Öneri ve gereklilik bildiren fiil ve sıfatlardan sonra gelen that yan cümleciğinde fiilin yalın kökünü kullanmak, B2 İngilizcesinde resmi yurttaşlık dilini net ve ciddi kılar.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Mandative Subjunctive Nedir?
Mandative subjunctive, öneri, istek ve gereklilikten sonra that (det) yan cümleciğinde fiilin yalın kökte kalmasıdır. Telaffuz: men-dey-tiv sab-cank-tiv. Bu kullanım, Eski İngilizcedeki dilek kipinden bugüne kalan resmi bir parçadır. Britanya İngilizcesinde sıkça should (şud) eklenir: I suggest that he should go (ay söcest det hi şud go). Amerikan resmi yazısında yalın fiil yeğlenir: I suggest that he go (ay söcest det hi go). B2 öğrencisi her iki çeşidi tanır.
CEFR B2 can-do hedefi şudur: Resmi bir öneride bulunabilir ve bir eylemin gerekli olduğunu söyleyebilirim. Yurttaşlık dilinde bu yapı ortak kararın ciddiyetini taşır. Öğretmen tahtaya The principal demanded that the noise stop (dö prinsıpal dimandid det dö noyz stop) yazar. Türkçesi müdürün gürültünün durmasını istedi biçimindedir; İngilizcede üçüncü tekil olsa bile stops değil stop gelir.
Örnek
I suggest that she take notes during the meeting. (ay söcest det şi teyk nots durin dö miting) Onun toplantıda not almasını öneriyorum. takes değil take kullanılır.
Tetikleyici Fiiller ve Kalıplar
Tetikleyici başlıca fiiller şunlardır: suggest (söcest), recommend (rekömend), propose (pröpöz), demand (dimend), insist (insist), request (rikuest), require (rikuayır), advise (advayz), urge (örc). Kalıp: özne + bu fiillerden biri + that + özne + yalın fiil. The committee recommended that the library stay open on Sundays. (dö kömiti rekömendid det dö laybreri stey opın on sandiz) Komite kütüphanenin pazar günleri açık kalmasını önerdi.
Yurttaşlık metinlerinde bu fiiller sık geçer. Belediye requires that every household separate waste (rikuayırz det evri haushold separeyt veyst) diyebilir. Öğrenci meclisi proposes that the school organise a clean-up day (pröpöziz det dö skul organise ey klin-ap dey). Insist daha güçlüdür: Residents insist that the factory reduce smoke. (rezidınts insist det dö fektri ridyus smok) Mahalle sakinleri fabrikanın dumanı azaltmasında ısrar eder. B2 için bu liste yeterlidir.
Örnek
A: I suggest that we start a neighbourhood watch. (ay söcest det vi start ey neyborhud voç) B: I also recommend that the city install more lights. (ay olso rekömend det dö siti instol mor layts) A: Mahalle bekçiliği başlatalım. B: Belediye daha çok lamba taksın.
Gereklilik Sıfatları: It is important that
Aynı yalın fiil, it is + sıfat + that yapısından sonra da gelir. B2 sıfatları: important (impotınt), essential (işenşıl), necessary (nesıseri), vital (vaytıl), urgent (öcınt), crucial (kruşıl), advisable (advayzıbıl). It is essential that every citizen vote. (it iz işenşıl det evri sitizın vot) Her yurttaşın oy kullanması şarttır; votes değil vote. Olumsuz: It is important that people not ignore local news. (it iz impotınt det pipıl not ignör lokıl niuz)
Öneri fiili ile gereklilik sıfatı tonda ayrılır. I suggest that you join the campaign (ay söcest det yu coyn dö kempeyn) tavsiyedir. It is necessary that you join the campaign (it iz nesıseri det yu coyn dö kempeyn) daha bağlayıcıdır. Çevre afişinde It is vital that we save water (it iz vaytıl det vi seyv votır) okunur. Türkçe suyun korunması hayati der; İngilizce yine yalın save ister.
Örnek
It is urgent that the leaking pipe be repaired. (it iz öcınt det dö liking payp bi ripeırd) Sızdıran borunun onarılması acildir. Edilgen yalın yapı be repaired kullanılır.
Biçim Kuralları: Yalın Fiil, Be, Olumsuzluk
En kritik kural üçüncü tekilde -s takısının konmamasıdır. that she go (det şi go) doğrudur, goes değil. Be fiili is, are veya am olmaz; her zaman be kalır. The mayor asks that the square be quiet after ten. (dö meyır asks det dö skver bi kuayıt aftır ten) Olumsuzluk doesn't ile değil, not + yalın fiil ile yapılır: They requested that he not park there. (dey rikuestid det hi not park der)
Edilgen çatı kamu dilinde sıktır çünkü odak eylemdedir. Kalıp: that + özne + be + üçüncü hâl. The council demanded that the waste be collected twice a week. (dö kaunsıl dimandid det dö veyst bi kolektid tvays ey vik) Zaman eki yan cümleye değil ana fiile gider; geçmişte de yan cümle yalın kalır. Çalışma kâğıdında doğru tamamlama The club requires that members be on time (dö klub rikuayırz det membırz bi on taym) biçimindedir.
Örnek
Yanlış düşünce he is careful olsun demektir. Doğru cümle: I insist that he be careful. (ay insist det hi bi kerfıl) Dikkatli olmasında ısrar ediyorum.
Yurttaşlık Diyalogları ve Ortak Sorumluluk
Ortak sorumluluk, bireyin topluma karşı görevini dille görünür kılar. B2 öğrencisi mahalle, okul ve kent ölçeğinde öneri üretir. A: I propose that we organise a park clean-up on Saturday. (ay pröpöz det vi organise ey park klin-ap on satırdey) B: It is important that families bring gloves. (it iz impotınt det femıliz bring glavz) A: I also suggest that the municipality provide bags. (ay olso söcest det dö minisipaliti prövayd begz) Park temizliği düzenleyelim; aileler eldiven getirsin; belediye torba versin.
Oy, gönüllülük ve çevre aynı kalıpla anlatılır. It is essential that young people take part in local decisions. (it iz işenşıl det yang pipıl teyk part in lokıl disijınz) Gençlerin yerel kararlara katılması şarttır. Teachers recommend that students volunteer once a month. (tiçırz rekömend det stüdınts volıntiır vuns ey manth) Öğretmenler öğrencilerin ayda bir gönüllü olmasını önerir. Öğrenci kendi cümlesini sunarken hem dilbilgisini hem yurttaşlık fikrini çalışır.
Örnek
We demand that the river not be polluted. (vi dimend det dö rivır not bi polutid) Nehrin kirletilmemesini talep ediyoruz. Edilgen olumsuz mandative örneğidir.
Türkçe Kaynaklı Sık Hatalar
En sık hata yan cümleyi bildirme kipi gibi çekimlemektir. I suggest that he goes yanlıştır; doğrusu I suggest that he go (ay söcest det hi go) çünkü Türkçe gitsin veya gitmesini üçüncü tekil gibi düşündürür. İkinci hata to mastar sokmaktır; that cümlesi özne ve yalın fiil ister. Üçüncü hata her yere must veya should koymaktır. Must bu yapının yerine geçmez; should Britanya’da kabul görür ama yalın fiil de B2’de beklenir.
Dördüncü hata be yerine is kullanmaktır: doğrusu It is necessary that she be here (it iz nesıseri det şi bi hiyır). Beşinci hata edilgeni unutmaktır; kamu dilinde be done çok görülür. İpucu: Yan cümleyi Türkçeye -sin veya -mesi diye çevir, İngilizcede yalın kök yaz. that sözcüğünü det gibi ince söylemek cümleyi doğal kılar. Bol örnek yazmak kuralı ezberden daha kalıcıdır.
Örnek
Yanlış: I demand that the rules are followed. Doğru: I demand that the rules be followed. (ay dimend det dö rulz bi foloud) Kurallara uyulmasını talep ediyorum.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: He veya she öznesinden sonra fiile her zaman -s gelir. Doğrusu: Mandative subjunctive’de kişi ne olursa olsun fiil yalın kalır: that she go, that he be.
- Yanlış: Bu yapı yalnızca Amerikan İngilizcesidir, öğrenmeme gerek yok. Doğrusu: Britanya’da should yaygındır ama yalın fiil resmi ve uluslararası metinlerde de görülür; B2’de her ikisi tanınır.
- Yanlış: It is important to ile it is important that aynı şeydir. Doğrusu: to mastar genel tavsiyedir; that + yalın fiil belirli bir öznenin eylemini önerilen veya gerekli kılar.
- Yanlış: Olumsuzluk yan cümlede doesn't ile yapılır. Doğrusu: Yan cümlede not + yalın fiil kullanılır: that they not waste paper.
- Yanlış: Geçmişte yan cümledeki fiil de geçmiş zamana çekilir. Doğrusu: Zaman ana fiildedir; yan cümle yine yalın kök kalır: Yesterday they insisted that she leave.
Bir adım ileri
Bir üst düzeyde C1’de yasal metinlerdeki mandative kullanımlar, were dilek kipi örneğin if I were mayor ve kalıplaşmış dilekler örneğin God save the King işlenir. Koşul cümlelerinde devrik yapı ve daha soyut sıfatlar eklenir. Öğrenci o noktada yalnızca cümle kurmaz, resmi dilekçe ve politika metnini de çözümler. B2’de yalın fiil temelini sağlam atmak bu geçişi kolaylaştırır.
Özet
Mandative subjunctive, öneri ve gereklilikten sonra that cümleciğinde yalın fiil kullanır. Yurttaşlık dilinde ortak sorumluluğu resmi ve net anlatmaya yarar. Türkçe konuşanlar üçüncü tekil -s, is ve doesn't hatalarına özellikle dikkat etmelidir.