Markette elma veya peynir isterken Almanca, erkek cinsiyetli nesnede artikel değişir: der den olur, ein einen olur.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Akkusativ nedir? Nesneyi sormayı öğren
Almancada tam bir cümlenin öznesi ve çoğu zaman bir nesnesi vardır. Özne Wer? veya Was? (Kim? Ne?) sorusuna cevap verir ve Nominativ alır; nesne ise Wen? veya Was? (Kimi? Neyi?) sorusuna cevap verir ve Akkusativ alır. A1 can-do hedefi şudur: markette veya kafede kısa bir cümleyle yiyecek isteyebilir, nesneyi doğru artikel ile söyleyebilirsin. Türkçede bu işi -ı/-i/-u/-ü eki yapar (elmayı, peyniri); Almancada yük çoğu zaman artikeldedir.
Resimdeki öğrenci elmayı gösteriyor. Elma yapan değil, alınan şeydir; yani nesnedir. Bu yüzden der Apfel (elma) sözcüğü cümlede den Apfel veya einen Apfel olur. Okunuşu: deyn ap-fel ve ay-nen ap-fel. Dünya genelinde A1 Almanca dersleri bu ayrımı önce haben (sahip olmak) ve kaufen (satın almak) fiilleriyle öğretir: Ich habe einen Apfel. (Bir elmam var.)
Hint-Avrupa dillerinde hâl sistemi eskiden daha zengindi; modern Almanca dört durumu korumuştur: Nominativ, Akkusativ, Dativ, Genitiv. Sen A1de yalnızca ilk ikisiyle günlük ihtiyacını karşılarsın. İngilizcedeki he/him ayrımı gibi Almanca da özellikle erkek cinsiyetli isimde artikelı değiştirerek nesneyi işaret eder. Bu ezber listesi değil, iletişim aracıdır: karşı taraf hangi yiyecekten bahsettiğini cümle içinden anlar.
Örnek
Ich nehme den Apfel. (Elmayı alıyorum.) Özne: ich (ben). Fiil: nehme (alıyorum; okunuşu: nee-me). Nesne: den Apfel. Kontrol sorusu: Wen oder was nehme ich? (Kimi veya neyi alıyorum?) Cevap: den Apfel.
Artikel tablosu: yalnızca erkek cinsiyet değişir
Öğretmenin tahtada gösterdiği tablo A1in kalbidir. Belirli artikel Nominativde der / die / das, Akkusativde den / die / das olur. Belirsiz artikel Nominativde ein / eine / ein, Akkusativde einen / eine / ein olur. Görüyorsun: yalnızca erkek cinsiyet değişir. Dişil ve nötr artikeller aynı kalır. Okunuş ipucu: der deyr, den deyn, ein ayn, einen ay-nen.
Sepetteki domates die Tomate (domates; okunuşu: dii to-maa-te) dişildir. Nesne olsa bile die Tomate veya eine Tomate dersin; den veya einen gelmez. Sık görülen bir dünya yanlışı, Akkusativ deyince bütün artikelleri değiştirmektir. Almanya, Avusturya ve İsviçre ders kitaplarında renk kodu yaygındır: erkek cinsiyet çoğu seride mavi, dişil kırmızı, nötr yeşil gösterilir ve ok işareti yalnızca mavi sütunda çizilir.
Tabloyu her gün otuz saniye yüksek sesle tekrarla: der, den, ein, einen. Bu dört ses, market cümlelerinin büyük kısmını taşır. Was? sorusu hem Nominativ hem Akkusativ için kullanılır; canlı varlıkta Wen? (ven) özellikle Akkusativ işaretidir. Yiyecekler şey olduğu için A1de çoğunlukla Was? yeter. Yeni sözcüğü her zaman artikeliyle yaz: yalnız Apfel değil, der Apfel.
Örnek
Tablo uygulaması. der Käse → den Käse. die Milch → die Milch. das Brot → das Brot. ein Apfel → einen Apfel. eine Tomate → eine Tomate. ein Brot → ein Brot.
Belirsiz nesne: einen Apfel
Belirsiz artikel, henüz belli olmayan veya ilk kez adı geçen nesne içindir; Türkçedeki bir sözcüğüne yakındır. Erkek cinsiyetli isimde Nominativ ein Apfel (bir elma) iken nesne olunca einen Apfel olur. Okunuşu: ay-nen ap-fel. Öğrenci elmayı sepete koyarken bu elma raftaki elmalardan herhangi biridir; bu yüzden öğretmen einen örneğini verir. ein ile einen arasındaki tek duyulur fark sondaki n sesidir; onu yutmak cümleyi kulağa Nominativ yapar.
A1 kalıbı şudur: Ich möchte einen Apfel. (Bir elma istiyorum.) möchte (möh-şte) nazik istemek anlamına gelir ve nesnesi Akkusativ alır. Aynı kalıpla Ich kaufe einen Käse. (Bir peynir alıyorum.) ve Ich esse einen Apfel. (Bir elma yiyorum.) dersin. kaufen (kau-fen), nehmen (nee-men), essen (es-sen), trinken (trin-ken) ve haben (haa-ben) A1de Akkusativ isteyen temel fiillerdir.
Dikkat: einen yalnızca erkek cinsiyet içindir. eine Milch veya ein Brot üzerine n eklemezsin. Türkçe bir her cinsiyete gider; Almanca bir karşılığı cinsiyete göre üçe ayrılır. Bu, Türkçe konuşanların en sık karıştırdığı noktadır. Cinsiyeti bilmiyorsan artikelı da bilemezsin; her yiyecek kartının üstüne der, die veya das yaz.
Örnek
Market. Satıcı: Was möchten Sie? (Ne istersiniz? okunuşu: vas möh-şten zii). Sen: Ich möchte einen Apfel. (Bir elma istiyorum.) Çözüm ipucu: Apfel erkek cinsiyet, nesne, belirsiz → einen.
Belirli nesne: den Käse
Belirli artikel, her iki tarafın da bildiği nesne içindir: sepetteki peynir, raftaki o peynir, az önce konuştuğun peynir. der Käse (peynir; okunuşu: deyr kee-ze) erkek cinsiyettir. Özne iken der, nesne iken den olur. Öğretmen sepetin içindeki peyniri gösterdiği için peynir artık belli bir peynirdir; doğru ifade den Käse (deyn kee-ze) şeklindedir. Türkçedeki peyniri sözündeki -i eki ile Almancadaki den aynı işi görür: nesneyi işaretler.
Kalıplar: Ich nehme den Käse. (Peyniri alıyorum.) Ich kaufe den Käse. (Peyniri satın alıyorum.) Hast du den Käse? (Peyniri aldın mı?) haben fiili nesnesini Akkusativ ister: Ich habe den Käse. (Peynir bende / Peynirim var.) der ile den arasındaki fark tek harftir: r yerine n. Telaffuzda der deyr, den deyn gibi durur; n sesini yutma.
A1de bu çift bol tekrar ister: der Apfel / den Apfel, der Saft / den Saft (meyve suyu; zaft), der Tee / den Tee (çay; tee). Belirli artikel kullanmak parmakla göstermeye benzer: tam olarak o yiyecek. Öğretmen den Käse içeren bir cümle istediğinde önce fiili seç, sonra nesneyi Akkusativ yaz: Ich nehme den Käse.
Örnek
Öğretmen sorar: Was nimmst du? (Neyi alıyorsun?). Doğru cevap: Ich nehme den Käse. Yanlış olurdu: Ich nehme der Käse. çünkü der özne artikelidir, sepetten alınan peynir ise nesnedir.
Dişil ve nötr değişmez: eine Milch, das Brot
die Milch (süt; okunuşu: dii milh; ch ince bir h gibi) dişil bir sözcüktür. Dişil artikel Nominativde de Akkusativde de die ve eine kalır. Öğrenci sürahi sütü sepete koyarken öğretmen eine Milch der; çünkü süt dişil ve bu bağlamda bir porsiyon süt belirsiz nesnedir. einen Milch demek yanlıştır, çünkü einen yalnız erkek cinsiyete aittir. Kafe ve markette eine Milch bir bardak veya bir şişe süt anlamında A1de sık duyulur.
Nötr de değişmez. das Brot (ekmek; das broot) nesne olsa bile das Brot veya ein Brot olur. Ich kaufe das Brot. (Ekmeği alıyorum.) Ich möchte ein Brot. (Bir ekmek istiyorum.) A1 yiyecek listesinden dişil örnekler: die Tomate, die Banane (muz), die Butter (tereyağı), die Milch. Nötr örnekler: das Brot, das Wasser (su), das Eis (dondurma). Bunlarda artikelı değiştirmemek doğru dilbilgisidir, tembellik değil.
Kafe dilinde eine Milch, einen Kaffee (kahve), einen Tee porsiyon anlamında klasik üçlüdür. Kaffee ve Tee erkek cinsiyet olduğu için einen alır; Milch dişil olduğu için eine alır. Bu sipariş cümlesi dünyada A1 sınıflarının en yaygın rol oyunudur. Unutma: cinsiyeti ezberlemeden artikelı doğru seçemezsin; her yeni yiyecek sözcüğünü artikeliyle birlikte deftere yaz.
Örnek
Kısa diyalog. Guten Tag! (İyi günler!) Ich möchte eine Milch und ein Brot. (Bir süt ve bir ekmek istiyorum.) Und einen Apfel, bitte. (Ve bir elma, lütfen.) Çözüm: süt dişil → eine; ekmek nötr → ein; elma erkek → einen.
Türkçe kaynaklı hatalar ve market diyaloğu
Türkçede artikel yoktur; durumu ismin eki taşır. Bu yüzden birçok öğrenci ya artikeli tamamen düşürür (Ich kaufe Apfel.) ya da her nesneye den yapıştırır. Doğru yol üç adımdır: önce cinsiyeti hatırla, sonra sözcüğün nesne olup olmadığına bak, sonra yalnızca erkekse n ekle. İkinci büyük hata, Türkçe söz dizimini taşımaktır: Ich einen Apfel kaufe. Almanca A1 temel dizilişi özne-fiil-nesnedir: Ich kaufe einen Apfel. Fiil ikinci sırada durur.
Üçüncü hata, sein (olmak) fiiline Akkusativ bağlamaktır. Das ist ein Apfel. (Bu bir elmadır.) cümlesinde elma nesne değil, tanıtılan şeydir; Nominativ kalır. Dördüncü hata, eine üzerine n ekleyip einen Milch demektir. Beşinci hata, belirsiz ile belirlisi karıştırmaktır: raftan herhangi bir elma einen Apfel, parmakla gösterdiğin elma den Apfel ister. Telaffuzda da n sesini yutmak bu hataları gizlemez; einen ay-nen, den deyn diye açık söyle.
Şimdi bütün kalıpları bir diyalogda topla. Kasiyer: Guten Tag! Was möchten Sie? (İyi günler! Ne istersiniz?) Sen: Ich möchte einen Apfel, eine Tomate und den Käse, bitte. (Bir elma, bir domates ve peyniri istiyorum, lütfen.) Kasiyer: Hier, bitte. (Buyurun.) Sen: Danke! (Teşekkürler!) Bu diyalog A1 can-do hedefini karşılar: basit bir alışverişi kısa cümlelerle tamamlayabilirsin. Her alışverişte önce cinsiyet, sonra belirli/belirsiz, sonra den veya einen diye içinden kontrol et.
Örnek
Düzeltme. Yanlış: Ich möchte ein Apfel. Doğru: Ich möchte einen Apfel. Yanlış: Ich nehme der Käse. Doğru: Ich nehme den Käse. Yanlış: Ich kaufe einen Milch. Doğru: Ich kaufe eine Milch. Yanlış: Das ist einen Apfel. Doğru: Das ist ein Apfel. çünkü sein nesne değil, eşitlik bildirir ve Nominativ ister.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Akkusativ deyince der, die, das hepsi değişir. Doğrusu: Yalnızca erkek cinsiyet değişir: der → den, ein → einen. die, das ve eine aynı kalır.
- Yanlış: Ich kaufe Apfel. gibi artikelsiz tekil nesne. Doğrusu: Almancada sayılabilir tekil nesne genellikle artikel ister: Ich kaufe einen Apfel. Türkçedeki Elma alıyorum kalıbını bire bir taşıma.
- Yanlış: einen her bir anlamı için her cinsiyette kullanılır. Doğrusu: einen yalnız erkek belirsiz nesnedir. Dişil eine, nötr ein kalır: eine Milch, ein Brot.
- Yanlış: Ich nehme der Käse. veya Ich möchte der Apfel. gibi Nominativ artikelı nesneye yapıştırmak. Doğrusu: Erkek ve belirli nesnede den gerekir: Ich nehme den Käse. der özne içindir.
- Yanlış: Ich einen Apfel kaufe. diye fiili cümle sonuna atmak. Doğrusu: A1 temel cümlede sıra özne-fiil-nesnedir: Ich kaufe einen Apfel. Türkçe SOV sırasını Almancaya taşıma.
Bir adım ileri
Bir sonraki basamakta Dativ gelir: erkek cinsiyette dem ve einem, dişil der ve einer. geben (vermek), helfen (yardım etmek) ve mit, zu gibi ilgeçler Dativ ister. Akkusativ zamirleri de eklenir: mich, dich, ihn, sie, es. A2 alışverişinde kilo, paket ve miktar kalıpları (ein Kilo Äpfel) ile iki yönlü ilgeçler (in, an, auf) devreye girer. Şimdilik tabloyu ve market diyaloğunu sağlam tut; Dativ, bu temelin üzerine binecektir.
Özet
Almancada nesne Akkusativ alır ve A1de asıl değişiklik erkek cinsiyettedir: der → den, ein → einen. Dişil ve nötr artikeller değişmez; eine Milch ve das Brot nesne olsa da aynı kalır. Markette Ich möchte einen Apfel. ve Ich nehme den Käse. diyebilmek, A1 can-do hedefinin somut karşılığıdır.