Rusçada miktar, kap ve parça bildiren bazı kelimelerden sonra gelen isim родительный падеж biçimine girer.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Miktar tamlayanını tanıyalım
Rusçada bir yiyecek ya da içeceğin miktarını belirtirken çoğu zaman miktar kelimesinden sonra gelen isim родительный падеж biçimine girer. Türkçedeki “bir bardak su” veya “bir tabak çorba” ifadelerinde olduğu gibi, Rusçada da kap ya da miktar ile yiyecek arasında özel bir ilişki vardır. Örneğin стакан воды (stakan vodı) “bir bardak su”, тарелка супа (tarelka supa) ise “bir tabak çorba” demektir.
Bu yapıda miktarı veya kabı bildiren kelime önce, yiyecek ya da içecek adı sonra gelir. чашка чая (çaşka çaya) “bir fincan çay”, бутылка сока (butılka soka) ise “bir şişe meyve suyu” anlamındadır. Buradaki воды (vodı), супа (supa), чая (çaya) ve сока (soka) biçimleri sözlükteki yalın biçimlerden farklıdır.
Örnek
Çözümlü örnek: “Bir tabak çorba istiyorum.” cümlesinde kap “tabak”, yiyecek “çorba”dır. Rusçada doğru ifade Я хочу тарелку супа. (Ya haçu tarelku supa.) olur. тарелку (tarelku) ayrıca belirtme durumundadır; miktar tamlayanı olan isim ise супа (supa) biçimindedir.
2. Kap, porsiyon ve parça bildiren yapılar
Restoranda miktar tamlayanı yalnızca bardak ve tabaklarla kullanılmaz. Porsiyon, parça ve paket gibi kelimeler de bu yapıyı kurabilir. порция салата (portsiya salata) “bir porsiyon salata”, кусок хлеба (kusok hleba) “bir parça ekmek” ve пачка печенья (paçka peçenya) “bir paket bisküvi” anlamına gelir.
Fiyat konuşurken de benzer bir bağlantı görülür. Bir ürünün fiyatını belirtmek için цена супа (tsena supa) “çorbanın fiyatı” veya цена кофе (tsena kofa) “kahvenin fiyatı” denebilir. кофе değişmeyen bir kelime olduğu için bu biçim yalın hâlle aynı görünür. Restoranda garsona Сколько стоит этот салат? (Skolko stoit etot salat?) “Bu salata ne kadar?” diye sorabiliriz. Fiyat cevabında сто рублей (sto rubley) “yüz ruble” gibi miktar ifadeleri kullanılır.
Örnek
Somut olay: Öğrenci menüde salatanın fiyatını göremez ve garsona sorar: Сколько стоит порция салата? (Skolko stoit portsia salata?) “Bir porsiyon salata ne kadar?” Garson cevap verir: Порция салата стоит триста рублей. (Portsia salata stoit trista rubley.) “Bir porsiyon salata üç yüz ruble.” Burada салата (salata), порция (portsia) kelimesine bağlıdır.
3. Sayılardan sonra genitif kullanımı
Rusçada iki, üç ve dört sayılarından sonra sayılan isim çoğu zaman родительный падеж tekil biçiminde kullanılır. Restoranda iki çay, üç tatlı veya dört salata sipariş ederken bu kural önemlidir. Örneğin два десерта (dva deserta) “iki tatlı”, два чая (dva çaya) “iki çay” ve четыре салата (çetıre salata) “dört salata” demektir. Кофе değişmeyen bir kelime olduğu için “iki kahve” anlamında daha açık ve doğal ifade две чашки кофе (dve çaşki kofa) biçimindedir.
Beş ve daha büyük temel sayılardan sonra sayılan isim genellikle родительный падеж çoğul biçimine girer. пять блюд (pyat blyud) “beş yemek”, шесть стаканов воды (şest stakanov vodı) ise “altı bardak su” anlamındadır. Bu son örnekte стаканов (stakanov) sayılan kap adının genitif çoğuludur; воды (vodı) ise стаканов kelimesine bağlı miktar tamlayanıdır. A2 düzeyinde en önemli adım, sayıyı gördükten sonra ismin biçiminin değişebileceğini fark etmek ve hazır kalıpları doğru kullanmaktır.
Örnek
Çözümlü sipariş: “İki kahve ve üç tatlı istiyoruz.” cümlesinde kahve için ölçü bildiren чашки kelimesi, üç sayısından sonra ise десерта (deserta) kullanılır. Doğru ve açık cümle şöyledir: Мы хотим две чашки кофе и три десерта. (Mı hotim dve çaşki kofa i tri deserta.) “İki kahve ve üç tatlı istiyoruz.”
4. Biraz, çok ve az ile kullanım
Rusçada “çok”, “az” ve “biraz” anlamındaki kelimelerden sonra da genellikle родительный падеж kullanılır. много супа (mnogo supa) “çok çorba”, мало хлеба (malo hleba) “az ekmek” ve немного сахара (nemnogo sahara) “biraz şeker” demektir. Bu ifadeler kesin sayı vermeden miktar belirtmemizi sağlar.
Restoranda siparişi nazik ve açık biçimde vermek için bu kalıplar yararlıdır. Örneğin Мне немного воды, пожалуйста. (Mne nemnogo vodı, pozhaluysta.) “Bana biraz su, lütfen.” anlamına gelir. У нас мало времени. (U nas malo vremeni.) ise “Az vaktimiz var.” demektir; burada времени (vremeni) de genitif biçimindedir.
Örnek
Kısa diyalog: — Вам много хлеба? (Vam mnogo hleba?) “Size çok ekmek mi?” — Нет, мне немного хлеба, пожалуйста. (Net, mne nemnogo hleba, pozhaluysta.) “Hayır, bana biraz ekmek, lütfen.” Bu diyalogda много (mnogo) ve немного (nemnogo) sonrasında хлеба (hleba) kullanılmıştır.
5. Genitif biçimini oluşturma ve restoranda kullanma
Bazı tekil eril isimler genitifte -а veya -я alır: суп — супа (sup — supa), чай — чая (çay — çaya). Dişil isimlerde sık görülen değişiklik -а yerine -ы veya -и gelmesidir: вода — воды (voda — vodı), неделя — недели (nedelya — nedeli). Nötr isimlerde de sıkça -о yerine -а görülür: молоко — молока (moloko — moloka).
Bu değişiklikler her zaman tek bir kuralla açıklanamaz; bazı kelimeler düzensiz veya özel biçimlidir. Bu nedenle A2 düzeyinde restoran kelimelerini kalıp hâlinde öğrenmek yararlıdır. маленькая порция салата (malenkaya portsia salata) “küçük bir porsiyon salata”, большая чашка чая (bolşaya çaşka çaya) “büyük bir fincan çay” gibi ifadeler günlük siparişte doğrudan kullanılabilir.
Örnek
Somut sipariş: Müşteri küçük bir salata ve biraz su ister: Мне маленькую порцию салата и немного воды, пожалуйста. (Mne malenkuyu portsiyu salata i nemnogo vodı, pozhaluysta.) “Bana küçük bir porsiyon salata ve biraz su, lütfen.” салата (salata) ve воды (vodı) miktar tamlayanıdır; порцию (portsiyu) belirtme durumunda, воды (vodı) ise genitif biçimindedir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçede “bir bardak su” dediğimiz için Rusçada da bütün kelimeler sözlük biçiminde kalır. Doğrusu: Rusçada miktar veya kap bildiren kelimeden sonra isim genellikle родительный падеж olur. Doğru ifade стакан воды (stakan vodı) biçimindedir; стакан вода (stakan voda) doğru değildir.
- Yanlış: İki, üç ve dört sayılarından sonra isim her zaman çoğulun sözlük biçiminde kullanılır. Doğrusu: Bu sayılardan sonra çoğu sayılan isim родительный падеж tekil biçimine girer. Örneğin “iki tatlı” два десерта (dva deserta) şeklindedir; değişmeyen кофе kelimesi için ise две чашки кофе (dve çaşki kofa) gibi bir ölçü ifadesi kullanılabilir.
- Yanlış: Genitif yalnızca sahiplik bildirir; yiyecek ve içecek miktarıyla ilgisi yoktur. Doğrusu: Genitif sahiplikte kullanılabildiği gibi miktar, kap ve parça bildiren yapılarda da kullanılır. кусок хлеба (kusok hleba) ifadesinde хлеба (hleba) miktar tamlayanıdır.
- Yanlış: Çok ve az kelimelerinden sonra isim yalın hâlde kalır. Doğrusu: Bu kelimelerden sonra da genellikle genitif kullanılır. Doğru örnekler много воды (mnogo vodı) ve мало сахара (malo sahara) biçimlerindedir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta родительный падеж, yalnızca restoran ve miktar ifadeleriyle sınırlı kalmaz. Olumsuz cümlelerde, sahiplik bildiren yapılarda ve bazı edatlardan sonra da daha ayrıntılı biçimde incelenir. Sayılardan sonra isim ve sıfatların nasıl değiştiği daha geniş bir sistem içinde öğrenilir. Ayrıca konuşma alıştırmalarında sipariş verme, hesabı isteme ve özel istekleri belirtme diyalogları uzatılır.
Özet
Miktar, kap, parça, çok, az ve bazı sayılardan sonra Rusçada родительный падеж kullanılır. стакан воды (stakan vodı), много супа (mnogo supa) ve два десерта (dva deserta) günlük restoran ifadeleridir. Değişmeyen кофе kelimesiyle miktarı açıkça belirtmek için две чашки кофе (dve çaşki kofa) gibi bir ölçü ifadesi kullanılabilir. En iyi öğrenme yolu, kelimeleri tek başına değil, miktar bildiren kalıplarla birlikte tekrar etmektir.