Japoncada birinden bir şeyi yapmamasını kibarca istemek için fiilin olumsuz biçimine ないでください (naide kudasai) eklenir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Olumsuz ricanın temel anlamı
Japoncada ないでください (naide kudasai), bir kişiden bir eylemi yapmamasını kibarca istemek için kullanılır. Türkçedeki karşılıkları genellikle yapmayın, lütfen yapmayın veya yapmayınız anlamlarına gelir. Sağlık bağlamında bu kalıp, hastanın kendisini koruması ya da bir işlemin doğru yapılması için kullanılır.
Bu yapıyı kurmak için önce fiilin olumsuz biçimi, yani ない (nai) biçimi kullanılır; sonra でください (de kudasai) eklenir. Örneğin 食べる (taberu) yemek fiilinin olumsuzu 食べない (tabenai) olur. Buna でください (de kudasai) eklenince 食べないでください (tabenaide kudasai) ortaya çıkar ve lütfen yemek yemeyin anlamına gelir.
Örnek
ここで待ってください。走らないでください。 (Koko de matte kudasai. Hashiranaide kudasai.) Burada bekleyin lütfen. Koşmayın lütfen. İlk cümle olumlu bir rica, ikinci cümle ise olumsuz bir ricadır.
Hastadan ayağa kalkmamasını istemek
Ayağa kalkmak için kullanılan fiil 立つ (tatsu) sözcüğüdür. Bu fiilin olumsuz biçimi 立たない (tatanai) olur. Hemşire hastaya 立たないでください (tatanai de kudasai) derse lütfen ayağa kalkmayın demiş olur.
Bu ifade özellikle hasta başı dönerken, serum takılıyken veya muayene devam ederken kullanılabilir. Konuşan kişi genellikle hastanın güvenliğini düşünür; bu nedenle cümle kaba bir yasak değil, kibar ve açık bir güvenlik ricasıdır. Yine de ses tonu sakin olmalı ve gerekirse neden açıklanmalıdır.
Örnek
まだ立たないでください。少し待ってください。 (Mada tatanai de kudasai. Sukoshi matte kudasai.) Henüz ayağa kalkmayın lütfen. Biraz bekleyin lütfen. Burada まだ (mada) henüz, 少し (sukoshi) biraz anlamındadır.
Kan tahlilinden önce yemek yememek
Yemek yemek fiili 食べる (taberu) biçimindedir. Olumsuz biçimi 食べない (tabenai) olduğundan, rica cümlesi 食べないでください (tabenaide kudasai) şeklinde kurulur. Bu cümle lütfen yemek yemeyin anlamına gelir.
Sağlık görevlisi talimatın zamanını belirtmek için 検査の前に (kensa no mae ni), yani tahlilden önce, ifadesini kullanabilir. Öğrenci, bu talimatın her tahlil için aynı olmayabileceğini bilmeli ve sağlık görevlisinin açıklamasını izlemelidir. Japoncada kısa bir cümle bile önemli bir sağlık bilgisini aktarabilir.
Örnek
血液検査の前に、食べないでください。 (Ketsueki kensa no mae ni, tabenaide kudasai.) Kan tahlilinden önce yemek yemeyin lütfen. 水を飲んでもいいですか。 (Mizu o nonde mo ii desu ka.) Su içebilir miyim? Bu ikinci cümle, izin istemek için kullanılan farklı bir yapıdır.
Kolunu oynatmamasını rica etmek
Oynatmak veya hareket ettirmek bağlamında 動かす (ugokasu) fiili kullanılabilir. Ancak hastaya kolunu oynatmamasını söylerken günlük ve açık bir ifade olarak 腕を動かさないでください (ude o ugokasanaide kudasai) denir. Burada 腕 (ude) kol, を (o) nesne belirteci, 動かさないでください (ugokasanaide kudasai) ise lütfen oynatmayın anlamındadır.
Olumsuz rica çoğu zaman beden bölümünün adıyla birlikte kullanılır. Böylece dinleyen kişi hangi hareketi durduracağını daha kolay anlar. Doktor konuşurken hastanın yüzüne bakabilir, yavaş konuşabilir ve gerekiyorsa hareketi göstererek açıklayabilir.
Örnek
腕を動かさないでください。すぐ終わります。 (Ude o ugokasanaide kudasai. Sugu owarimasu.) Kolunuzu oynatmayın lütfen. Hemen bitecek. Buradaki すぐ (sugu) hemen, 終わります (owarimasu) bitecek veya bitiyor anlamındadır.
Fiilleri olumsuz biçime dönüştürme
Her fiil, sözlük biçiminden doğrudan aynı şekilde olumsuza çevrilmez. 飲む (nomu) içmek fiili 飲まない (nomanai), 吸う (suu) içine çekmek veya sigara içmek fiili bağlama göre 吸わない (suwanai), する (suru) yapmak fiili ise しない (shinai) olur. Sonra bu biçimlere でください (de kudasai) eklenir.
Sağlık ve okul ortamlarında işaretler de aynı anlamı kısa biçimde verebilir. Örneğin ここでタバコを吸わないでください。 (Koko de tabako o suwanaide kudasai.) burada sigara içmeyin lütfen demektir. ここで (koko de) burada, タバコ (tabako) sigara anlamındadır; bu ifade hem rica hem de açık bir davranış kuralı olarak anlaşılabilir.
Örnek
薬を飲まないでください。 (Kusuri o nomanaide kudasai.) İlacı almayın lütfen. 薬を飲んでください。 (Kusuri o nonde kudasai.) Lütfen ilacı alın. İki cümlede yalnızca olumsuzluk değişmiştir; bu yüzden ない (nai) bölümünü doğru kullanmak önemlidir.
Kısa sağlık diyaloğu ve uygun tepki
Bir sağlık konuşmasında hastanın talimatı anladığını göstermek için kısa ve kibar bir cevap yeterli olabilir. はい、わかりました。 (Hai, wakarimashita.) evet, anladım anlamındadır. Anlamadığımızda もう一度お願いします。 (Mō ichido onegaishimasu.) bir kez daha, lütfen diyebiliriz.
Olumsuz rica, karşıdakinin kesinlikle hiçbir zaman o eylemi yapamayacağı anlamına gelmez; çoğu zaman belirli bir yer, zaman veya işlem için geçerlidir. Örneğin 今は立たないでください。 (Ima wa tatanai de kudasai.) şu anda ayağa kalkmayın lütfen demektir. 今は (ima wa) şu anda ifadesi, ricanın zaman sınırını açıklar.
Örnek
看護師: 立たないでください。まだ危ないです。 (Kangoshi: Tatanai de kudasai. Mada abunai desu.) Hemşire: Ayağa kalkmayın lütfen. Hâlâ tehlikeli. 患者: はい、わかりました。 (Kanja: Hai, wakarimashita.) Hasta: Evet, anladım. Bu diyalogda hem talimat hem de uygun cevap görülür.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Olumsuz rica kurmak için fiilin sözlük biçimine doğrudan ないでください (naide kudasai) eklenir. Doğrusu: Önce fiil olumsuz biçime çevrilir, sonra でください (de kudasai) eklenir. Örneğin 飲む (nomu) fiili 飲まないでください (nomanaide kudasai) olur.
- Yanlış: ないでください (naide kudasai) her zaman kaba bir emirdir. Doğrusu: Bu yapı, bir eylemi yapmamasını kibarca istemenin yaygın yoludur. Ses tonu ve bağlam yine önemlidir; sağlık görevlisi bunu hastanın güvenliği için kullanabilir.
- Yanlış: 食べないでください (tabenaide kudasai) lütfen yemek yiyin demektir. Doğrusu: 食べないでください (tabenaide kudasai) lütfen yemek yemeyin anlamındadır. Olumsuzluk bölümü olan ない (nai) atlanmamalıdır.
- Yanlış: Türkçedeki kelime sırası Japoncada da aynen korunur. Doğrusu: Japoncada nesne çoğunlukla fiilden önce gelir. Bu nedenle 腕を動かさないでください (ude o ugokasanaide kudasai) ifadesi kelime kelime kolu oynatmayın lütfen düzenindedir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu yapı, neden ve zaman bilgileriyle daha uzun cümlelerde kullanılabilir. Öğrenciler ないでください (naide kudasai) ile daha yumuşak öneri olan ないほうがいいです (nai hō ga ii desu) arasındaki farkı öğrenebilir. Ayrıca izin isteme yapısı てもいいですか (te mo ii desu ka) ile karşılaştırma yapılır; biri yapmama ricası, diğeri bir şeyi yapmaya izin istemedir. Sağlık konuşmalarında belirtileri anlatma, geçmişte ne olduğunu söyleme ve doktorun talimatını aktarma çalışmaları da bu konunun doğal devamıdır.
Özet
Olumsuz rica yapmak için fiilin olumsuz biçimine でください (de kudasai) eklenir. 立たないでください (tatanai de kudasai), 食べないでください (tabenaide kudasai) ve 腕を動かさないでください (ude o ugokasanaide kudasai) sağlık bağlamındaki temel örneklerdir. Fiili doğru olumsuza çevirmek, ない (nai) bölümünü korumak ve ricanın zamanını ya da bağlamını açıkça belirtmek doğru iletişim için gereklidir.