Rusçada harfleri doğru seslendirmek için özellikle vurgu, Е ve Ы sesleri ile Ь ve Ъ işaretlerinin görevini birlikte öğrenmek gerekir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. А, Ы ve Е: temel sesler
Rusçada А harfi Türkçedeki a sesine oldukça yakındır: мама (mama) kelimesinde iki А harfi bulunur; ilk hecedeki a daha belirgin, ikinci hecedeki vurgusuz a ise daha zayıf duyulabilir. Ы harfi Türkçedeki ı sesine benzer; ancak Rusçada dilin geriye doğru konumu ve sesin oluşma biçimi farklıdır. Bu yüzden Ы sesini tamamen Türkçedeki ı ile eşitlemek yerine, dilin orta kısmını biraz daha geriye çekerek söylemeye çalışmak yararlıdır.
Е harfi, bulunduğu yere göre iki farklı görev üstlenebilir. Kelimenin başında, sesli harften sonra veya Ь ve Ъ işaretlerinden sonra çoğunlukla ye gibi duyulur: еда (yeda), yani yemek. Bir ünsüzden sonra geldiğinde önceki ünsüzü yumuşatır ve e sesiyle okunur: мел (mel), tebeşir demektir. Başlangıçta bütün ayrıntıları ezberlemek yerine Е harfinin hem e hem ye etkisi olabileceğini bilmek yeterlidir.
Telaffuz çalışırken harfin adına değil, kelime içindeki sesine dikkat edin. Örneğin мы (mı) kelimesindeki Ы, мел (mel) kelimesindeki Е ve мама (mama) kelimesindeki А farklı ağız hareketleri ister.
Örnek
Çözümlü örnek: мы (mı) kelimesinde Ы, yaklaşık ı sesidir. еда (yeda) kelimesinde kelime başındaki Е, ye ile başlar. мел (mel) kelimesinde Е, önceki м ünsüzünü yumuşatır ve e olarak duyulur.
2. Sert ve yumuşak ünsüzler
Rusçada birçok ünsüz sert veya yumuşak söylenebilir. Yumuşak ünsüzü söylerken dilin orta kısmı damağa doğru yaklaşır. Bu hareket, Türkçedeki bazı seslerde açıkça bulunmadığı için Rusça öğrenenler yumuşaklığı ilk başta ayrı bir ses sanabilir.
Е, И, Я, Ю ve Ь gibi harf veya işaretler, kendilerinden önce gelen bazı ünsüzleri yumuşatabilir. Bu ünitede özellikle Е ve Ь üzerinde duruyoruz. мел (mel) örneğinde м sesi yumuşaktır; мыл (mıl) örneğinde ise ы, önceki м sesinin sert kalmasına yardımcı olur. Böylece iki kelimenin hem yazımı hem de telaffuzu farklılaşır.
Türkçede bir ünsüzün yumuşaklığını çoğu zaman ayrıca işaretlemeyiz. Rusçada ise bu ayrım kelimenin doğal sesini ve bazen anlamını etkiler. Öğrenci, kelimeyi okurken yalnızca ünlüye değil, ünlünün önceki ünsüze yaptığı etkiye de kulak vermelidir.
Örnek
Somut karşılaştırma: мыл (mıl) sözcüğünde ы, м sesinin sert kalmasına yardım eder. мел (mel) sözcüğünde е, м sesini yumuşatır. Bu iki sözcüğü art arda okuyarak dilin damağa yaklaşmasını fark etmeye çalışın.
3. Ь: yumuşak işaretin görevi
Ь, yani yumuşak işaret, tek başına bir ses çıkarmaz. Önündeki ünsüzün yumuşak söylenmesini sağlar. Bu nedenle Ь gördüğümüzde yeni bir ses eklemeyiz; önceki ünsüzü söylerken dilimizi damağa biraz daha yaklaştırırız.
Ь kelimenin ortasında veya sonunda bulunabilir. мать (mat) kelimesinde т yumuşaktır; kelimenin sonunda yazılan Ь ayrıca okunmaz. день (den) kelimesinde н yumuşar. Türkçe okunuşu yaklaşık olarak mat ve den biçiminde gösterilebilir; fakat Rusça telaffuzda son ünsüzlerin yumuşaklığı korunmalıdır.
Ь bazen fiillerin veya başka kelimelerin yazımında da karşımıza çıkar. A1 düzeyinde en önemli hedef, bu işareti görünce araya y veya başka bir ünlü sesi koymamaktır. Ь, ayrı bir hece oluşturmaz ve kelimeyi uzatmaz.
Örnek
Çözümlü okuma: день (den) kelimesinde son harf Ь değildir; son iki harf нь biçimindedir. Bu yapı, н sesinin yumuşak okunacağını gösterir. мать (mat) kelimesinde de т yumuşaktır; Ь için ayrıca bir ses söylenmez.
4. Ъ ve Е ile seslerin ayrılması
Ъ, yani sert işaret, kendisi ses çıkarmaz ve önceki ünsüzü yumuşatmaz. Temel görevi, bazı kelimelerde önceki ünsüz ile ardından gelen Е, Я, Ю veya Ё harfinin ayrı duyulmasına yardım etmektir. Böyle bir durumda Е, ye etkisini daha belirgin gösterebilir.
A1 düzeyinde Ъ işaretini gördüğümüzde onu okumaya çalışmamalıyız. Örneğin подъезд (padyest) kelimesinde Ъ ayrı bir ses değildir; д ile е arasındaki ayrımı gösterir ve Е ye etkisiyle duyulur. Bu tür kelimeleri önce öğretmenin veya ses kaydının ardından tekrar etmek en güvenli yöntemdir.
Ь ile Ъ arasındaki temel fark şudur: Ь önceki ünsüzü yumuşatır, Ъ ise yumuşatmaz ve seslerin ayrılmasına yardım eder. İkisi de kendi başına ses çıkarmaz; bu yüzden öğrenciler onları yeni bir harf sesi gibi okumamalıdır.
Örnek
Karşılaştırma: мел (mel) kelimesinde Е, м sesini yumuşatır. подъезд (padyest) kelimesinde Ъ, д ile Е arasındaki ayrımı korur; Е, ye etkisiyle söylenir. Ъ için ayrıca ı, y veya başka bir ses eklenmez.
5. Vurgu ve doğru okuma alışkanlığı
Rusçada vurgu, kelimedeki bir hecenin diğerlerinden daha belirgin söylenmesidir. Vurgulu hece genellikle daha güçlü ve daha açık duyulur. Rusçada vurgu çoğu zaman kelimenin yazılışından kesin olarak tahmin edilemez; bu nedenle yeni kelime öğrenirken kelimeyi vurgusuyla birlikte öğrenmek gerekir.
Vurgu, kelimenin başında, ortasında veya sonunda bulunabilir. мама (mama) kelimesinde vurgu ilk hecededir; ancak başlangıç düzeyinde önemli olan, öğretmenin veya ses kaydının verdiği doğru modeli taklit etmektir. Vurgusuz А ve О bazı kelimelerde daha zayıf duyulabilir; öğrenciler ilk aşamada yazılı harf ile duyulan ses arasındaki bu küçük farkı dinleme çalışmalarıyla fark etmelidir.
Okuma çalışmasında önce kelimeyi hecelere ayırın, sonra vurgulu heceyi belirgin söyleyin, en son kelimeyi doğal hızda tekrarlayın. Örneğin день (den) tek hecelidir ve Ь, н sesini yumuşatır. еда (yeda) kelimesinde ise ilk Е, ye etkisiyle başlar ve vurgu son hecededir.
Örnek
Uygulama: еда (yeda) kelimesini önce yavaşça e-da biçiminde ayırın. Ardından kelime başındaki Е harfini ye etkisiyle söyleyin: yeda. Son olarak kelimeyi doğal biçimde tekrarlayın ve son heceyi daha belirgin duyurun.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Ь harfi, Türkçedeki y sesi gibi okunur. Doğrusu: Ь tek başına okunmaz. Önündeki ünsüzü yumuşatır; день (den) kelimesinde ayrıca y sesi eklenmez.
- Yanlış: Ы, Türkçedeki i harfinin başka bir yazımıdır. Doğrusu: Ы, Türkçedeki ı sesine daha yakındır. мы (mı) kelimesinde i değil, geriden söylenen bir ı sesi kullanılır.
- Yanlış: Е her zaman yalnızca e diye okunur. Doğrusu: Е, kelimenin başında veya bazı özel konumlarda ye etkisi gösterebilir. еда (yeda) kelimesinde bu etki açıkça duyulur.
- Yanlış: Ъ ve Ь, kendi başına birer ses çıkarır. Doğrusu: İki işaret de tek başına ses çıkarmaz. Ь önceki ünsüzü yumuşatır; Ъ ise bazı sesleri birbirinden ayırmaya yardım eder.
Bir adım ileri
Bir üst düzeyde öğrenciler, yumuşak ve sert ünsüzleri daha çok kelime çiftiyle karşılaştıracaktır. Vurgusuz ünlülerin konuşmada nasıl zayıfladığını dinleme metinlerinde fark etmeye başlayacaklardır. Ayrıca Ь işaretinin fiillerde ve isimlerdeki yazım görevleri daha ayrıntılı ele alınacaktır. Sonraki adım, bu bilgileri kısa diyalogları dinleyip tekrar ederken kullanmaktır.
Özet
А yaklaşık a, Ы yaklaşık ı, Е ise konumuna göre e veya ye etkisi taşır. Ь ses çıkarmaz ve önceki ünsüzü yumuşatır; Ъ ses çıkarmaz ve bazı sesleri ayırır. Rusça kelimeleri doğru okumak için harflerin görevini, vurguyu ve ses kaydını birlikte takip etmek gerekir.