye söylenir. الْجَوُّ kelimesinde c sesi Türkçedeki c gibidir; kelime el-cevvu biçiminde okunur. Hızlı konuşmada bazı sesler birleşse de öğrenci önce kelimeleri açıkça söylemelidir.
Örnek
Soru: هَلْ تُمْطِرُ الْيَوْمَ؟ (hel tumtıru el-yevme?) Bugün yağmur yağıyor mu? Cevap: لَا، لَا تُمْطِرُ. (lâ, lâ tumtıru.) Hayır, yağmur yağmıyor. Soru: هَلِ الْجَوُّ بَارِدٌ؟ (helil-cevvu bâridun?) Hava soğuk mu? Cevap: لَا، لَيْسَ الْجَوُّ بَارِدًا. (lâ, leyse'l-cevvu bâridan.) Hayır, hava soğuk değil.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Her olumsuz hava cümlesinde لا kullanılır. Doğrusu: Eylemi olumsuz yaparken لا kullanılır: لَا تُمْطِرُ. (lâ tumtıru.) Havanın bir özelliğini olumsuz yaparken لَيْسَ kullanılır: لَيْسَ الْجَوُّ بَارِدًا. (leyse'l-cevvu bâridan.)
- Yanlış: لَا شَمْسَ فِي السَّمَاءِ cümlesi, Güneşli hava değil anlamına gelir. Doğrusu: Bu cümle Gökyüzünde güneş yok anlamındadır. Güneşli değil demek için لَيْسَ الْجَوُّ مُشْمِسًا. (leyse'l-cevvu muşmisan.) denir.
- Yanlış: لَيْسَ her zaman cümlenin sonuna yazılır. Doğrusu: Hava durumu cümlesinde لَيْسَ çoğunlukla olumsuz cümlenin başında bulunur: لَيْسَ الْجَوُّ حَارًّا. (leyse'l-cevvu hârran.)
- Yanlış: لَا kelimesi leyse diye okunur. Doğrusu: لا, lâ diye okunur ve a sesi uzatılır. لَيْسَ ise leyse diye okunur. İki kelimenin yazılışı, sesi ve görevi farklıdır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta olumsuzluk, yalnızca hava durumu değil, farklı zamanlar ve farklı öznelerle birlikte ele alınır. لَيْسَ yapısının dişil biçimi olan لَيْسَتْ (leyset) ve çoğul öznelerle kullanılan yapılar öğrenilebilir. Ayrıca hava tahmini, karşılaştırma ve neden bildiren daha uzun cümleler kurulabilir. Öğrenciler, لَا تُمْطِرُ لِأَنَّ الْجَوَّ حَارٌّ. (lâ tumtıru li-enne'l-cevve hârrun.) gibi iki bilgiyi birleştiren cümlelerle kısa hava durumu metinleri yazabilir.
Özet
لا, yağmur yağması gibi eylemleri olumsuz yapar ve bazı kalıplarda bir şeyin olmadığını bildirir. لَيْسَ, havanın sıcak, soğuk veya güneşli olmadığını söyleyen isim cümlelerinde kullanılır. Önce cümlenin eylem mi yoksa özellik mi bildirdiğine bakarak doğru olumsuzluk yapısını seçmeliyiz.