B1 düzeyinde deneyim ve yakın geçmiş; pretérito perfecto ile ya, todavía ve alguna vez kalıplarının birlikte kullanılmasıdır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Deneyim zamanı: pretérito perfecto ne işe yarar?
CEFR B1 can-do hedefi şudur: öğrenci kendi deneyimlerini kısa cümlelerle anlatır ve başkasına hiç yapıp yapmadığını sorar. İspanyolcada bu iş için B1’de pretérito perfecto kullanılır: yardımcı fiil haber (şimdiki zaman) artı geçmiş ortaç. Çekimler şunlardır: he (ben), has (sen), ha (o), hemos (biz), habéis (siz, İspanya), han (onlar). Düzenli ortaç -ado veya -ido ile biter: hablado, comido, vivido. Telaffuz: he hablado yaklaşık e ablado; has comido as komido; h harfi sessizdir.
Dünyada bu zaman iki yüzle öğretilir. İspanya’da sabah olan bir şey bile sıkça He desayunado. (Kahvaltı yaptım.) ile söylenir; birçok Latin Amerika ülkesinde aynı durum için basit geçmiş tercih edilir. Ortaöğretim B1 kitapları genelde İspanya kullanımını temel alır: yakın geçmiş ve hayat deneyimi aynı kutudadır. Türk öğrencinin ilk adımı, dün gittim ile hayatımda gittim veya bu hafta gittim ayrımını hissetmektir. Zaman çizelgesinde şimdiye kadar olan kutu bu zamandır.
Günlük hayatta kutu ödev, gezi, yemek, film ve daha önce görülen yerler konuşmasını taşır. Öğretmen kim Madrid’e gitti diye sormaz; ¿Quién ha estado en Madrid? (Kim Madrid’de bulundu?) der. El kaldırmak, ben bu deneyime sahibim demektir. Sınıfta zaman çizelgesi bu yüzden tahtanın ortasındadır.
Örnek
Öğretmen: ¿Has viajado a España? (İspanya’ya seyahat ettin mi? Telaffuz: as biyahado a ispanya). Öğrenci: Sí, he viajado a Barcelona. (Evet, Barselona’ya seyahat ettim. e biyahado a barselona). Öğretmen: ¿Qué has visitado? (Neyi ziyaret ettin?). Öğrenci: He visitado la Sagrada Familia. (Sagrada Familia’yı ziyaret ettim.)
Alguna vez: hiç, bir kez olsun
Alguna vez B1’de hiç, bir kez olsun, herhangi bir zamanda demektir. Telaffuz: alguna bes. İspanya’da z çoğu kez peltek s’ye yakın, Latin Amerika’da s gibidir; B1’de her iki dinlemeyi tanımak yeter. Kalıp soruda çok sık gelir: ¿Has artı ortaç artı alguna vez. Örnek: ¿Has comido paella alguna vez? (Hiç paella yedin mi?). Olumlu cevap: Sí, he comido paella alguna vez. (Evet, bir kez paella yedim.). Olumsuzda nunca daha nettir: No, nunca he comido paella. (Hayır, hiç paella yemedim.).
Türkçede hiç hem soruda hem olumsuzda durur. İspanyolcada soru tarafını alguna vez, güçlü olumsuzu nunca taşır. Alguna vez ile algunas veces karışmasın: ikincisi birkaç kez demektir ve sıklık anlatır, deneyimin varlığını sormaz. Deftere yazılan tipik cümle şudur: ¿Has visto esta película alguna vez? (Bu filmi hiç gördün mü?). Bu, başkasının deneyimini sorabilme can-do’sunun tam karşılığıdır.
Birçok Avrupa dilinde ever anlamı şimdiki mükemmel zamanla evlenmiştir. İspanyolca öğretiminde ¿Has estado alguna vez en...? (Hiç ... bulundun mu?) kalıbı diyalogların klasik kapısıdır. Günlük yer: kantinde bu yemeği denedin mi, ailede hiç uçağa bindin mi, gezi planında bu şehri gezdin mi.
Örnek
A: ¿Has hablado español alguna vez con un nativo? (Hiç ana dili İspanyolca olan biriyle konuştun mu? as ablado... alguna bes kon un natiwo). B: Sí, he hablado alguna vez con un turista en Estambul. (Evet, İstanbul’da bir turistle bir kez konuştum.). A: ¿Y has viajado alguna vez a México? (Peki Meksika’ya hiç seyahat ettin mi?). B: No, nunca he viajado a México. (Hayır, hiç Meksika’ya seyahat etmedim.)
Ya: çoktan, şimdiden, artık
Ya B1’de iki yakın anlam taşır: çoktan veya şimdiden (eylem bitti, beklediğinden erken) ve bazen artık. Telaffuz: ya, kısa. En sık yer: cümle başı veya haber ile ortaç arası. Ya he terminado los deberes. (Ödevlerimi çoktan bitirdim.). He terminado ya. de doğrudur. Olumsuzda dikkat: ya no artık değil demektir ve çoğu zaman şimdiki zamanla gelir: Ya no vivo en Ankara. (Artık Ankara’da yaşamıyorum.). Bu kalıp todavía no ile karışmamalıdır.
Tahtaya yazılan deneyim cümleleri genelde şöyledir: Ya he visitado el museo. (Müzeyi çoktan ziyaret ettim.). ¿Ya has comido? (Yemek yedin mi artık?). Bu soru İspanya’da öğle arasında evde, okulda ve sokakta her gün duyulur. Türk öğrenci bazen ya sözcüğünü Türkçedeki bağlaç ya (ya bu ya o) sanır; İspanyolcada seçim bağlacı o dur. Ya zaman zarfıdır.
Dünyada öğretimi İngilizce already ile eşleştirilir ama konum serbesttir. Günlük hayat: mutfakta yemek hazır mı, telefonda mesajı okudun mu. ¿Ya has visto mi mensaje? (Mesajımı gördün mü artık?). B1 kelimesi olarak terminar (bitirmek), llegar (varmak), hacer (yapmak) bu zarfla çok sık eşleşir.
Örnek
Cümle 1: María ya ha hecho las maletas. (Maria valizleri çoktan yaptı. ya a eço las maletas). Cümle 2: ¿Ya habéis llegado a casa? (Eve çoktan vardınız mı? ya abeis yegado a kasa). Cümle 3: Ya no estudio francés, ahora estudio español. (Artık Fransızca çalışmıyorum, şimdi İspanyolca çalışıyorum.) Burada mükemmel zaman yoktur; B1 öğrencisi ayrımı görmelidir.
Todavía: hâlâ ve henüz
Todavía telaffuzu toda-bi-ya (v dudak-diş). İki yüzü vardır. Olumlu cümlede hâlâ (devam ediyor): Todavía vivo con mis padres. (Hâlâ ailemle yaşıyorum.) Burada şimdiki zaman vardır. Olumsuzda henüz: Todavía no he terminado. (Henüz bitirmedim.) Burada pretérito perfecto vardır. B1 can-do’su özellikle ikinci yüzü ister: henüz yapılmamış deneyimi söylemek. Takvim ve defter sahnesi tam budur: bu ay müze var mıydı, gittim mi, henüz değil mi.
Kalıp: todavía no artı he / has / ha artı ortaç. Todavía no he visto esa película. (O filmi henüz görmedim.). ¿Todavía no has comido? (Hâlâ yemek yemedin mi?). Türkçede hâlâ ve henüz ayrıdır; İspanyolca ikisini de todavía ile karşılar, anlamı olumlu-olumsuz ve zaman seçer. Aún aynı anlamda B1 sonunda tanınır ama üretimde todavía yeter.
Sık sahne: ödev, bilet, pasaport, kitabı bitirdin mi. Öğretmen: ¿Todavía no has hecho los deberes? (Hâlâ ödevleri yapmadın mı?). Öğrenci: Todavía no, pero los hago esta tarde. (Henüz değil, ama bu öğleden sonra yapacağım.). Deneyim çizgisinde boş kutu todavía no ile, dolu kutu ya ile işaretlenir.
Örnek
Hoy es viernes. Todavía no he visitado el nuevo parque. Mis amigos ya han ido. ¿Has ido tú alguna vez? (Bugün cuma. Yeni parkı henüz ziyaret etmedim. Arkadaşlarım çoktan gitmiş. Sen hiç gittin mi?). Üç zarf bir kısa metinde yan yanadır.
Üç zarfı birlikte kullanmak: diyalog ve günlük hayat
Sınıfta zaman çizelgesi üzerindeki tatil etkinlikleri (deniz, müze, tur, dondurma) kartlarla eşleşir: ya kartı yaptım, todavía no kartı henüz yok, alguna vez kartı hayatımda bir kez olsun. Bu, dünyada hareketli ve bilgi-boşluklu B1 etkinliklerinin klasik biçimidir. Öğretmen: ¿Quién ha nadado en el mar alguna vez? (Denizde hiç yüzen kim?). Kart kalkanlar deneyimini bir cümleyle söyler: Yo he nadado en Antalya. (Ben Antalya’da yüzdüm.).
Kısa gerçek hayat diyaloğu otelde veya yaz okulunda geçer. Resepsiyon: ¿Ya habéis desayunado? (Kahvaltı ettiniz mi artık?). Misafir: Todavía no. (Henüz değil.). Arkadaş: ¿Has probado churros alguna vez? (Hiç churros denedin mi? as probado çurros). Cevap: No, todavía no he probado churros. ¿Y tú ya los has probado? (Hayır, henüz churros denemedim. Ya sen çoktan denedin mi?). Üç ifade aynı sohbette doğal akar.
Günlük yerler: kantin, aile mesajı, stajda daha önce müşteriyle konuştun mu, gezi planı. B1 daire: viajar (seyahat etmek), visitar (ziyaret etmek), probar (denemek), ver (görmek), hacer (yapmak), estudiar (çalışmak), terminar (bitirmek), llegar (varmak), comer (yemek), hablar (konuşmak). Düzensiz ortaklar sınırlı tutulur: hecho (yapmış), visto (görmüş), escrito (yazmış), dicho (söylemiş), puesto (koymuş), vuelto (dönmüş). Telaffuz: he visto e bisto; has hecho as eço.
Örnek
Öğretmen liste okur: nadar, visitar un museo, comer helado, hablar español (yüzmek, müze ziyaret etmek, dondurma yemek, İspanyolca konuşmak). A: Ya he comido helado hoy. (Bugün dondurmayı çoktan yedim.). B: Todavía no he visitado un museo este año. (Bu yıl henüz müze ziyaret etmedim.). C: He hablado español alguna vez con mi vecino. (Komşumla bir kez İspanyolca konuştum.)
Türkçe kaynaklı tuzaklar ve telaffuz tekrarı
Türkçede geçmiş çoğu kez tek bir di veya deneyim için miş ile idare eder. İspanyolca hayatımda oldu anlamını B1’de pretérito perfecto ile taşır. Erken çıkan hata şudur: deneyim sorusunda ¿Fuiste alguna vez a España? demek. Hedef kalıp ¿Has ido alguna vez a España? (İspanya’ya hiç gittin mi?) dir. İkinci hata: ya sözcüğünü ya da sanmak. Üçüncü: Todavía he terminado. demek; bu B1’de yanlış durur. Ya Ya he terminado. (Çoktan bitirdim.) ya Todavía no he terminado. (Henüz bitirmedim.) gerekir.
Dördüncü tuzak: ya no (artık değil) ile todavía no (henüz değil) yer değiştirmek. Ya no he comido doğal değildir; artık yemiyorum için Ya no como. (Artık yemiyorum.) şimdiki zamanla kullanılır. Beşinci: alguna vez ifadesini olumsuz cümleye yapıştırmak. Hiç yemedim için Nunca he comido. veya No he comido nunca. daha nettir. Altıncı: yardımcı fiili unutup Yo viajado demek. Mutlaka he, has, ha, hemos, habéis, han gelir. Telaffuz tekrarı: todavía toda-bi-ya; alguna vez alguna bes; ya he ya e; habéis abeis.
Dünyada konu önce ever, already, yet üçlüsü olarak, sonra İspanya ve Latin Amerika farkı olarak öğretilir. Şimdilik üretim hedefi nettir: deneyimi sormak, çoktan ve henüz demek, kısa diyalogda üç zarfı düşürmeden kullanmak. Anlamadığın olgusal ayrıntıyı ezberleme; duyduğun cümleyi zaman çizelgesine yerleştir.
Örnek
Yanlış: Todavía he visto esa película. Doğru: Todavía no he visto esa película. (O filmi henüz görmedim.) veya Ya he visto esa película. (O filmi çoktan gördüm.). Yanlış deneyim sorusu yerine doğru: ¿Has comido paella alguna vez? (Hiç paella yedin mi?)
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Ya Türkçedeki ya ... ya ... bağlacıdır. Doğrusu: Ya zaman zarfıdır (çoktan, artık). Seçim bağlacı o dur.
- Yanlış: Todavía he terminado hâlâ bitirdim anlamında doğrudur. Doğrusu: Bitmiş eylem için Ya he terminado. Henüz değil için Todavía no he terminado. kullanılır.
- Yanlış: Hiç gitmedim demek için No he ido alguna vez yeter. Doğrusu: Olumsuz deneyimde nunca daha doğaldır: Nunca he ido. veya No he ido nunca.
- Yanlış: Deneyim sorusunda basit geçmiş yeter: ¿Visitaste el museo alguna vez? Doğrusu: B1 hedefinde hayat deneyimi için ¿Has visitado el museo alguna vez? beklenir.
- Yanlış: Ya no he vivido en Ankara artık Ankara’da yaşamıyorum demektir. Doğrusu: Artık değil şimdiki zamanla gelir: Ya no vivo en Ankara. Todavía no ise henüz değil demektir.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta, B1 sonu ve B2 başında, öğrenci pretérito perfecto ile hikâye geçmişi pretérito indefinido yu aynı metinde bilinçli seçer: bu hafta gördüm ile 2019’da gördüm ayrılır. Aún, jamás ve hace dos días gibi ifadeler eklenir. Hikâye, biyografi ve haber dili başka zamanlar ister. Deneyim konuşması da kaç kez, en son ne zaman, o sırada neredeydin sorularıyla uzar.
Özet
Pretérito perfecto B1’de deneyim ve yakın geçmişin temel aracıdır. Alguna vez hiç sorusunu, ya çoktan anlamını, todavía no henüz anlamını taşır. Türkçe kaynaklı bağlaç ve zaman karışıklıklarını ayıklayan öğrenci kısa diyalogda bu üç ifadeyi doğal kullanabilir.